Hoa hậu Hà Kiều Anh: Trẻ em cần được lắng nghe và thấu hiểu

Nhiều đứa trẻ chưa từng bị đánh nhưng vẫn lớn lên với "vết thương lòng”

Tại chương trình giao lưu trực tuyến “Làm gì để chữa lành vết thương cho trẻ sau bạo hành?” do Tạp chí Trẻ em Việt Nam tổ chức mới đây, Hoa hậu Hà Kiều Anh - Ủy viên Ban chấp hành Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam đã chia sẻ về những tổn thương tinh thần mà trẻ em có thể âm thầm mang theo trong suốt quá trình trưởng thành, dù chưa từng chịu một trận đòn roi nào

Theo Hà Kiều Anh, đôi khi điều làm trẻ tổn thương sâu nhất không đến từ bạo lực thể xác, mà đến từ những câu nói mà người lớn buột miệng nói trong lúc nóng giận hoặc nghĩ rằng nói để con nên người, nhưng với một đứa trẻ, đó có thể trở thành vết thương kéo dài suốt nhiều năm sau này. Những câu như: “Con thật vô dụng”, “Sao con làm gì cũng sai?”, “Mẹ thất vọng về con”, hay việc liên tục so sánh con với “con nhà người ta” tưởng như chỉ là lời trách mắng nhất thời, nhưng lại có thể in sâu trong ký ức của trẻ.

“Người lớn có thể quên rất nhanh những câu mình từng nói, nhưng trẻ em thì không. Có những đứa trẻ lớn lên nhiều năm rồi vẫn nhớ chính xác ánh mắt, giọng điệu hay cảm giác tủi thân của một lần bị cha mẹ làm tổn thương”, chị chia sẻ.

Theo chị, điều đáng sợ là trẻ em thường nhìn bản thân qua ánh mắt của người lớn, đặc biệt là cha mẹ. Nếu một đứa trẻ lớn lên trong sự chê bai, các em sẽ dần tin rằng mình thật sự không đủ tốt. Khi bị nói “con phiền phức quá”, trẻ có thể lớn lên với cảm giác mình là gánh nặng. Khi thường xuyên bị phủ nhận cảm xúc bằng những câu như “có vậy cũng khóc”, “đừng yếu đuối thế”, các em sẽ học cách giấu nỗi đau thay vì học cách chữa lành nó.

Ngoài lời nói, Hoa hậu Hà Kiều Anh cho rằng còn có những cách cư xử âm thầm làm trẻ tổn thương rất sâu. Đó có thể là sự lạnh lùng kéo dài, việc cha mẹ chỉ quan tâm đến điểm số mà quên cảm xúc của con, dùng im lặng để trừng phạt hoặc bắt con phải mạnh mẽ quá sớm vì nghĩ rằng “đời là vậy”.

“Có những đứa trẻ chưa từng bị đánh, nhưng vẫn lớn lên trong cảm giác cô độc và thiếu giá trị vì chưa bao giờ cảm thấy mình được lắng nghe hay thấu hiểu”, chị nói.

Điều này nguy hiểm ở chỗ nó không chỉ tạo ra tổn thương nhất thời, mà còn làm đứa trẻ mất niềm tin vào người lớn và vào chính thế giới xung quanh. Các em bắt đầu nghĩ rằng mình phải tự chịu đựng tất cả, rằng không ai thực sự đứng về phía mình.

“Đôi khi, điều một đứa trẻ mang theo suốt đời không phải là ký ức về trận đòn đau nhất, mà là cảm giác mình chưa từng đủ tốt để được yêu thương trọn vẹn”, Hoa hậu Hà Kiều Anh chia sẻ.

Trẻ em cần được nói ra cảm xúc của mình mà không sợ bị phán xét

Theo Hoa hậu Hà Kiều Anh, nhiều bậc cha mẹ rất yêu con nhưng lại quen thể hiện tình yêu bằng sự kiểm soát, bằng áp lực thành tích hay những kỳ vọng quá lớn. Người lớn thường nghĩ mọi điều mình làm đều vì con nhưng có thể điều trẻ sợ nhất lại nằm ngay trong chính ngôi nhà của mình - là tiếng quát mắng, ánh mắt thất vọng của cha mẹ hay cảm giác mỗi lần mắc lỗi sẽ bị tổn thương bằng lời nói hoặc sự lạnh lùng. 

Trong khi đó, trẻ em không chỉ cảm nhận được tình yêu qua sự hy sinh âm thầm của cha mẹ, mà còn qua cách cha mẹ đối xử với các em mỗi ngày. “Có những đứa trẻ rất ngoan, rất im lặng, nhưng thực ra các em đang sống trong cảm giác phải ‘co mình lại’ để làm vừa lòng người lớn. Và khi một đứa trẻ bắt đầu phải giấu cảm xúc thật của mình chỉ để được yêu thương, đó không còn là cảm giác an toàn nữa”, chị chia sẻ.

Hoa hậu Hà Kiều Anh cho rằng, một đứa trẻ chỉ thật sự cảm thấy được bảo vệ khi các em biết rằng mình có quyền được yếu đuối, có quyền khóc mà không bị nói là “mít ướt”, có quyền sợ hãi mà không bị chê “kém cỏi”, và có quyền nói ra suy nghĩ của mình mà không bị gạt đi bằng câu: “Trẻ con biết gì”.

“Nhiều vết thương suốt đời không bắt đầu từ những biến cố lớn, mà từ những điều rất nhỏ lặp đi lặp lại hằng ngày: một lần không được lắng nghe, một cảm xúc bị xem nhẹ, một câu nói vô tình khiến con thấy mình không đủ tốt, hay một lần con cần được ôm nhưng lại bị bỏ qua”, chị bày tỏ.

Hoa hậu Hà Kiều Anh gửi gắm một thông điệp tới các bậc cha mẹ hôm nay, rằng đừng đợi đến khi con im lặng, thu mình lại hoặc trở nên xa cách mới nhận ra rằng con đã tổn thương từ rất lâu rồi. Theo cô, điều quan trọng nhất mà một đứa trẻ mang theo khi trưởng thành không phải là điểm số hay thành tích, mà là ký ức về cảm giác an toàn - rằng mình đã từng được lớn lên trong một tình yêu không điều kiện, nơi các em có thể sai, có thể yếu đuối nhưng vẫn luôn có một nơi để trở về.

Điều khiến một đứa trẻ cảm thấy mình thật sự được bảo vệ không nằm ở việc gia đình có điều kiện hay không, ngôi nhà rộng lớn ra sao... mà điều quan trọng nhất với trẻ là cảm giác cha mẹ hiện diện - không chỉ bằng việc có mặt trong nhà, mà bằng việc thật sự nhìn thấy con, nghe con và hiểu con; đủ kiên nhẫn để không vội phán xét, đủ dịu dàng để con dám nói ra điều mình đang cảm thấy và đủ bao dung để con biết rằng mình không cần phải trở thành một đứa trẻ “đúng ý người lớn” mới xứng đáng được yêu thương.

“Một câu nói dịu dàng khi con thất bại, một cái ôm lúc con bật khóc hay chỉ đơn giản là ngồi xuống lắng nghe con kể hết một câu chuyện tưởng như rất nhỏ… lại là điều nuôi dưỡng cảm giác an toàn trong con nhiều hơn bất cứ điều gì khác”, Hoa hậu Hà Kiều Anh chia sẻ./.