Giáo viên mỹ thuật: “Trẻ em đang rất sẵn sàng nói về đô thị xanh qua tranh vẽ”

“Khi được vẽ, các em cảm thấy mình có quyền kiến tạo lại thế giới theo ý mình”

Trong những bức tranh nhỏ xinh của nhiều em học sinh, “đô thị xanh” không chỉ hiện lên bằng hàng cây, công viên hay bầu trời trong trẻo, mà còn là một không gian sống đầy mong ước: Nơi trẻ em được chạy nhảy, được hít thở, được kết nối và lớn lên trong sự an toàn. 

Từ góc nhìn của các giáo viên mỹ thuật, điều đáng chú ý là trẻ hôm nay không hề xa lạ với những vấn đề tưởng như rất lớn. Ngược lại, các em đang rất sẵn sàng nói về đô thị xanh theo cách riêng của mình: hồn nhiên nhưng không hề hời hợt, ngây thơ mà vẫn chất chứa suy nghĩ về cuộc sống quanh mình.

Đó cũng là lý do chủ đề “Đô thị xanh hạnh phúc” của cuộc thi vẽ tranh “Ngôi nhà mơ ước 2026” do Tạp chí Trẻ em Việt Nam tổ chức nhanh chóng nhận được sự hưởng ứng của đông đảo học sinh. Với nhiều em nhỏ, đây không chỉ là một cuộc thi vẽ, mà còn là cơ hội để gọi tên những điều mình yêu quý, những điều mình thiếu và những điều mình muốn đổi thay trong không gian sống mỗi ngày.

Cô Nguyễn Thị Thanh Hoa, giáo viên mỹ thuật tại Trường Tiểu học I-Sắc Niu-Tơn, cho rằng trẻ em ngày nay nhạy cảm với môi trường hơn người lớn vẫn nghĩ. Theo cô, sức hút của đề tài “đô thị xanh” đến từ việc khái niệm này không còn nằm yên trong sách giáo khoa, mà đã trở thành một “không gian mơ ước” đối với những đứa trẻ đang dành quá nhiều thời gian giữa bê tông và màn hình điện tử.

“Các em hứng thú vì khi được vẽ, các em cảm thấy mình có quyền kiến tạo lại thế giới theo ý mình, nơi có nhiều chỗ để chạy nhảy và hít thở hơn”, cô Thanh Hoa chia sẻ.

Nhận định ấy phần nào lý giải vì sao trong tranh của học sinh, đô thị xanh hiếm khi chỉ dừng lại ở những hình ảnh minh họa đơn thuần. Trẻ thường bắt đầu từ những gì mình quan sát thấy trong đời sống: một công viên gần nhà, một hàng cây bên đường, một khoảng sân chung cư, một dòng sông hay mặt hồ. Nhưng khi cầm bút lên, các em không chỉ chép lại thực tế, mà còn “nâng cấp” nó bằng mong muốn của chính mình.

Theo cô Thanh Hoa, đó là sự pha trộn rất tự nhiên giữa quan sát và ước mơ. Một mảng tường xám xịt ngoài phố có thể đi vào tranh như một khu vườn treo; một con đường nhiều xe cộ có thể được thay bằng xe buýt không khói; một khoảng sân chật hẹp có thể mở ra thành nơi vui chơi chan hòa cây lá. Trí tưởng tượng, ở đây, không tách rời hiện thực mà đang lấp đầy những thiếu hụt của hiện thực.

Ở một góc nhìn khác, cô Phan Thị Kim Thùy, giáo viên Trường Tiểu học và THCS Thụy Lương, đồng thời là chủ nhiệm CLB Mỹ thuật phát triển trí tuệ Kim Thùy, cũng cho rằng “đô thị xanh” là môi trường sống mà học sinh thực sự mong muốn. Theo cô, thông qua sự giáo dưỡng từ gia đình, nhà trường, xã hội và cả hiệu ứng lan tỏa từ cuộc thi, các em ngày càng hiểu hơn giá trị của một không gian sống không khói bụi, không ô nhiễm, không bị đe dọa bởi thiên tai. Chính sự nhận thức ấy đã khơi dậy cảm hứng sáng tạo trong các em.

“Từ thực tế đứng lớp, tôi nhận thấy tranh của học sinh ở lứa tuổi này thường phản ánh khá rõ những gì các em quan sát được trong cuộc sống. Tuy nhiên, với những em có năng khiếu và độ nhạy cảm tốt, quan sát không phải điểm dừng cuối cùng. Từ những gì nhìn thấy, các em tiếp tục kiến tạo nên một đô thị mà mình mong ước được sống trong đó”, cô Kim Thuỳ chia sẻ.

"Đô thị xanh không chỉ có cây, mà còn phải có sự kết nối giữa người với người”

Điều khiến các giáo viên bất ngờ hơn cả không nằm ở kỹ thuật vẽ, mà ở chiều sâu suy nghĩ phía sau từng chi tiết. Với cô Nguyễn Thị Thanh Hoa, dấu hiệu cho thấy học sinh không chỉ “vẽ cho đẹp” mà thực sự đang nghĩ về môi trường sống quanh mình chính là ở sự tương phản, ở cách các em đặt câu hỏi và kể chuyện bằng hình ảnh.

Cô kể về một học sinh từng vẽ bức tranh chia làm hai nửa: một bên là thành phố xám xịt với dòng người vội vã, một bên là không gian xanh mát với những đứa trẻ chơi đùa. Hay có em nói rất hồn nhiên: “Con muốn vẽ xe bus chạy bằng nước để không có khói”. Những câu hỏi như “Tại sao chỗ này lại không có cây hả cô?” cho thấy trẻ đang quan tâm tới chất lượng sống theo cách rất trực diện, chân thật.

Một chi tiết khác từng khiến cô Hoa đặc biệt ấn tượng là hình ảnh “đường ống hạnh phúc” trong tranh của một học sinh. Em vẽ những đường nối giữa các ban công đầy cây xanh của các căn hộ trong một tòa nhà cao tầng và giải thích rằng đô thị xanh không chỉ có cây, mà còn phải có sự kết nối giữa người với người. Theo cô giáo, đó là một liên tưởng rất đẹp, bởi trong suy nghĩ của trẻ, môi trường sống tốt không đơn thuần là sạch hơn, xanh hơn, mà còn là nơi con người tử tế hơn, gần nhau hơn.

Cùng chung cảm nhận ấy, cô Phan Thị Kim Thùy cho biết trong quá trình giảng dạy, cô từng gặp nhiều bài vẽ cho thấy học sinh cảm nhận về đô thị xanh sâu hơn người lớn vẫn tưởng. Có em không chỉ vẽ lại thành phố mình mơ ước mà còn cân nhắc hành động của con người sẽ tác động ra sao tới môi trường và cuộc sống. Có em đưa ra lời kêu gọi bạn bè cùng đồng hành, cùng lựa chọn một tương lai tốt đẹp hơn bằng những hành động bắt đầu từ hôm nay.

Theo cô, điều đáng quý là các em biết buồn khi môi trường bị ô nhiễm, biết tiếc khi thiên nhiên bị tàn phá và biết gửi gắm thông điệp bảo vệ môi trường qua tranh vẽ. Nghĩa là, mỹ thuật đang trở thành một kênh biểu đạt cảm xúc và quan điểm sống rất tự nhiên của trẻ thơ.

Từ góc độ chuyên môn, nhiều giáo viên đều cho rằng vai trò cốt lõi của môn mỹ thuật không chỉ dừng ở việc dạy kỹ năng. Kỹ thuật là phương tiện, trí tưởng tượng là nguyên liệu, còn điều sâu xa hơn là giúp trẻ gọi tên cảm xúc và hình thành tiếng nói riêng trước các vấn đề của xã hội.

Cô Nguyễn Thị Thanh Hoa nhìn nhận mỹ thuật là nơi trẻ bộc lộ những điều khó diễn đạt bằng lời, từ đó định hình bản sắc và quan điểm cá nhân. Trong khi đó, cô Phan Thị Kim Thùy cho biết với những chủ đề như “đô thị xanh”, điều giáo viên chú trọng nhất là giúp học sinh nhận ra cảm xúc của mình và biết trình bày góc nhìn ấy bằng ngôn ngữ hội họa. Khi trẻ biết yêu cái đẹp, các em cũng có xu hướng ý thức hơn trong việc gìn giữ những giá trị cốt lõi của cuộc sống.

Ở khía cạnh này, cô Bùi Thị Hồng, giáo viên Mỹ thuật Trường THCS & THPT Quốc tế Thăng Long, thuộc Hệ thống giáo dục Bill Gates (Hà Nội), cho rằng mỹ thuật từ lâu vẫn thường bị nhìn như một môn học thiên về năng khiếu, nhưng trên thực tế lại góp phần bồi đắp cho học sinh nhiều năng lực nền tảng.

Theo cô, khi vẽ, các em học cách quan sát thế giới kỹ hơn, từ màu sắc, ánh sáng đến bố cục và chi tiết. Quá trình ấy giúp học sinh phát triển tư duy hình ảnh, sự nhạy bén trong tiếp nhận thông tin và khả năng nhìn thế giới ở nhiều chiều kích hơn.

Không chỉ vậy, theo cô Hồng, mỹ thuật còn rèn cho học sinh tư duy sáng tạo và năng lực giải quyết vấn đề. Bởi trong một bài vẽ, không có duy nhất một đáp án đúng; mỗi em phải tự lựa chọn cách thể hiện, tự thử nghiệm, điều chỉnh và hoàn thiện ý tưởng của mình. Cùng với đó là khả năng biểu đạt cảm xúc, giao tiếp phi ngôn ngữ, sự kiên nhẫn, tính tập trung và cảm xúc thẩm mỹ.

“Dạy mỹ thuật không chỉ là dạy vẽ - mà là dạy cách nhìn, cách cảm và cách sống. Khi nhận được chủ đề cuộc thi vẽ tranh “Ngôi nhà mơ ước 2026” vả nhìn thấy sự hào hứng trong ánh mắt của các em, tôi cảm nhận được, trẻ em đang rất sẵn sàng nói về đô thị xanh qua tranh vẽ”, cô Bùi Hồng chia sẻ.

Cô Hồng cho rằng, khi cùng nhau vẽ về sống xanh, học sinh không chỉ hoàn thành một bài dự thi, mà còn dần hình thành ý thức cộng đồng, niềm vui sáng tạo và sự tự hào khi được cất lên tiếng nói của mình về nơi mình đang sống.

“Từ những bức tranh trong trẻo ấy, người lớn có thể nhận ra một điều rất rõ: trẻ em không hề đứng ngoài những câu chuyện của đô thị, của môi trường hay của tương lai. 

Các em đang quan sát, đang suy nghĩ, đang cảm nhận và đang dùng màu sắc để nói thay những điều mình mong muốn. Chỉ cần được lắng nghe đúng cách, những nét vẽ ấy sẽ không chỉ dừng trên trang giấy, mà còn mở ra một cách giáo dục giàu cảm xúc hơn, nơi trẻ em được tham gia vào việc hình dung và vun đắp một đô thị xanh, hạnh phúc cho chính mình”, cô Bùi Hồng bộc bạch./.