Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam Đặng Hoa Nam: Nhiều vụ bạo hành trẻ em có dấu hiệu cảnh báo từ sớm

Tại Hà Nội, công an vừa khởi tố, bắt tạm giam Bàn Thị Tâm (20 tuổi) và Nguyễn Minh Hiệp (22 tuổi) vì bị cáo buộc bỏ đói, đánh đập bé gái 4 tuổi đến tử vong.

Ở TP.HCM, Nguyễn Thị Thanh Trúc (33 tuổi) và Danh Chơn (30 tuổi) cũng bị điều tra do nhiều lần bạo hành con trai 2 tuổi của Trúc, khiến cháu bé nguy kịch. Trong khi đó tại Phú Thọ, Nguyễn Hà Chung (38 tuổi) bị bắt vì dùng dây sạc điện thoại đánh con trai 7 tuổi, gây thương tích 36%.

Liên tiếp các vụ bạo hành trẻ em gây phẫn nộ dư luận, đồng thời đặt ra câu hỏi nhức nhối: Vì sao trẻ vẫn chưa an toàn ngay trong chính mái ấm của mình?

Tại chương trình giao lưu trực tuyến “Bạo hành trẻ em trong gia đình: Khoảng trống trong phát hiện và trách nhiệm xã hội” diễn ra ngày 9/5, ông Đặng Hoa Nam - Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam đã có những chia sẻ về những khoảng trống trong công tác phát hiện, can thiệp sớm các vụ bạo hành trẻ em hiện nay, đồng thời nhấn mạnh vai trò của gia đình, cộng đồng và các cơ quan liên quan trong việc bảo vệ trẻ em.

Những “tín hiệu cầu cứu” có thể từng bị bỏ qua

Trao đổi với Tạp chí Trẻ em Việt Nam, ông Đặng Hoa Nam, Phó chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam, nhìn nhận vụ việc đau lòng tại Hà Nội vừa qua là minh chứng cho thấy một thực tế đáng báo động là trong các vụ bạo hành nghiêm trọng, dấu hiệu nguy hiểm thường không xuất hiện bất ngờ mà đã âm thầm kéo dài. Tuy nhiên, cộng đồng và các cơ quan chức năng vẫn chưa nhận diện đúng hoặc chưa coi đó là tín hiệu cần can thiệp khẩn cấp. 

Theo ông, người mẹ sinh con khi còn quá trẻ và có những lệch lạc rõ rệt về hành vi, cảm xúc do sức khỏe tâm thần, nhưng lại thiếu đi sự phát hiện và hỗ trợ y tế kịp thời. Nếu mạng lưới bảo vệ trẻ em tại cơ sở có đủ nhân lực, chuyên môn công tác xã hội và sự sâu sát của cộng đồng, bi kịch này hoàn toàn có thể được ngăn chặn từ sớm.

Giáo viên, nhân viên y tế, hàng xóm hay người thân xung quanh đều là những người có khả năng phát hiện sớm nhất các dấu hiệu bất thường như các vết bầm tím, thương tích thường xuất hiện trên cơ thể trẻ, trẻ đột ngột thu mình, ít giao tiếp, sợ hãi, giật mình, bất an khi tiếp xúc với một người nào đó trong gia đình không rõ nguyên nhân. Với những trẻ chưa biết nói, sự thay đổi trong giấc ngủ và ăn uống chính là những lời cầu cứu yếu ớt mà người lớn thường bỏ qua vì cho rằng đó là những va chạm hay tâm lý trẻ con bình thường.

Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam chỉ ra rằng, "bên cạnh dấu hiệu từ trẻ, môi trường gia đình cũng có thể phản ánh nhiều dấu hiệu đáng lo ngại. Những gia đình thường xuyên xảy ra mâu thuẫn, căng thẳng kéo dài, chịu áp lực kinh tế hoặc người chăm sóc có biểu hiện mất kiểm soát cảm xúc đều tiềm ẩn nguy cơ đối với trẻ. 

Ngoài ra, việc trẻ bị cô lập, ít được tiếp xúc với bên ngoài cũng là dấu hiệu cần đặc biệt quan tâm. Có những trường hợp trẻ hầu như không ra khỏi nhà, không giao tiếp với hàng xóm, nghỉ học hoặc vắng mặt bất thường trong thời gian dài nhưng những người xung quanh vẫn xem đó là chuyện nội bộ gia đình và không can thiệp".

Ông bày tỏ lo ngại rằng, hiện nay nhiều người dù nghe tiếng trẻ khóc xé lòng hay thấy dấu hiệu bị đánh đập vẫn chọn cách im lặng và e ngại can thiệp vì coi đó là chuyện nội bộ gia đình. Trong khi thực tế, nhiều vụ việc đau lòng đã có thể được ngăn chặn nếu có sự lên tiếng sớm hơn.

Cần phát huy vai trò giám sát từ cộng đồng

Theo ông Đặng Hoa Nam, để phát huy vai trò giám sát và hỗ trợ tại cộng đồng, tổ dân phố, cụm dân cư và những người gần gũi với các gia đình nhất cần có cơ chế phối hợp cụ thể hơn để kịp thời nắm bắt những trường hợp có mâu thuẫn kéo dài, khủng hoảng tâm lý hoặc nguy cơ xảy ra bạo lực. 

Khi phát hiện trẻ có dấu hiệu bị bạo hành, bỏ bê hoặc có nguy cơ bị xâm hại, người dân cần chủ động thông báo cho chính quyền địa phương, cơ quan chức năng hoặc Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 để được hỗ trợ kịp thời. Trong nhiều trường hợp, chỉ một cuộc gọi sớm cũng có thể ngăn chặn hậu quả đáng tiếc.

Bên cạnh đó, cần rà soát, củng cố hệ thống bảo vệ trẻ em ở tất cả các cấp, đặc biệt tại xã, phường, tổ dân phố và cộng đồng dân cư; đồng thời phân bổ nguồn lực, nhân lực phù hợp để trẻ em được quan tâm và hỗ trợ ngay từ nơi sinh sống. Nếu có cơ chế theo dõi sát sao tại cơ sở như mô hình công tác dân số trước đây, nhiều trường hợp trẻ bị bỏ bê, sao nhãng hoặc có dấu hiệu tổn thương về thể chất, tinh thần có thể được nhận diện sớm hơn. 

Công tác bảo vệ trẻ em không chỉ là trách nhiệm của riêng ngành Công an hay ngành Y tế mà cần sự tham gia đồng bộ của các tổ chức đoàn thể và toàn xã hội. Việc xây dựng một hệ thống bảo vệ trẻ em đa tầng, liên thông và hoạt động hiệu quả sẽ là nền tảng quan trọng để phòng ngừa sớm và bảo vệ trẻ em tốt hơn trong tương lai.

Mỗi gia đình, mỗi nhà trường, mỗi cộng đồng và mỗi người dân cần coi việc bảo vệ trẻ em là trách nhiệm của chính mình. Nhiều vụ việc đau lòng hoàn toàn có thể được ngăn chặn nếu các dấu hiệu nguy cơ được phát hiện sớm và có sự lên tiếng, can thiệp kịp thời từ cộng đồng./.