Cuộc thi “Ngôi nhà mơ ước 2026”: Trẻ em "đặc biệt" vẽ ước mơ về đô thị hạnh phúc

Phát động cuộc thi bằng những cách gần gũi nhất với học sinh

Trong hành trình lan tỏa cuộc thi vẽ tranh “Ngôi nhà mơ ước 2026” với chủ đề “Đô thị xanh hạnh phúc”, Trung tâm Phục hồi chức năng người khuyết tật Thụy An (Ba Vì - Hà Nội) là một trong những đơn vị để lại dấu ấn riêng. Ở nơi ấy, cuộc thi không chỉ được phát động như một hoạt động hưởng ứng đơn thuần, mà còn được đón nhận như một cơ hội quý để học sinh khuyết tật thể hiện bản thân, gửi gắm suy nghĩ và vẽ nên thế giới mà các em mong muốn.

Với những em nhỏ vốn gặp không ít rào cản trong giao tiếp, việc có một sân chơi để nói lên điều mình nghĩ bằng đường nét, màu sắc là điều rất ý nghĩa. Bởi đôi khi, điều các em chưa thể nói thành lời lại hiện lên rõ nhất trên mặt giấy trắng, qua từng hình ngôi nhà, từng tán cây, khoảng trời xanh hay những con vật đang sống bình yên trong một không gian mơ ước.

Theo cô Trần Ngọc Ánh, giáo viên tại Trung tâm Phục hồi chức năng người khuyết tật Thụy An, chủ đề “Đô thị xanh hạnh phúc” đã nhanh chóng tạo được sự đồng cảm với học sinh. Không phải bởi đó là một khái niệm lớn lao, mà bởi chủ đề này gợi ra những điều rất gần gũi: một môi trường sống trong lành, an toàn, chan chứa yêu thương và thân thiện với con người.

“Chủ đề "Đô thị xanh hạnh phúc" rất gần gũi và ý nghĩa, giúp học sinh hình dung về một môi trường sống trong lành, an toàn và đầy yêu thương. Với học sinh tại Trung tâm, đây còn là cơ hội để các em thể hiện bản thân, vẽ nên ước mơ về một cuộc sống tốt đẹp, hòa nhập cộng đồng”, cô Trần Ngọc Ánh chia sẻ.

Từ góc nhìn của người trực tiếp đồng hành cùng học sinh, cô Ngọc Ánh hiểu rằng một cuộc thi như thế không chỉ dừng ở chuyện vẽ đẹp hay không đẹp. Điều quan trọng hơn là cuộc thi mở ra cơ hội để các em nghĩ về nơi mình muốn sống, con người mình muốn gặp, thế giới mình mong được thuộc về. Với học sinh khuyết tật, đó là một hành trình đặc biệt, bởi mỗi lần các em mạnh dạn thể hiện bản thân cũng là một lần vượt qua rào cản.

Để cuộc thi đến được với các em một cách tự nhiên, Trung tâm Phục hồi chức năng người khuyết tật Thụy An đã lựa chọn cách phát động phù hợp với môi trường giáo dục đặc thù. Thay vì chỉ thông báo theo hình thức hành chính, trung tâm lan tỏa thông tin qua nhiều kênh quen thuộc trong sinh hoạt hằng ngày của học sinh.

Thông tin về cuộc thi được đưa tới lớp học, phòng sinh hoạt chung, đồng thời lồng ghép trong các buổi học vẽ. Cùng với đó, giáo viên trực tiếp hướng dẫn, gợi mở chủ đề và khích lệ để học sinh mạnh dạn tham gia. Chính sự gần gũi ấy đã khiến cuộc thi không trở thành một “nhiệm vụ”, mà như một lời mời nhẹ nhàng bước vào thế giới sáng tạo.

Cô Ngọc Ánh cho biết, với học sinh khuyết tật, nhất là học sinh khiếm thính, việc tiếp nhận một hoạt động mới đôi khi cần thêm thời gian, sự kiên nhẫn và cách truyền đạt trực quan. "Thay vì thúc ép, chúng tôi chọn cách đồng hành, thay vì đặt nặng kết quả, chúng tôi cần chú trọng cảm xúc và sự chủ động của các em trong suốt quá trình tham gia", cô Ngọc Ánh bộc bạch.

Từ đó, không khí hưởng ứng cuộc thi dần lan rộng. Nhiều em bước vào cuộc thi với tâm thế háo hức nhưng nghiêm túc. Có em cần thời gian để hiểu chủ đề, có em còn lúng túng lúc bắt đầu, song khi đã cầm bút lên, các em như tìm được cách giao tiếp phù hợp nhất với mình.

Điều khiến giáo viên tại trung tâm xúc động là dù nhiều học sinh khiếm thính còn gặp khó khăn trong việc nghe, hiểu trọn vẹn lời giáo viên truyền đạt hoặc diễn đạt lại ý tưởng bằng lời, các em vẫn bước vào cuộc thi với tinh thần tập trung và say mê đáng quý.

“Là học sinh khiếm thính, các em đôi khi gặp khó khăn trong việc nghe và hiểu trọn vẹn lời giáo viên truyền đạt, cũng như chưa dễ dàng diễn đạt ý tưởng của mình với giáo viên. Tuy vậy, khi cầm bút vẽ, các em lại thể hiện sự sáng tạo và cảm xúc rất tự nhiên, mỗi bức tranh là một câu chuyện riêng, mang đậm dấu ấn cá nhân và giàu cảm xúc”, cô Trần Ngọc Ánh nói.

Ở Trung tâm, tranh vẽ không chỉ là sản phẩm mỹ thuật. Mỗi bức tranh là một cách kể chuyện. Có em vẽ mái nhà ngập nắng, xung quanh là cây xanh, chim chóc và tiếng cười của một gia đình đủ đầy. Có em vẽ những thành phố xanh sạch, nơi con người sống chan hòa với thiên nhiên. Có em lại mở ra cả một không gian tưởng tượng rất đặc biệt, với những hình ảnh vừa hồn nhiên vừa khiến người lớn phải dừng lại suy ngẫm.

Khi từng bức tranh trở thành câu chuyện riêng 

Qua các bài dự thi, giáo viên tại Trung tâm nhận ra học sinh đang gửi gắm nhiều thông điệp đẹp đẽ. Đó là mong muốn có một gia đình ấm áp; là ước mơ về môi trường sống xanh - sạch - đẹp; là khát vọng về một đô thị tương lai thân thiện, nơi con người, cây cối, muôn loài có thể cùng chung sống hài hòa.

Ở một góc sâu hơn, những bức tranh ấy còn cho thấy mong muốn được hòa nhập, được thấu hiểu và được sống trong một cộng đồng bao dung hơn với sự khác biệt. Có lẽ vì vậy mà xem tranh của các em, người lớn không chỉ thấy màu sắc, mà còn nhìn thấy một phần nội tâm rất trong trẻo và chân thành.

Với Trung tâm Phục hồi chức năng người khuyết tật Thụy An, giá trị của cuộc thi không nằm ở số lượng bài thi nộp về hay ở việc có bao nhiêu tác phẩm nổi bật. Điều có ý nghĩa hơn chính là những gì học sinh nhận được trong quá trình tham gia.

Khi bắt đầu một bức tranh, các em phải tự hình dung, tự lựa chọn chi tiết, màu sắc và bố cục. Đó là cách các em tập suy nghĩ độc lập, tập đưa ra quyết định, tập tin vào cảm nhận của bản thân. Với nhiều học sinh khuyết tật, việc tự tin thể hiện suy nghĩ của mình trước người khác chưa bao giờ là điều dễ dàng. Nhưng khi được khuyến khích đúng cách, các em hoàn toàn có thể làm được.

Cuộc thi vì thế trở thành một hành trình rèn luyện sự tự tin và phát triển tư duy. Từ cùng một chủ đề “Đô thị xanh hạnh phúc”, mỗi em lại tạo ra một thế giới khác nhau. Có em chú trọng thiên nhiên, có em nhấn mạnh gia đình, có em quan tâm đến động vật, lại có em hình dung về một không gian sống tương lai rất độc đáo. Sự khác biệt ấy chính là dấu hiệu của tư duy đang được khơi mở.

Bên cạnh đó, chủ đề cuộc thi cũng góp phần bồi đắp ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh. Qua việc vẽ một đô thị đáng sống, các em bắt đầu nghĩ nhiều hơn về cây xanh, nguồn nước, không khí, cảnh quan và mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên. Những bài học ấy không đi theo lối áp đặt, mà thấm vào nhận thức trẻ em bằng cảm xúc và trí tưởng tượng.

Với học sinh khuyết tật, ý nghĩa của cuộc thi còn sâu hơn ở khía cạnh kết nối cộng đồng. Khi tác phẩm của các em được nhìn nhận, được trân trọng, các em sẽ cảm thấy tiếng nói của mình có giá trị. Đó là một cảm giác quan trọng, bởi nó giúp các em tin rằng mình có thể đóng góp, có thể bày tỏ, có thể hiện diện một cách trọn vẹn trong cộng đồng.

Nhắc đến những hình ảnh để lại ấn tượng mạnh nhất trong quá trình phát động cuộc thi, cô Trần Ngọc Ánh nhớ đến những giờ vẽ kéo dài, khi các em học sinh khiếm thính ngồi lặng lẽ nhưng chăm chú bên trang giấy.

Chính trong những khoảnh khắc ấy, thầy cô nhìn thấy ở học sinh của mình không chỉ là sự cố gắng, mà còn là chiều sâu của cảm xúc và suy nghĩ. Nhiều em khiến giáo viên bất ngờ bởi những ý tưởng rất sáng tạo như ngôi nhà tái chế dưới đại dương hay ngôi nhà trên mây. Đó không chỉ là trí tưởng tượng bay bổng, mà còn phản ánh cách các em suy nghĩ về thiên nhiên, về môi trường, về cuộc sống tương lai.

Sự hưởng ứng của Trung tâm Phục hồi chức năng người khuyết tật Thụy An cho thấy “Ngôi nhà mơ ước 2026” không chỉ chạm đến học sinh ở những môi trường giáo dục thông thường, mà còn có khả năng mở ra cơ hội thể hiện cho cả những em nhỏ đang phải đối diện với những rào cản riêng.

Từ sự phát động trách nhiệm của cô Trần Ngọc Ánh và các giáo viên, từ tinh thần nhập cuộc nghiêm túc của học sinh, cuộc thi đã vượt ra ngoài khuôn khổ của một hoạt động mỹ thuật. Nó trở thành nơi các em được lắng nghe theo cách riêng; nơi những ước mơ tưởng như thầm lặng có dịp hiện hình; nơi thông điệp về một lối sống xanh, một cộng đồng thân thiện và một tương lai bao dung hơn được gửi đi bằng những gam màu trong trẻo.

Trung tâm kỳ vọng cuộc thi sẽ tiếp tục lan tỏa những giá trị tích cực ấy, tiếp tục nuôi dưỡng ước mơ và khích lệ học sinh mạnh dạn thể hiện bản thân. Có thể với nhiều người, một bức tranh chỉ là một bài dự thi. Nhưng ở Trung tâm Phục hồi chức năng người khuyết tật Thụy An, đó còn là tiếng nói của những em nhỏ đang lớn lên cùng nghị lực, sự nhạy cảm và khát vọng được hòa nhập. Và cũng từ những nét vẽ lặng im ấy, “đô thị xanh hạnh phúc” không còn là một chủ đề nằm trên giấy, mà trở thành một ước mơ có hình hài, có cảm xúc và có sức lan tỏa./.