Tuổi thơ và những mùa xuân bình yên

Những khoảng lặng sau tiếng trống trường

Trường học, trong ký ức của nhiều thế hệ, là nơi lưu giữ những năm tháng trong trẻo nhất của đời người. Đó là nơi tiếng trống vang lên mỗi sớm mai, nơi những hàng cây đổ bóng xuống sân trường, nơi trẻ em học đọc một con chữ, làm một phép tính, và dần dần học cách làm người. Thế nhưng, đâu đó phía sau không gian tưởng chừng bình yên ấy, bạo lực học đường vẫn đang lặng lẽ tồn tại, để lại những vết xước không dễ nhìn thấy nhưng rất khó lành trong tâm hồn trẻ nhỏ.

Bạo lực học đường không chỉ hiện diện trong những cú đánh hay lời đe dọa. Nó còn ẩn mình trong sự chế giễu, cô lập, miệt thị; trong những tin nhắn ác ý, những đoạn clip quay lén bị lan truyền trên mạng xã hội.

Có những đứa trẻ đến trường mỗi ngày với nỗi sợ thường trực, mang theo trong cặp sách không chỉ là sách vở mà còn là cảm giác bất an, xấu hổ, tự ti. Có những em dần trở nên lặng lẽ, khép mình, và cũng có những em phản ứng lại bằng chính bạo lực – như một vòng xoáy luẩn quẩn khó dứt.

Thực trạng ấy không còn là câu chuyện cá biệt. Nhìn từ nghị trường Quốc hội, trong các phiên thảo luận về công tác bảo vệ, chăm sóc trẻ em và môi trường học đường an toàn, nhiều đại biểu đã thẳng thắn chỉ ra mức độ đáng báo động của vấn nạn này. Đại biểu Quốc hội Nguyễn Anh Trí (đoàn TP Hà Nội) nhấn mạnh: “Đã đến lúc những cơ quan có liên quan không được phép thờ ơ, bạo lực học đường phải trở thành một chủ đề lớn, cần thảo luận ngay để đưa ra các biện pháp phù hợp”.

Đáng lo hơn, theo đại biểu Nguyễn Anh Trí, nhiều vụ việc đã vượt qua ranh giới của những xung đột trẻ con thông thường. Ông cảnh báo rằng bạo lực học đường ở Việt Nam “đã gia tăng nhanh chóng, với mức độ tàn nhẫn và bạo lực lớn hơn trước”. Những lời ấy không nhằm gây hoang mang, mà để nhấn mạnh rằng nếu không nhìn thẳng vào sự thật, những tổn thương tinh thần của trẻ em sẽ còn kéo dài và để lại hệ lụy lâu dài.

Ở góc độ khác, bạo lực học đường còn phản ánh sự đứt gãy trong quá trình đồng hành của người lớn. Khi cha mẹ quá bận rộn, khi nhà trường thiếu những kênh lắng nghe hiệu quả, khi xã hội dễ dàng bỏ qua những dấu hiệu bất thường, trẻ em có thể bị bỏ lại một mình với những xung đột mà các em chưa đủ kỹ năng để tự hóa giải. Và khi sự tử tế không được gieo trồng đủ sớm, bạo lực có thể nảy mầm ngay trong môi trường lẽ ra phải nhân văn nhất.

Gieo mầm tử tế từ hôm nay, bồi đắp giá trị tốt đẹp cho mai sau

Chống bạo lực học đường không thể chỉ dừng lại ở việc xử lý những vụ việc đã xảy ra. Đó phải là một chiến lược phòng ngừa dài hơi, trong đó trọng tâm không chỉ là kỷ luật, mà là cách chúng ta dạy trẻ em lớn lên như những con người tử tế, biết tôn trọng bản thân và người khác. Từ nghị trường Quốc hội, nhiều đại biểu đã khẳng định rõ: quyền được sống an toàn của trẻ em là quyền cơ bản, không thể bị xem nhẹ hay trì hoãn.

Trong một lần thảo luận về các vấn đề xã hội liên quan đến trẻ em, Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Mai Thoa (đoàn Hải Phòng) bày tỏ lo ngại: “Tình trạng bạo lực, xâm hại trẻ em, nhất là trong môi trường học đường và trên môi trường mạng, vẫn diễn biến rất phức tạp và cần có những giải pháp mạnh mẽ hơn”. Quan ngại ấy cho thấy, bạo lực học đường không còn là câu chuyện riêng của từng ngôi trường, mà là vấn đề xã hội đòi hỏi cách tiếp cận đồng bộ.

Từ góc độ chính sách, việc xây dựng môi trường học đường an toàn cần được cụ thể hóa bằng những cơ chế rõ ràng: phát hiện sớm các dấu hiệu bạo lực, can thiệp kịp thời, bảo vệ người bị tổn thương và xử lý nghiêm minh những hành vi vi phạm. Tuy nhiên, luật pháp và quy định chỉ có thể tạo ra “hàng rào”, còn việc ngăn bạo lực từ gốc rễ lại nằm ở giáo dục nhân cách – lĩnh vực dễ bị lãng quên trong áp lực thành tích và thi cử.

Dạy trẻ trở thành người tử tế chính là dạy các em biết nhận diện và làm chủ cảm xúc của mình, biết nói ra nỗi buồn, sự tức giận, thay vì dồn nén để rồi giải quyết mâu thuẫn bằng nắm đấm hay lời xúc phạm. Những bài học về kỹ năng sống, về sự đồng cảm, về cách tôn trọng sự khác biệt cần được coi trọng như những nền móng đầu tiên để hình thành nhân cách và ý thức công dân.

Gia đình là nơi gieo những hạt mầm đầu tiên của sự tử tế. Một đứa trẻ được lắng nghe, được tôn trọng trong chính ngôi nhà của mình sẽ ít có xu hướng làm tổn thương người khác. Đôi khi, chỉ một câu hỏi giản dị như: “Hôm nay con ở trường thế nào?” cũng đủ để mở ra cánh cửa đối thoại, giúp người lớn kịp thời nhận ra những xáo trộn trong thế giới nội tâm của con trẻ.

Nhà trường, hơn cả nơi truyền đạt tri thức, cần trở thành không gian nuôi dưỡng các giá trị nhân văn. Thầy cô không chỉ dạy chữ, mà còn dạy cách làm người bằng chính sự công bằng, kiên nhẫn và thái độ ứng xử mỗi ngày. Một lời động viên đúng lúc, một hành động bảo vệ học sinh yếu thế hay một cách xử lý mâu thuẫn đầy nhân ái có thể để lại dấu ấn sâu sắc trong đời sống tinh thần của trẻ.

Nhiều chuyên gia giáo dục cho rằng, khi trẻ được tham gia các hoạt động trải nghiệm, hoạt động thiện nguyện, các chương trình giáo dục cảm xúc – xã hội, các em sẽ học được cách đặt mình vào vị trí của người khác. Từ đó, sự cảm thông được bồi đắp, và bạo lực dần mất đi chỗ đứng. Những đứa trẻ biết yêu thương hôm nay sẽ trở thành những công dân có trách nhiệm ngày mai.

Ở bình diện rộng hơn, như các đại biểu Quốc hội đã nhiều lần nhấn mạnh, chống bạo lực học đường không thể chỉ trông chờ vào kỷ luật hay chế tài. Điều quan trọng hơn cả là xây dựng một nền giáo dục biết nuôi dưỡng lòng trắc ẩn. Khi sự tử tế trở thành giá trị được vun đắp từ gia đình đến nhà trường, từ chính sách đến đời sống xã hội, bạo lực sẽ không còn là lựa chọn.

ĐBQH Vương Thị Hương (Đoàn Tuyên Quang) nhấn mạnh, sự phối hợp thực chất giữa nhà trường và gia đình là yếu tố then chốt để hình thành “vòng tròn bảo vệ” học sinh, giúp phát hiện sớm và tháo gỡ kịp thời các mâu thuẫn, tránh bùng phát thành những vụ việc nghiêm trọng. Vì vậy, đề nghị xây dựng đội ngũ cán bộ tâm lý học đường chuyên trách với cơ chế tuyển dụng, đánh giá rõ ràng; đồng thời tăng cường tích hợp nội dung phòng, chống bạo lực học đường trong chương trình chính khóa, chú trọng rèn kỹ năng kiểm soát cảm xúc, giải quyết mâu thuẫn, ứng xử văn minh và tôn trọng sự khác biệt. 

ĐBQH Nguyễn Văn Cảnh (đoàn Gia Lai) thì nhấn mạnh vai trò “trồng người”, cho rằng thầy cô cần giữ trọn thiên chức nghề giáo; phụ huynh phải phối hợp chặt chẽ với nhà trường trong giáo dục đạo đức, nề nếp học sinh, đề xuất bổ sung quy định nghiêm cấm vi phạm nội quy cơ sở giáo dục, làm rõ trách nhiệm của giáo viên, phụ huynh và học sinh, qua đó bảo đảm kỷ cương, nền nếp trong môi trường học đường.

Bên cạnh đó, truyền thông cũng cần đồng hành trong hành trình ấy, bằng cách hạn chế giật gân hóa các vụ việc bạo lực, tránh vô tình cổ xúy hành vi lệch chuẩn. Thay vào đó, hãy kể nhiều hơn những câu chuyện đẹp về sự tử tế: về những học sinh dám đứng ra bảo vệ bạn bè, về những tập thể lớp học biết yêu thương và nâng đỡ nhau.

Sau cùng, dạy trẻ trở thành người tử tế không phải bằng những bài giảng đạo đức khô cứng, mà bằng chính cách người lớn sống mỗi ngày. Khi trẻ thấy người lớn biết xin lỗi, biết cảm ơn, biết tôn trọng và bảo vệ người yếu thế, các em sẽ học theo một cách tự nhiên nhất. Bởi giữ cho tuổi thơ đi qua những mùa xuân bình yên không chỉ là ngăn bạo lực học đường, mà là chuẩn bị cho xã hội những công dân nhân ái, biết sống có trách nhiệm với chính mình và với cộng đồng.