Từ câu chuyện con chiến sĩ Trường Sa, Bộ trưởng Đào Hồng Lan nói về sửa luật hiến, ghép mô, tạng

Tại buổi họp báo cung cấp thông tin về dự thảo luật chiều 27/10, Bộ trưởng Đào Hồng Lan nhiều lần nhấn mạnh trách nhiệm của những người làm chính sách trước những bệnh nhân đang chờ đợi cơ hội được ghép mô, tạng. Trong số đó có những đứa trẻ còn cả tương lai phía trước, nhưng sự sống đang bị đe dọa bởi bệnh tật.

Câu chuyện của một bệnh nhi và trách nhiệm của người làm chính sách

Nhắc đến bé Khế, con của một chiến sĩ đang làm nhiệm vụ tại Trường Sa, Bộ trưởng Đào Hồng Lan rớm nước mắt, giọng nghẹn lại. Bà cho biết bà đã nghiên cứu kỹ hoàn cảnh của cháu. Bệnh nhi mắc bệnh cơ tim hạn chế, tăng áp phổi và đã ngất ba lần trong vòng hai tháng. Cơ hội điều trị của em gắn với việc được ghép tim, trong khi không ai có thể biết em còn đủ sức chờ đợi bao lâu.

Từ câu chuyện này, bà đặt vấn đề về trách nhiệm của những người xây dựng pháp luật: nếu có cơ hội cứu sống người bệnh nhưng vẫn thờ ơ trước những rào cản có thể tháo gỡ, liệu có thể coi đó là điều bình thường?

“Chúng ta không thể thấy cứu sống được mà không làm vì những lý do, những trở ngại mang tinh thần bài xích”, bà nhấn mạnh tại cuộc họp báo.

Theo Bộ trưởng, không hành động, thờ ơ trước sức khỏe và tính mạng của người dân mới là điều đáng suy nghĩ về mặt đạo đức. Với những bệnh nhân suy tạng giai đoạn cuối, ghép tạng có thể là cơ hội sống còn. Vì vậy, việc hoàn thiện các quy định pháp luật không chỉ là công việc kỹ thuật, mà còn liên quan trực tiếp đến khả năng tiếp cận cơ hội điều trị của người bệnh.

Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác hiện hành được ban hành năm 2006. Sau khoảng 20 năm thực hiện, khoa học, công nghệ y tế và hoạt động ghép mô, tạng đã có nhiều bước tiến. Trong khi đó, nhu cầu ghép tạng tiếp tục đặt ra yêu cầu hoàn thiện hành lang pháp lý, nhằm vừa tạo điều kiện cho hoạt động chuyên môn, vừa bảo đảm quyền lợi và sự an toàn của những người liên quan.

Tháo gỡ rào cản, không buông lỏng điều kiện hiến tạng

Từ câu chuyện những bệnh nhi đang chờ ghép tạng, Bộ trưởng Đào Hồng Lan nhấn mạnh hai nguyên tắc xuyên suốt trong quá trình xây dựng dự thảo luật: “Mở” cơ hội cứu người và “chặt” các điều kiện bảo đảm an toàn.

Theo đó, “mở” là tìm cách tháo gỡ những vướng mắc, bất cập của quy định hiện hành để tạo thêm cơ hội cho người bệnh. Còn “chặt” là phải xác định rõ điều kiện, đối tượng, quy trình thực hiện và những hành vi bị nghiêm cấm, bảo đảm hoạt động hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người được thực hiện đúng quy định.

Định hướng này được đặt ra trong bối cảnh dự thảo có những nội dung liên quan đến việc mở rộng đối tượng hiến mô, tạng, trong đó có người dưới 18 tuổi. Đây là vấn đề nhạy cảm, đòi hỏi phải cân nhắc giữa nhu cầu cứu chữa người bệnh và yêu cầu bảo vệ những người chưa thành niên.

Trước những băn khoăn về nguy cơ ép buộc trẻ em hiến tạng, Bộ trưởng khẳng định tinh thần của dự thảo không phải là ép buộc bất kỳ ai hiến tạng. Bà cho rằng hiến mô, tạng phải xuất phát từ tinh thần tự nguyện, nhân văn và sẻ chia, chứ không thể trở thành nghĩa vụ áp đặt lên một cá nhân.

Bộ trưởng cũng đề cập đến những gia đình không may mất đi con mình nhưng mong muốn một phần sự sống của con được tiếp nối trong cơ thể người khác. Ở chiều ngược lại, vẫn có những trẻ em đang chờ được ghép mô, tạng để tiếp tục cuộc sống.

Hai hoàn cảnh ấy đặt ra một câu hỏi lớn hơn về cách xây dựng chính sách: làm thế nào để những cơ hội cứu người được mở rộng mà không làm suy giảm các cơ chế bảo vệ người hiến, đặc biệt là trẻ em?

Với người chưa thành niên, tinh thần nhân văn không thể thay thế những quy định pháp lý cụ thể. Việc mở rộng cơ hội hiến, lấy, ghép mô, tạng phải đi cùng các điều kiện chặt chẽ, bảo đảm tính tự nguyện, ngăn ngừa nguy cơ ép buộc và bảo vệ quyền, lợi ích của trẻ. Đây cũng là những nội dung cần được tiếp tục xem xét kỹ trong quá trình hoàn thiện dự thảo.

Bộ trưởng Đào Hồng Lan thừa nhận quá trình xây dựng luật có thể còn những vấn đề về kỹ thuật cần điều chỉnh, những quy định chưa đủ chặt chẽ hoặc chưa được giải thích rõ ràng. Theo bà, trách nhiệm của cơ quan soạn thảo là tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu ý kiến để hoàn thiện các quy định, thay vì né tránh những băn khoăn đặt ra từ thực tiễn.

Tiếp tục hoàn thiện dự thảo trước khi trình Quốc hội xem xét

Tại họp báo, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho biết dự án luật đã được Chính phủ thống nhất trình Quốc hội, được các cơ quan của Quốc hội xem xét, thẩm tra và thảo luận tại tổ. Bộ Y tế đang tiếp tục tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội, người dân và các cơ quan báo chí để chỉnh lý dự thảo trước phiên thảo luận tại hội trường dự kiến vào đầu tuần sau.

Bà khẳng định những ý kiến đóng góp cần được xem xét kỹ lưỡng, giải trình rõ ràng; những nội dung chưa phù hợp phải tiếp tục nghiên cứu, điều chỉnh. Bộ trưởng đồng thời đề nghị báo chí truyền tải thông tin chính xác, đầy đủ, tránh gây hoang mang hoặc khiến người dân hiểu sai mục tiêu của việc sửa đổi luật.

Theo bà, mục tiêu xuyên suốt của dự thảo là tháo gỡ những vướng mắc trong thực tiễn, tạo thêm cơ hội cứu chữa người bệnh và xây dựng hành lang pháp lý phù hợp hơn cho đội ngũ y tế. Bộ trưởng cũng bác bỏ những suy diễn cho rằng việc sửa đổi luật nhằm phục vụ các mục đích không phù hợp.

Bộ trưởng Đào Hồng Lan cho biết, từ nay đến đầu tháng 11, Bộ Y tế mong muốn tiếp tục nhận được ý kiến đóng góp của chuyên gia, nhà khoa học, cơ quan báo chí và người dân để hoàn thiện dự thảo trước khi Quốc hội xem xét, thông qua.