Căng thẳng tỷ lệ chọi vào lớp 10 công lập Hà Nội: Nếu con trượt phải làm sao?

“Trường công lập không nên là lựa chọn duy nhất”

Khi Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội công bố số liệu đăng ký dự tuyển vào lớp 10, nhiều phụ huynh bắt đầu rơi vào trạng thái “đứng ngồi không yên”. Năm học 2025-2026, Hà Nội có khoảng 147.000 học sinh tốt nghiệp THCS, gần 125.000 em đăng ký dự tuyển vào lớp 10. Điều này cũng đồng nghĩa có khoảng 22.000 học sinh không tham dự kỳ thi chung do Sở tổ chức.

Trong 122 trường THPT công lập không chuyên, có 54 trường có tỷ lệ chọi từ 1,5 trở lên. Đáng chú ý, THPT Yên Hòa tiếp tục dẫn đầu với tỷ lệ 1 chọi 3,35; THPT Lê Quý Đôn - Hà Đông là 1 chọi 3; THPT Nguyễn Thị Minh Khai 1 chọi 2,68; THPT Nhân Chính 1 chọi 2,61; THPT Kim Liên 1 chọi 2,60.

Những con số ấy, với nhiều gia đình, không còn chỉ là dữ liệu tuyển sinh. Nó trở thành áp lực trên bàn ăn, trong từng buổi học thêm, trong những đêm con ngồi trước đề thi còn cha mẹ lặng lẽ tìm thêm “phương án dự phòng”.

Với chị Nguyễn Mai Phương, phụ huynh có con đang học lớp 9 tại phường Cầu Giấy (Hà Nội), những ngày sau khi Hà Nội công bố tỷ lệ chọi vào lớp 10 công lập giống như một cuộc đếm ngược. Trường con đăng ký không phải trường chuyên, nhưng thuộc nhóm có tỷ lệ cạnh tranh cao. Mỗi con số được chia sẻ trong nhóm phụ huynh lại khiến chị thêm một lần thắt ruột.

“Điều tôi sợ nhất không phải là con không đỗ nguyện vọng 1, mà là khoảnh khắc con mở kết quả và thấy mình trượt. Tôi không biết lúc đó phải nói với con câu gì để con không suy sụp”, chị Phương nói.

Con gái chị vốn là học sinh khá, học đều, nhưng không thuộc nhóm quá nổi bật. Suốt học kỳ II, em gần như sống trong lịch học dày đặc: sáng học chính khóa, chiều học thêm, tối làm đề. Có hôm làm bài thi thử không đạt điểm như mong muốn, em lặng lẽ gấp vở, nói với mẹ: “Nếu con trượt công lập, chắc con là đứa kém nhất lớp”.

Câu nói ấy khiến chị Phương mất ngủ nhiều đêm. Chị bắt đầu tìm hiểu các phương án ngoài công lập, từ trường tư thục, trường công lập tự chủ đến trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên. Nhưng mỗi lần định nói với con, chị lại ngập ngừng.

“Tôi sợ nếu nói sớm, con sẽ nghĩ mẹ không tin mình. Nhưng nếu không nói, con lại tưởng rằng trượt công lập là hết đường”, chị Mai Phương kể.

Gia đình chị Mai Phương không chỉ chuẩn bị “phương án B” bằng cách hỏi trường, xem học phí, tìm lộ trình học tiếp. Chị còn viết sẵn một bức thư cho con, dự định chỉ đưa nếu kết quả thi không như mong muốn.

Trong thư, chị không nhắc đến điểm số hay trường lớp. Chị viết rằng, bố mẹ sẽ buồn nếu con buồn, nhưng không thất vọng về con. Chị cũng nói, một kỳ thi có thể làm thay đổi kế hoạch học tập, nhưng không được phép làm con nghĩ mình vô dụng.

“Tôi viết xong rồi cất đi. Có thể tôi sẽ không bao giờ phải đưa con bức thư ấy. Tôi chỉ muốn con hiểu rằng, Trường công lập không nên là lựa chọn duy nhất”, chị Mai Phương chia sẻ.

Gia đình anh Quốc Tuấn, ở phường Long Biên (Hà Nội), lại rơi vào một tình huống khác. Con trai anh không quá hào hứng với con đường vào THPT công lập. Em học tốt các môn thực hành, thích sửa đồ điện tử, thích nấu ăn và từng nói với bố mẹ rằng muốn học nghề sớm.

Thế nhưng, trong suy nghĩ của gia đình, nhất là ông bà nội, “không thi vào lớp 10 công lập” gần như đồng nghĩa với thất bại. Anh Tuấn kể, suốt một thời gian dài, cả nhà cố gắng thuyết phục con học thêm để thi vào một trường công lập gần nhà. Con vẫn đi học, vẫn làm bài, nhưng càng gần kỳ thi càng trở nên lầm lì.

“Có lần tôi hỏi con vì sao không tập trung, cháu nói chỉ đang cố để mọi người không xấu hổ, chứ đó không phải là con đường mà con muốn chọn”, anh Tuấn kể.

Câu nói ấy khiến anh nhận ra, đôi khi người lớn nói “vì tương lai của con”, nhưng lại đang đặt lên con một tương lai được đo bằng sĩ diện của gia đình. Sau nhiều cuộc trò chuyện, vợ chồng anh bắt đầu tìm hiểu các trường nghề, mô hình giáo dục thường xuyên kết hợp học nghề, cũng như những chương trình giúp học sinh vừa học văn hóa vừa có kỹ năng nghề nghiệp.

Anh Tuấn không phủ nhận giá trị của trường công lập. Nhưng anh cho rằng, với một số học sinh, con đường tương lai cần được nhìn rộng hơn. “Nếu con có năng lực học thuật tốt, vào THPT công lập là lựa chọn thuận lợi. Nhưng nếu con có thiên hướng nghề nghiệp rõ, việc ép con bằng mọi giá có thể làm mất động lực học của con”, anh Tuấn nói.

Điều khó nhất với gia đình anh không phải là tìm trường, mà là vượt qua cảm giác “người ngoài sẽ nghĩ gì”. Anh Quốc Tuấn kể, khi con nói muốn học nghề, nhiều người thân khuyên gia đình “cố thêm một chút, đừng để con thua bạn bè”. Nhưng sau cùng, vợ chồng anh chọn cách đặt câu hỏi ngược lại: “Nếu con vào được một trường không phù hợp, rồi ba năm phổ thông trở thành ba năm kiệt sức, đó có chắc là điều tốt không?”.

"Phụ huynh cần chuẩn bị một vòng tay đủ rộng để đón con"

Theo cô Nguyễn Thuý Hường, giáo viên trường THPT Việt Đức (Hà Nội), sai lầm phổ biến của phụ huynh trong mùa thi vào lớp 10 là chỉ chuẩn bị phương án dự phòng về mặt thủ tục, nhưng không chuẩn bị cho con về mặt tâm lý.

“Nhiều cha mẹ đã tìm trường tư, trường nghề, trung tâm giáo dục thường xuyên, nhưng lại nói với con bằng tâm thế: ‘Nếu chẳng may trượt thì đành học ở đó’. Cách nói này khiến trẻ hiểu rằng mọi lựa chọn ngoài công lập đều là thất bại”, cô Thuý Hường phân tích.

Theo cô, điều phụ huynh cần làm là giúp con nhìn các ngả rẽ sau THCS một cách bình thường hơn. Công lập là một lựa chọn tốt, nhưng không phải lựa chọn duy nhất. Ngoài hệ thống THPT công lập, học sinh còn có thể học trường tư thục, trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên, hoặc các chương trình vừa học văn hóa vừa học nghề phù hợp với năng lực và định hướng cá nhân.

Cô Thuý Hường cũng lưu ý, trong giai đoạn nước rút, phụ huynh không nên liên tục nhồi thêm lớp học, đề thi, mẹo làm bài nếu con đã quá tải. Điều cần thiết hơn là giữ nhịp sinh hoạt ổn định, ngủ đủ, ăn uống hợp lý, rà soát kiến thức trọng tâm và tránh tạo thêm áp lực bằng những câu so sánh.

“Có học sinh trượt nguyện vọng 1 nhưng vẫn học rất tốt ở môi trường khác. Có em không vào trường nổi tiếng nhưng ba năm sau lại trưởng thành, tự tin hơn vì được học đúng nhịp của mình. Điều quan trọng là người lớn đừng biến một lần không đạt thành vết thương lòng kéo dài”, cô Thuý Hường nhấn mạnh.

Chị Lê Thanh Vân, phụ huynh có con đang theo học 1 trường tư ở Hà Nội cho biết, gia đình chị từng trải qua cảm giác mà nhiều cha mẹ lớp 9 đang lo sợ: con không đỗ vào trường THPT công lập như kỳ vọng.

Ngày biết điểm, con trai chị lặng người trước màn hình máy tính, em chỉ thiếu 0,5 điểm. Trong vài phút đầu, cả nhà gần như không ai nói được gì. Chị Vân kể, cảm giác lúc đó không chỉ là tiếc, mà còn là hoang mang: “Tôi tự hỏi, rồi con sẽ học ở đâu, có bị tụt lại không, người thân hỏi thì trả lời thế nào?”.

Điều khiến chị day dứt nhất là con trai vốn không phải học sinh kém. Em học lực khá, ngoan, nhưng tâm lý thi không ổn định. Gần ngày thi, em thường xuyên mất ngủ, bước vào phòng thi với trạng thái căng thẳng. Khi kết quả không như mong muốn, em tự trách mình rất nhiều, thậm chí nói với mẹ: “Con làm hỏng hết rồi”.

Thay vì trách con, vợ chồng chị Vân quyết định để con nghỉ vài ngày, không nhắc đến điểm số, không so sánh với bạn bè. Sau đó, gia đình cùng con tìm hiểu một số trường tư thục có chương trình học phù hợp, khoảng cách di chuyển vừa phải và môi trường không quá áp lực thành tích.

“Ban đầu, thú thật tôi vẫn có cảm giác hụt hẫng. Nhưng khi đến trường mới, gặp giáo viên, xem cách nhà trường tổ chức học tập và hoạt động ngoại khóa, tôi bắt đầu nghĩ khác. Có thể con không đi đúng con đường mình từng hình dung, nhưng không có nghĩa là con đi sai”, chị nói.

Hiện tại, sau hơn 2 năm học ở môi trường mới, con trai chị Vân thay đổi rõ rệt. Em chủ động hơn trong học tập, tham gia câu lạc bộ truyền thông của trường, tự tin thuyết trình trước lớp và có kết quả học tập ổn định. Từ một học sinh từng sợ nhắc đến kỳ thi lớp 10, em bắt đầu nói với mẹ về kế hoạch chọn tổ hợp, định hướng nghề nghiệp và mong muốn thi vào ngành thiết kế truyền thông trong kỳ thi Đại học.

“Có lần con nói với tôi: ‘May mà hồi đó mẹ không mắng con’. Câu ấy làm tôi nhớ mãi. Tôi hiểu rằng, lúc con trượt, điều con cần nhất không phải là một bài giảng về sự thất bại, mà là cảm giác mình vẫn được tin”, chị Vân chia sẻ.

Chị Thanh Vân chia sẻ thêm, kỳ thi vào lớp 10 ở Hà Nội luôn là một trong những cuộc đua căng thẳng nhất của học sinh cuối cấp THCS. Với số lượng thí sinh lớn, chỉ tiêu công lập có hạn, tỷ lệ chọi cao ở nhiều trường, áp lực là điều khó tránh khỏi.

"Với cha mẹ, chuẩn bị cho kỳ thi vào lớp 10 không chỉ là chọn trường, tính điểm, xem tỷ lệ chọi hay tìm lớp ôn thi. Đó còn là chuẩn bị một vòng tay đủ rộng để đón con trong cả hai khả năng: khi con đạt được điều mong muốn, và cả khi con cần một lối đi khác để bắt đầu lại", chị Thanh Vân bộc bạch.