Ths.Ngô Minh Hồng: Học sinh cần phải thật sự hiểu mình trước khi chọn ngành

Chọn ngành, chọn nghề là một trong những quyết định quan trọng đầu đời của học sinh, nhưng cũng là bài toán khiến không ít phụ huynh và con trẻ băn khoăn, lo lắng. Trong bối cảnh thị trường lao động không ngừng thay đổi, việc tư vấn hướng nghiệp để học sinh hiểu rõ năng lực, sở thích và giá trị của bản thân càng trở nên cần thiết, luôn là vấn đề khó khăn với hàng triệu gia đình.

Nhân dịp năm học mới, Tạp chí Trẻ em Việt Nam đã có cuộc trò chuyện với Ths. Ngô Minh Hồng (Cô Hồng Hướng nghiệp) – về những trăn trở khi chọn ngành, chọn nghề và cách giúp học sinh hiểu mình trước khi lựa chọn tương lai.

PV: Nhiều phụ huynh có con học THPT thường lo lắng: “Sau này con nên học ngành gì?”. Theo cô, hướng nghiệp nên bắt đầu từ đâu?

Ths. Ngô Minh Hồng: Trước khi hỏi “Con nên học ngành gì?”, tôi nghĩ cha mẹ nên giúp con trả lời một câu hỏi khác: “Con đã thực sự hiểu mình chưa?”. Nhiều học sinh bắt đầu bằng việc tìm ngành đang “hot”, trường nào tốt hay xem với điểm số của mình có thể vào đâu. Những thông tin đó cần thiết, nhưng nếu chưa hiểu mình, các em rất dễ lựa chọn theo xu hướng, bạn bè hoặc mong muốn của người khác. Tôi vẫn thường nói: “Điểm số cho biết con có thể vào đâu. Hiểu mình giúp con biết nên đi đâu”.

PV: Vậy “hiểu mình” ở tuổi 16-18 cụ thể là hiểu điều gì, thưa cô?

Ths. Ngô Minh Hồng: Không chỉ là hỏi “Con thích gì?” hay làm một bài trắc nghiệm rồi chọn nghề. Học sinh cần nhìn mình qua nhiều mảnh ghép: phong cách cá nhân, thế mạnh và thiên hướng, cách tư duy – học tập, giá trị nghề nghiệp, môi trường làm việc và cuộc sống mong muốn.

Khi hiểu mình, các em mới tiếp tục tìm hiểu ngành, nghề, trường đào tạo và những điều kiện thực tế trước khi quyết định. Tôi thường hình dung hành trình đó như sau: HIỂU MÌNH → HIỂU NGÀNH, HIỂU NGHỀ → HIỂU ĐIỀU KIỆN THỰC TẾ → RA QUYẾT ĐỊNH. Bởi một ngành tốt chưa chắc đã là một ngành phù hợp.

Ths. Ngô Minh Hồng (bên phải) cùng TS. Phan Thị Huyền Trang – Phó Hiệu trưởng Trường TH, THCS và THPT Thực nghiệm Khoa học Giáo dục tại Ngày hội Hướng nghiệp 2026.

PV: Trong quá trình đồng hành, có câu chuyện nào khiến cô nhớ nhất?

Ths. Ngô Minh Hồng: Lâm, một học sinh ở Hà Nội, là trường hợp tôi nhớ khá rõ. Con có IELTS 8.0 và từng mong muốn theo Sư phạm Ngoại ngữ vì Tiếng Anh là thế mạnh nổi bật của con. Nhưng kết quả kỳ thi không như kỳ vọng khiến con rất hụt hẫng.

Khi mẹ Lâm tìm đến, chúng tôi không chỉ hỏi “Điểm này vào được trường nào?”, mà quay lại nhìn chính con: thế mạnh, tính cách và những hướng đi phù hợp.  Cuối cùng, Lâm lựa chọn và trúng tuyển ngành Logistics tại Đại học Kinh tế Quốc dân.

Câu chuyện của Lâm khiến tôi càng tin rằng: một kỳ thi có thể làm thay đổi một lựa chọn, nhưng không thể quyết định cả tương lai của một đứa trẻ.

PV: Còn khi cha mẹ và con không cùng quan điểm về chọn ngành thì sao, thưa cô?

Ths. Ngô Minh Hồng: Hà Linh, một học sinh ở Thanh Hóa, là một trường hợp như vậy. Mẹ làm trong lĩnh vực ngân hàng nên ban đầu mong con theo ngành Ngân hàng, bởi đó là công việc mẹ hiểu và cảm thấy yên tâm.

Nhưng khi tìm hiểu kỹ hơn, chúng tôi nhận thấy Hà Linh yêu trẻ, thích chia sẻ, giao tiếp tốt và thích làm việc với con người. Khi hiểu con hơn, người mẹ cũng dần thay đổi cách nhìn. Cuối cùng, Hà Linh lựa chọn và trúng tuyển Sư phạm Tiểu học – Đại học Hồng Đức

Tôi luôn cho rằng cha mẹ cần định hướng, nhưng định hướng khác với quyết định thay con. Người làm hướng nghiệp cũng vậy. Tôi không chọn nghề thay học sinh. Tôi giúp các em hiểu mình, hiểu nghề để có cơ sở đưa ra lựa chọn của chính mình.

PV: Điều gì khiến cô vui nhất sau mùa tuyển sinh 2026?

Ths. Ngô Minh Hồng: Tôi vui khi nhiều học sinh mình đồng hành đã trúng tuyển nguyện vọng ưu tiên. Nhưng điều khiến tôi vui hơn không chỉ là nghe: “Cô ơi, con đỗ rồi!”, mà là khi một học sinh có thể nói: “Con biết vì sao con chọn ngành này”. Bởi đại học chỉ là một chặng đường, phía sau đó còn là nhiều năm học tập, làm nghề và trưởng thành. Một lựa chọn phù hợp mới giúp các em có nền tảng để đi đường dài.

PV: AI đang thay đổi nhanh thị trường lao động. Theo cô, điều này ảnh hưởng thế nào đến việc chọn ngành của học sinh?

Ths. Ngô Minh Hồng: Chúng ta khó biết một ngành đang “hot” hôm nay sẽ thay đổi ra sao sau 5 hay 10 năm. Vì vậy, thay vì chỉ hỏi: “Ngành nào có tương lai?”, tôi muốn học sinh hỏi: “Năng lực nào của mình có thể tạo ra giá trị trong một thế giới liên tục thay đổi?”.

Càng trong thời đại AI, học sinh càng cần hiểu mình, phát triển năng lực và khả năng thích ứng. Bởi nghề nghiệp có thể thay đổi, nhưng khả năng hiểu mình và học hỏi sẽ giúp các em chủ động hơn trước những thay đổi của tương lai.

PV: Nhân dịp năm học mới, cô muốn nhắn gửi điều gì tới các phụ huynh có con đang học THPT?

Ths. Ngô Minh Hồng: Cha mẹ nào cũng mong con học tốt, vào một trường tốt và có một tương lai tốt đẹp, nhưng điều con cần không phải là cha mẹ lựa chọn một con đường rồi yêu cầu con đi theo. Điều con cần là một người đủ kiên nhẫn để lắng nghe, đủ tỉnh táo để định hướng và đủ tin tưởng để cho con được lựa chọn. Cha mẹ hãy đồng hành, nhưng đừng quyết định thay con. Trong năm học mới này, trước khi hỏi: "Sau này con định học ngành gì?". Hãy thử hỏi: "Con đã hiểu mình đến đâu rồi?", bởi tôi luôn tin rằng: "Chọn đúng ngành không bắt đầu từ việc chọn một ngôi trường. Mà bắt đầu từ việc hiểu đúng chính mình”.

PV: Cảm ơn cô về cuộc trò chuyện!