Hoa hậu Hà Kiều Anh: Neo giữ nền tảng gia đình để các con sẵn sàng bước vào kỷ nguyên số

Đối với Hoa hậu Hà Kiều Anh, hành trình nuôi dạy con trong thời đại số không chỉ là câu chuyện của những quy tắc đặt ra trên màn hình thiết bị, mà sâu sắc hơn, đó là hành trình gìn giữ ngọn lửa văn hóa, tình yêu nghệ thuật và sự hiện diện trọn vẹn của cha mẹ trong từng khoảnh khắc trưởng thành của con.

Ở đó, sự an toàn của đứa trẻ không đến từ sự cấm đoán, mà đến từ một "màng lọc tâm lý" vững chãi được kiến tạo bởi tình yêu thương và sự tôn trọng quyền riêng tư từ chính gia đình. Công nghệ có thể thay đổi và mang lại những câu trả lời nhanh hơn, nhưng bệ đỡ tinh thần cùng đời sống nội tâm phong phú mới là chìa khóa gốc rễ giúp trẻ tự tin khẳng định giá trị nội tại, vững vàng bước qua mọi áp lực vô hình của không gian mạng.

Trong cuộc trò chuyện với PV Tạp chí Trẻ em Việt Nam, Hoa hậu Hà Kiều Anh đã có những trải lòng đầy thấm thía dưới góc nhìn của một người mẹ, một người của công chúng về cách đồng hành cùng con làm chủ công nghệ, nuôi dưỡng các giá trị sống đích thực để thế hệ tương lai thực sự được sống hạnh phúc và an toàn trong kỷ nguyên số.

PV: Chị đã trò chuyện và đồng hành cùng các con như thế nào khi gia đình bước vào làn sóng thiết bị công nghệ và mạng xã hội? Theo chị, thế nào là một đứa trẻ ‘hạnh phúc và an toàn’ trong thời đại số?

Hoa hậu Hà Kiều Anh: Khi công nghệ và mạng xã hội trở thành một phần tất yếu của cuộc sống hiện đại, tôi nghĩ điều quan trọng nhất không phải là cấm đoán, mà là đồng hành cùng con. Tôi luôn muốn các con hiểu rằng công nghệ là một công cụ tuyệt vời nếu biết sử dụng đúng cách, nhưng cũng có thể trở thành áp lực nếu để nó chi phối cảm xúc và cuộc sống của mình.

Từ khi các con còn nhỏ, tôi đã chọn cách trò chuyện với con như những người bạn hơn là áp đặt. Việc trao đổi về mạng xã hội nên bắt đầu khá sớm, khoảng từ cuối bậc tiểu học, khi trẻ bắt đầu tò mò về thế giới xung quanh và có nhu cầu kết nối riêng. Thay vì những bài học mang tính cảnh báo, tôi thường chia sẻ với các con bằng những câu chuyện rất gần gũi: một lời bình luận có thể làm người khác tổn thương như thế nào, một hình ảnh đăng tải lên mạng có thể tồn tại rất lâu, hay vì sao không phải mọi điều trên không gian số đều là sự thật.

Theo tôi, công nghệ hay mạng xã hội vốn không xấu. Điều quan trọng là giúp trẻ hiểu mình đang làm chủ công nghệ hay đang để công nghệ làm chủ mình.

Một đứa trẻ hạnh phúc và an toàn trong thời đại số là một đứa trẻ vẫn giữ được sự tự tin và bình an ngay cả khi không có điện thoại trên tay. Các con biết sử dụng công nghệ để học hỏi, kết nối và phát triển bản thân, nhưng vẫn có một đời sống thực phong phú: yêu thể thao, nghệ thuật, thích trò chuyện cùng gia đình và biết lắng nghe chính mình.

PV: “Chị áp dụng nguyên tắc ‘vàng’ nào trong gia đình để con vừa thu nạp được tri thức số, vừa được bảo vệ trước các cám dỗ trực tuyến?”

Hoa hậu Hà Kiều Anh:  Nguyên tắc “vàng” trong gia đình tôi là: Công nghệ phải phục vụ cuộc sống, chứ không được thay thế cuộc sống.

Tôi không muốn các con lớn lên với cảm giác mọi niềm vui đều nằm sau một màn hình. Trong gia đình, chúng tôi có những quy tắc khá rõ ràng về thời gian sử dụng thiết bị điện tử, đặc biệt vào buổi tối hoặc trong bữa ăn. Nhưng điều quan trọng hơn những giới hạn đó là sự thấu hiểu. Tôi luôn muốn các con biết vì sao những nguyên tắc ấy được đặt ra và lợi ích của việc cân bằng giữa thế giới số và cuộc sống thực.

Bên cạnh đó, tôi luôn cố gắng tạo cho các con một nhịp sống phong phú với thể thao, âm nhạc, đọc sách, du lịch và các hoạt động cộng đồng. Khi trẻ có nhiều trải nghiệm ý nghĩa ngoài đời thực, các con sẽ tự nhiên bớt lệ thuộc vào thế giới ảo.

Nếu các con sử dụng điện thoại quá lâu hoặc tiếp cận những nội dung chưa phù hợp, tôi thường không chọn cách phản ứng gay gắt. Tôi thích ngồi xuống trò chuyện để con hiểu những ảnh hưởng của điều đó đến sức khỏe, cảm xúc và khả năng tập trung của mình. Tôi tin rằng hình phạt hiệu quả nhất không phải là tịch thu thiết bị, mà là giúp trẻ học được khả năng tự điều chỉnh và chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình.

PV: Trong một thế giới mà trẻ em dễ bị cuốn vào các trào lưu ảo, việc nuôi dưỡng các giá trị thẩm mỹ, tình yêu văn hóa nghệ thuật truyền thống và sự kết nối gia đình ngoài đời thực là vô cùng quan trọng. Chị đã và đang "giữ lửa" những giá trị này cho các con của mình như thế nào để các con có một bệ đỡ tinh thần vững chắc khi bước ra xã hội?

Hoa hậu Hà Kiều Anh: Tôi nghĩ trẻ em càng lớn lên trong thế giới số thì càng cần một nền tảng tinh thần vững chắc từ gia đình, nghệ thuật và văn hóa.

Từ nhỏ, tôi cho các con tiếp xúc với âm nhạc, hội họa, múa, thể thao và nhiều hoạt động sáng tạo khác, không phải để các con trở thành nghệ sĩ hay vận động viên, mà để các con biết cảm nhận cái đẹp, nuôi dưỡng sự rung động và lòng trắc ẩn trong tâm hồn.

Gia đình tôi cũng rất trân trọng những khoảng thời gian thật sự dành cho nhau. Đó có thể là những bữa cơm tối, những buổi cuối tuần cùng nấu ăn, xem phim hoặc đơn giản chỉ là kể cho nhau nghe một ngày đã trôi qua như thế nào. Những điều tưởng chừng rất nhỏ ấy lại chính là điểm tựa tinh thần quan trọng đối với trẻ.

Tôi luôn tin rằng một đứa trẻ có đời sống nội tâm phong phú sẽ vững vàng hơn trước những tác động bên ngoài và ít bị cuốn theo những giá trị hào nhoáng nhất thời.

PV: Trong bối cảnh kỷ nguyên số bùng nổ, chị trang bị cho các con "màng lọc tâm lý" như thế nào để bảo vệ các con trước những bình luận đa chiều, giúp các con luôn giữ được sự an nhiên, hạnh phúc và tập trung vào những giá trị sống đích thực?

Hoa hậu Hà Kiều Anh: Là người của công chúng, tôi hiểu rất rõ cảm giác bị đánh giá và những áp lực đến từ dư luận. Vì vậy, điều tôi luôn dạy các con là đừng để giá trị của bản thân phụ thuộc vào những lời khen hay chê trên mạng xã hội.

Tôi muốn các con hiểu rằng ai cũng có quyền bày tỏ quan điểm, nhưng không phải mọi ý kiến đều phản ánh sự thật. Điều quan trọng nhất là mình hiểu mình là ai, mình đang sống như thế nào và mình có đang đối xử tử tế với người khác hay không.

Tôi cũng dạy các con học cách chọn lọc thông tin và quản lý cảm xúc. Đừng để một bình luận tiêu cực làm mình đánh mất niềm vui, nhưng cũng đừng quá phụ thuộc vào sự tung hô hay công nhận từ bên ngoài. Sự tự tin bền vững phải đến từ giá trị nội tại chứ không phải từ những con số trên mạng xã hội.

Theo tôi, một đứa trẻ mạnh mẽ không phải là đứa trẻ không bao giờ buồn hay tổn thương, mà là đứa trẻ biết cách giữ được sự bình an và cân bằng giữa rất nhiều tiếng ồn xung quanh.

PV: Là người của công chúng, chị chắc hẳn cũng từng đứng trước ranh giới rất mong manh giữa việc chia sẻ niềm tự hào về con cái và việc bảo vệ quyền riêng tư cho các con. Trong thời đại mà hình ảnh của trẻ có thể lan truyền rất nhanh trên mạng xã hội, chị cân nhắc điều gì trước khi cho phép các con xuất hiện trước truyền thông hoặc trên không gian số?

Hoa hậu Hà Kiều Anh: Là người của công chúng, tôi luôn rất cân nhắc khi chia sẻ hình ảnh hay câu chuyện về các con trên mạng xã hội. Tình yêu và niềm tự hào của cha mẹ đôi khi khiến chúng ta muốn chia sẻ nhiều hơn, nhưng tôi tin rằng trẻ em cũng cần có quyền riêng tư và không gian riêng để trưởng thành một cách tự nhiên.

Trước khi đăng tải bất kỳ điều gì liên quan đến con, tôi thường tự hỏi: Liệu sau này các con có cảm thấy thoải mái với điều này không? Việc chia sẻ ấy có thực sự cần thiết hay chỉ là cảm xúc nhất thời của người lớn?

Tôi muốn các con được lớn lên với sự tự do cần thiết để khám phá bản thân, được biết đến bởi chính năng lực, tính cách và những giá trị mà các con xây dựng, thay vì bởi sự chú ý của truyền thông hay mạng xã hội.

Tôi nghĩ việc tôn trọng quyền riêng tư của trẻ cũng là một cách thể hiện sự tôn trọng đối với chính con người các con.

PV: Trí tuệ nhân tạo (AI) đang thay đổi cách trẻ em học tập, tiếp cận tri thức và cả cách giao tiếp với thế giới. Có người hào hứng vì cơ hội mới, nhưng cũng có nhiều phụ huynh lo ngại trẻ sẽ phụ thuộc vào công nghệ và mất dần khả năng tư duy độc lập. Chị nhìn nhận AI trong hành trình trưởng thành của trẻ em như thế nào - là cơ hội, thách thức hay cả hai?

Hoa hậu Hà Kiều Anh: Theo tôi, AI vừa là một cơ hội rất lớn, vừa là một thách thức rất lớn đối với thế hệ trẻ hôm nay.

Các con đang được tiếp cận với nguồn tri thức khổng lồ mà thế hệ chúng tôi trước đây không có. AI giúp việc học trở nên linh hoạt hơn, cá nhân hóa hơn và mở ra rất nhiều cơ hội sáng tạo. Nếu biết sử dụng đúng cách, đây sẽ là một công cụ hỗ trợ tuyệt vời cho việc học tập và phát triển bản thân.

Tuy nhiên, tôi cũng cho rằng công nghệ càng phát triển thì con người càng cần giữ gìn những giá trị rất căn bản như khả năng tư duy độc lập, sự kiên nhẫn, óc phản biện và chiều sâu cảm xúc. Nếu phụ thuộc quá nhiều vào công nghệ, trẻ có thể đánh mất thói quen suy nghĩ, tìm tòi và trải nghiệm bằng chính năng lực của mình.

Vì vậy, điều quan trọng không phải là tránh xa AI mà là học cách sử dụng AI như một người hỗ trợ, chứ không phải để công nghệ suy nghĩ thay mình. Tôi luôn khuyến khích các con đọc sách, đặt câu hỏi, tranh luận và xây dựng góc nhìn riêng. Bởi cuối cùng, công nghệ có thể giúp chúng ta tìm câu trả lời nhanh hơn, nhưng không thể thay thế những trải nghiệm làm nên sự trưởng thành của một con người.

PV: Công nghệ mang lại nhiều tiện ích nhưng đôi khi cũng dễ khiến các thành viên trong gia đình bị cuốn vào màn hình riêng ngay cả khi đang ngồi cạnh nhau. theo chị, chị có những "quy ước ngầm" nào để mọi người cùng cất điện thoại đi, thực sự dành trọn vẹn thời gian chất lượng để ăn tối, trò chuyện và lắng nghe nhau sau một ngày dài bận rộn?

Hoa hậu Hà kiều Anh: Gia đình tôi có một “quy ước ngầm” rất đơn giản: khi ăn cơm hoặc khi đang trò chuyện cùng nhau, mọi người cố gắng cất điện thoại xuống.

Tôi luôn tin rằng trẻ con không học từ những điều người lớn nói, mà học từ những gì người lớn làm. Vì vậy, bản thân tôi cũng phải học cách hạn chế sử dụng điện thoại trong những khoảng thời gian dành cho gia đình.

Có những buổi tối cả nhà chỉ ngồi kể cho nhau nghe chuyện ở trường, chuyện công việc, một bộ phim vừa xem hay một chuyến đi sắp tới. Những câu chuyện rất đời thường ấy lại là chất keo gắn kết các thành viên với nhau và giúp các con cảm nhận được sự hiện diện thật sự của gia đình.

Trong một thế giới ngày càng nhiều màn hình và thông báo, khả năng lắng nghe nhau bằng sự hiện diện trọn vẹn có lẽ là món quà quý giá nhất mà cha mẹ có thể dành cho con.

PV: Áp lực thành tích trong thời đại số dường như đang đến với trẻ em sớm hơn rất nhiều - từ điểm số, ngoại hình, kỹ năng cho tới việc phải “giỏi toàn diện” như những hình mẫu trên mạng xã hội. Là một người mẹ, chị nhìn nhận thế nào về áp lực vô hình này? Chị dạy các con ra sao để không lớn lên trong cảm giác phải liên tục chứng minh bản thân với thế giới?

Hoa hậu Hà Kiều Anh: Theo tôi, áp lực lớn nhất của trẻ em hôm nay là cảm giác mình luôn phải trở nên hoàn hảo trong mắt người khác.

Các con lớn lên giữa rất nhiều hình mẫu thành công, xinh đẹp và tài năng trên mạng xã hội. Điều đó vô tình tạo ra những sự so sánh liên tục, khiến nhiều trẻ cảm thấy mình chưa đủ giỏi, chưa đủ nổi bật hoặc chưa đủ thành công.

Tôi luôn nói với các con rằng mỗi người có một hành trình và một tốc độ trưởng thành riêng. Giá trị của một con người không nằm ở việc mình giống ai, mà nằm ở việc mình có đang trở thành phiên bản tốt hơn của chính mình hay không.

Tôi chưa bao giờ đặt áp lực các con phải hoàn hảo hay luôn đứng đầu. Điều tôi mong muốn hơn cả là các con biết cố gắng, biết sống tử tế, biết yêu thương bản thân và không ngừng hoàn thiện mình mỗi ngày.

Bởi suy cho cùng, một đứa trẻ hạnh phúc không phải là đứa trẻ không mắc sai lầm, mà là đứa trẻ luôn cảm nhận được tình yêu thương và sự chấp nhận ngay cả khi chưa hoàn hảo.

PV: Nếu phải nói về một điều khiến chị trăn trở hoặc lo sợ nhất khi nuôi dạy con trong kỷ nguyên số hôm nay, đó sẽ là điều gì? Và ngược lại, đâu là điều khiến chị vẫn giữ niềm tin và sự lạc quan vào thế hệ trẻ trong tương lai?

Hoa hậu Hà Kiều Anh: Điều khiến tôi trăn trở nhất là trẻ em hôm nay đang tiếp cận với quá nhiều thông tin khi cảm xúc và nhận thức vẫn còn đang trong quá trình hoàn thiện.

Các con có thể biết rất nhiều điều từ rất sớm, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc các con đã đủ khả năng để hiểu, sàng lọc và bảo vệ cảm xúc của mình trước những tác động từ thế giới bên ngoài.

Tuy nhiên, điều khiến tôi luôn lạc quan là thế hệ trẻ hôm nay cũng sở hữu rất nhiều điểm mạnh đáng quý. Các con tự tin hơn, cởi mở hơn, có khả năng thích nghi rất nhanh và sẵn sàng tiếp nhận những điều mới mẻ.

Tôi tin rằng nếu được gia đình, nhà trường và xã hội định hướng đúng cách, thế hệ trẻ sẽ không chỉ giỏi về công nghệ mà còn có thể trở thành những công dân bản lĩnh, nhân văn và giàu sức sáng tạo.

Tương lai của các con không nằm ở việc biết bao nhiêu công nghệ, mà nằm ở cách các con sử dụng công nghệ để tạo ra những giá trị tốt đẹp cho cuộc sống.

PV: Nhìn rộng hơn câu chuyện của một gia đình, theo chị, để trẻ em Việt Nam thực sự “hạnh phúc, an toàn và vững bước” trong kỷ nguyên số, ngoài vai trò của cha mẹ thì nhà trường, truyền thông và xã hội cần thay đổi điều gì để trở thành một “hệ sinh thái” đủ lành mạnh cho trẻ phát triển?

Hoa hậu Hà Kiều Anh: Theo tôi, để trẻ em Việt Nam thực sự hạnh phúc, an toàn và vững bước trong kỷ nguyên số, trách nhiệm không thể chỉ đặt lên vai cha mẹ.

Gia đình là nơi đặt nền móng đầu tiên cho nhân cách và cảm xúc của trẻ. Nhà trường không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn cần trang bị cho các em kỹ năng sống, khả năng sử dụng mạng xã hội một cách có trách nhiệm và năng lực tự bảo vệ mình trong môi trường số. Truyền thông cũng đóng vai trò rất quan trọng trong việc lan tỏa những giá trị tích cực, nhân văn và xây dựng những hình mẫu lành mạnh cho thế hệ trẻ.

Nhưng trên hết, tôi nghĩ người lớn cần học cách lắng nghe trẻ nhiều hơn. Chúng ta thường dành rất nhiều thời gian để dạy con, nhưng đôi khi lại quên dành thời gian để hiểu con đang nghĩ gì, cảm thấy gì và thực sự cần điều gì.

Một đứa trẻ sẽ vững vàng hơn rất nhiều khi biết rằng phía sau mình luôn có gia đình, nhà trường và xã hội cùng đồng hành.

Tôi tin rằng khi trẻ được yêu thương đúng cách, được tôn trọng và được trao cơ hội phát triển trong một môi trường tích cực, các con sẽ đủ tự tin để bước vào tương lai, dù thế giới có thay đổi nhanh đến đâu./.

Xin trân trọng cảm ơn chị về cuộc trò chuyện đầy ý nghĩa này!