Kỳ thi vào 10: Nghe đồn sắp hết chỗ, phụ huynh cuống cuồng giữ suất lớp 10 tư thục

Chỉ vì tin nhắn trong nhóm, phụ huynh cuống cuồng giữ chỗ trường tư cho con

Chưa cần biết trường có thực sự hợp con hay không, chỉ một tin nhắn trong nhóm kiểu “sắp khóa hồ sơ”, “nộp ngay kẻo hết chỗ” cũng đủ khiến nhiều phụ huynh Hà Nội rơi vào trạng thái sốt ruột. Đằng sau những khoản tiền giữ chỗ vội vàng là không ít câu chuyện oái ăm, nơi nỗi sợ thua một nhịp thông tin đôi khi lấn át cả sự tỉnh táo khi chọn trường cho con.

Không khó để nhận ra bầu không khí thấp thỏm bao trùm mùa tuyển sinh lớp 10 ở Hà Nội năm nay. Theo quyết định giao chỉ tiêu của Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, năm học 2026-2027, 89 trường THPT tư thục được giao 817 lớp với 34.059 học sinh; trong khi toàn thành phố có khoảng 147.000 học sinh tốt nghiệp THCS. Tổng chỉ tiêu vào công lập, tư thục và giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên vào khoảng 127.000 em. Điều đó đồng nghĩa, áp lực chọn đường đi sau lớp 9 vẫn rất lớn, nhất là với các gia đình không quá chắc chắn về khả năng cạnh tranh vào trường công lập của con. 

Chính khoảng chênh ấy đã đẩy nhiều phụ huynh vào một “cuộc đua thông tin” không chính thức. Không phải ai cũng bắt đầu từ việc ngồi lại xem con hợp môi trường nào, học lực đến đâu, khả năng tài chính ra sao. Nhiều người bước vào hành trình chọn trường bằng một thứ cảm xúc rất quen thuộc: sợ chậm một bước thì mất chỗ. Và điều khiến họ sốt ruột nhất đôi khi không phải thông báo chính thức từ nhà trường, mà chỉ là vài dòng lan truyền trong các nhóm phụ huynh.

Chị H., sống tại quận Hai Bà Trưng, là một trong những người như thế. Con gái chị học lực khá, không thuộc nhóm quá chật vật, nhưng cũng chưa đủ để gia đình hoàn toàn yên tâm về cơ hội vào một trường công lập ở mức khác. Ban đầu, chị dự định chờ con thi xong rồi mới tính tiếp. Mọi thứ chỉ đổi chiều sau một tối, khi nhóm phụ huynh lớp 9 liên tục hiện lên những tin nhắn ngắn, dồn dập: “Trường sắp khóa hồ sơ”, “năm nay đông lắm”, “chị quen ở đó bảo ai nộp sau là khó có chỗ”.

Không có xác nhận chính thức nào, nhưng từng ấy cũng đủ khiến chị mất ngủ. Sáng hôm sau, thay vì đi làm như thường lệ, chị xin đến muộn để cùng chồng chạy qua một trường dân lập cách nhà gần 8km nộp hồ sơ giữ chỗ cho con. Đó không phải ngôi trường gia đình từng nhắm tới. Mức học phí cao hơn dự tính, quãng đường đi lại cũng xa, chương trình học chưa phải điều chị thấy thật sự phù hợp. Nhưng trong tâm thế bị thúc ép bởi nỗi sợ “không nhanh là hết”, chị chọn cách ký trước, tính sau.

Những ngày tiếp theo, khi bình tĩnh trở lại, chị mới ngồi so sánh kỹ. Trường đã nộp không phải lựa chọn tối ưu về học phí, khoảng cách hay định hướng học tập. Nhưng khoản tiền giữ chỗ đã đóng khiến gia đình rơi vào cảnh bỏ thì tiếc, theo thì lấn cấn.

“Lúc ấy mình không còn quyết định vì con hợp trường nào nữa, mà vì sợ người khác nhanh hơn mình”, chị kể lại với cảm giác vẫn còn nguyên sự bối rối.

Nếu câu chuyện của chị H. là sự vội vàng vì tin đồn, thì trường hợp của chị T., ở quận Hoàng Mai, lại là một kiểu oái ăm khác: giữ chỗ chỉ vì sợ bị “bỏ lại phía sau”, trong khi bản thân con chưa hề muốn học ở ngôi trường ấy.

Con trai chị T. học lực ổn, đặt mục tiêu thi công lập đến cùng. Cậu bé không phản đối việc có phương án dự phòng, nhưng cũng nhiều lần nói với mẹ rằng nếu phải học trường ngoài công lập, em muốn một nơi có môi trường kỷ luật vừa phải, gần nhà, đỡ áp lực tài chính cho bố mẹ. Thế nhưng cái tên chị T. chọn giữ suất lại đến từ… hiệu ứng đám đông.

Một buổi tối, hàng loạt phụ huynh trong nhóm cùng chia sẻ ảnh chụp biên nhận nộp hồ sơ vào một trường tư thục khá có tiếng. Người nói “trường này năm nào cũng hết chỗ sớm”, người quả quyết “ai chậm coi như tự loại mình”, người khác còn nhắn thêm rằng “nộp trước cứ giữ đó, sau tính tiếp”. Thấy nhiều người cùng làm, chị bắt đầu sốt ruột. Chị sợ nếu mình không làm theo, đến lúc cần sẽ không còn phương án nào tử tế cho con.

Vậy là chị đưa con đến trường hoàn thiện hồ sơ. Điều trớ trêu là chị nhận ra con không có chút hào hứng nào. Quãng đường từ nhà đến trường dài, lịch học dày, học phí cộng thêm các khoản phụ trợ đều vượt xa mức gia đình tính toán ban đầu. Cậu bé không phản ứng gay gắt, chỉ hỏi mẹ một câu khiến chị áy náy suốt nhiều ngày: “Nhà mình chọn trường này vì con hợp hay vì mọi người đều nộp?”.

Câu hỏi ấy, xét đến cùng, chạm đúng nỗi lúng túng của không ít phụ huynh. Trong một mùa tuyển sinh nhiều áp lực, đôi khi quyết định của người lớn không còn xuất phát từ nhu cầu học tập cụ thể của con, mà từ nỗi sợ mình là người duy nhất chưa hành động. Khi lựa chọn bị dẫn dắt bởi đám đông, đứa trẻ rất dễ trở thành người phải thích nghi với một phương án được chốt bằng tâm lý hoảng hốt.

Khi trường được chọn không phải vì hợp con, mà vì sợ hết chỗ

Một tình huống khác cũng cho thấy nỗi lo mất suất học có thể đẩy phụ huynh vào những quyết định... trớ trêu, là câu chuyện của gia đình chị Lê Thùy Dung (phường Hai Bà Trưng). Gia đình chị quyết định giữ chỗ cho con ở trường tư chỉ vì sợ “đến lúc cần lại không còn chỗ”, nhưng trớ trêu là chính con không hề biết mình đã có phương án dự phòng.

Con gái chị Dung học không tệ, vẫn đang ôn thi lớp 10 công lập khá nghiêm túc. Ở nhà, cả gia đình thống nhất để con tập trung thi cử, không tạo thêm áp lực. Thế nhưng, càng gần mùa tuyển sinh, chị càng nghe nhiều phụ huynh xung quanh kháo nhau rằng nếu không nhanh tay đăng ký sớm một trường ngoài công lập thì đến lúc thi xong rất dễ rơi vào cảnh cuống cuồng tìm chỗ học.

Sợ con phân tâm, chị quyết định tự âm thầm lo trước một phương án dự phòng. Chị tự tìm hiểu, tự làm hồ sơ, tự tính toán các khoản phải đóng ban đầu, thậm chí còn giấu cả con chuyện mình đã giữ chỗ ở một trường tư. Điều oái oăm là suốt thời gian ấy, con gái chị vẫn miệt mài học và luôn nói với mẹ rằng em muốn dồn sức cho kỳ thi, không muốn nghĩ tới đường lui quá sớm.

Mọi chuyện chỉ vỡ lẽ khi một hôm chị sơ ý để biên nhận hồ sơ trên bàn học. Nhìn thấy giấy tờ mang tên mình, con gái chị sững lại, hỏi mẹ rất ngắn: “Mẹ nghĩ con sẽ trượt ạ?”. Câu hỏi ấy khiến chị Dung vừa thương vừa lúng túng. Chị giữ chỗ chỉ để phòng xa, để yên tâm hơn trong vai trò của một người mẹ, nhưng vào mắt con, hành động ấy lại giống như một dấu hiệu của sự nghi ngờ.

“Lúc đó tôi mới thấy mình rơi vào tình huống rất khó. Mình làm vì lo cho con, nhưng con lại nghĩ mẹ không tin mình. Giữ chỗ thì để an toàn, mà đến khi con biết chuyện, chính cái ‘an toàn’ ấy lại làm con chạnh lòng”, chị Dung kể.

Khác với hai phụ huynh trên, chị M., ở khu vực Hà Đông, lại rơi vào tình huống cay đắng hơn: chần chừ vì muốn nghe ngóng thêm, đến khi quyết định giữ chỗ thì những trường vừa túi tiền đã gần kín suất.

Gia đình chị M. không dư dả. Với chị, chuyện học trường tư không chỉ là chọn một địa chỉ, mà là tính đến cả một chuỗi chi phí kéo dài ba năm: học phí, đồng phục, xe đưa đón, học tăng cường, hoạt động ngoại khóa. Vì thế, chị không dám nộp hồ sơ quá sớm chỉ dựa trên tin truyền miệng. Chị muốn chờ thêm thông tin chính thức, đồng thời quan sát lực học thực tế của con trong giai đoạn nước rút.

Nhưng mùa tuyển sinh năm nay dường như không cho nhiều người sự ung dung ấy.

Hết nghe đồng nghiệp nói một trường đang nhận hồ sơ rất nhanh, lại đến phụ huynh cùng lớp báo trường khác “chỉ còn vài chục suất”. Có hôm chị mở điện thoại ra là thấy nhóm chat nhảy cả trăm tin nhắn, toàn những câu ngắn, gấp gáp, ít kiểm chứng nhưng lại rất dễ gây hoang mang. Chị càng đọc càng rối, càng rối lại càng chậm quyết.

Đến khi con làm một vài bài thi thử không như mong muốn, chị bắt đầu cuống cuồng đi tìm phương án dự phòng. Thế nhưng lúc ấy, trường chị thấy phù hợp nhất về tài chính và khoảng cách đưa đón đều đã tuyển gần xong. Trường còn chỗ thì học phí cao hơn khả năng chi trả, hoặc ở xa đến mức riêng tiền đi lại mỗi tháng cũng đã là một gánh nặng.

Chị bảo cảm giác lúc đó rất lạ: không phải mình không chuẩn bị, mà là chuẩn bị trong một mê cung tin đồn, nơi càng nghe nhiều càng khó quyết. Cuối cùng, nỗi sợ mất chỗ không biến mất, chỉ chuyển từ lo sớm sang lo muộn.

Thực tế, việc phụ huynh Hà Nội phải tính đến phương án trường tư từ sớm không phải điều khó hiểu. Năm nay, các trường THPT tư thục tại Hà Nội tiếp tục tuyển sinh chủ yếu theo hình thức xét tuyển; trong khi một số nơi được ghi nhận đã có cảnh phụ huynh chầu chực từ đêm để nộp hồ sơ cho con. Những hình ảnh ấy cho thấy cuộc đua giữ chỗ ở khối ngoài công lập không còn là nỗi lo mơ hồ, mà đã trở thành áp lực rất thật với nhiều gia đình. 

Nhưng điều đáng nói là giữa áp lực ấy, thông tin không chính thức đang ngày càng có sức chi phối lớn. Chỉ một lời truyền tai trong nhóm chat, một bức ảnh biên nhận học phí, một câu “nghe nói sắp hết chỗ” cũng có thể đẩy phụ huynh đến quyết định vội vàng. Khi đó, trường học bị chọn không hẳn vì hợp với học lực, tâm lý và điều kiện của học sinh, mà vì nỗi sợ hụt suất được thổi phồng qua từng lượt nhắn tin.

Và chính ở điểm ấy, bài toán lớp 10 trở nên dở khóc dở cười hơn bao giờ hết. Bởi có gia đình đóng tiền giữ chỗ chỉ để mua một cảm giác yên tâm tạm thời. Có đứa trẻ chưa kịp bước vào kỳ thi đã phải thích nghi với những phương án được quyết định bởi "cơn sốt" thông tin. Và cũng có không ít người, sau tất cả, nhận ra điều khiến mình vội vã nhất không phải bản thân con, mà là áp lực từ việc thấy người khác đều đã "chạy" trước.

Trong cuộc đua ấy, nỗi sợ chậm chân là có thật. Nhưng chọn trường cho con, suy cho cùng, không thể chỉ là chọn thật nhanh. Khi quyết định được đưa ra chỉ vì “nghe đồn”, người lớn có thể mua được một suất học dự phòng, nhưng chưa chắc đã mua được sự phù hợp cho ba năm phổ thông quan trọng của con.

Trước câu hỏi của các bậc phụ huynh về việc làm sao có thể lựa chọn cơ sở giáo dục phù hợp, vừa với tầm sức của học sinh để không bị trượt trường công, chia sẻ với Tạp chí Trẻ em Việt Nam, TS. Hoàng Trung Học - Trưởng Khoa Tâm lý, Giáo dục (Học viện Quản lý Giáo dục) cho hay, để làm được điều này cần phải xuất phát từ 3 quan điểm trọng tâm:

Thứ nhất, trước khi nghĩ đến việc chọn trường và hướng nghiệp cho trẻ, các bậc cha mẹ phải thực sự hiểu và đánh giá đúng khả năng, năng lực học tập của con để xác định mục tiêu cho phù hợp. Tránh sự nhầm lẫn giữa kỳ vọng và thực tế để gây áp lực cho con và thất vọng cho chính mình. Hầu hết các cha mẹ đề đặt kỳ vọng rất lớn vào con của mình. Họ có ước vọng và muốn thấy con mình học giỏi, nỗ lực và đạt thành tích cao trong học tập, nhưng thực tế mỗi đứa trẻ lại có những năng lực, khả năng lĩnh hội kiến thức khác nhau. Nếu trẻ chỉ có mức học lực trung bình mà phụ huynh lại chọn trường công top đầu, tỷ lệ chọi cao thì khả năng trượt là vô cùng lớn . Điều này sẽ vô tình để lại trạng thái tâm lý nặng nề cho cả trẻ và cha mẹ của chúng.

Thứ hai, phụ huynh cần xóa bỏ tư duy chạy theo phong trào và bệnh thành tích trong quá trình học tập của con. Nhiều phụ huynh có tâm lý ganh đua, đăng ký cho con vào trường có tiếng tăm vì danh dự của bản thân. Họ nhồi nhét kiến thức, tìm các lò luyện thi cấp tốc, gây áp lực và căng thẳng cho trẻ. Ngoài ra, việc phải học trong trong một môi trường cạnh tranh sẽ gây ra áp lực đồng trang lứa với trẻ có năng lực học tập thấp.

Về bản chất, giáo dục là quá trình phát triển các phẩm chất, năng lực thực tiễn để trẻ thích ứng tích cực với cuộc sống xã hội. Trên thực tế có nhiều trường hợp trẻ mải mê chạy theo điểm số và thành tích học tập. Hồ sơ 12 năm học phổ thông rất đẹp, tốt nghiệp đại học với tấm bằng xuất sắc nhưng khi ra trường tìm công việc phù hợp lại chật vật và khó thích nghi trong một môi trường mới. Đây chính là kết quả của bệnh thành tích, của việc không thực học, thực tài.

Thứ ba, cha mẹ phải có tư duy giáo dục tiến bộ, hướng dẫn con “thực học, thực tài”. Một đứa trẻ có thể không học trường chuyên lớp chọn hay được đào tạo theo kiểu “con nhà nòi”, nhưng khi các em học tất cả các môn bằng năng lực và kiến thức thực thì sau này trẻ có thể chủ động phát triển bản thân trong cuộc sống với những kiến thức đã lĩnh hội được. Đây mới là yếu tố quyết định thành công của con người. Bên cạnh đó, ông cho rằng, chọn trường thuận tiện cho việc đi lại là cần thiết trong hoàn cảnh hiện nay. Nếu học ở một ngôi trường quá xa thì khi phụ huynh đưa, đón hay trẻ đi lại vô cùng khó khăn và vất vả. 

Trường hợp không đỗ nguyện vọng như mình mong muốn, ông cho rằng đây cũng không phải là “trời sập”. Do vậy, để chuẩn bị tâm lý cho trẻ, phụ huynh cũng phải có phương án dự phòng và các hướng đi khác sắp xếp theo thứ tự ưu tiên. 

Theo ông, trường học chỉ là “bàn đạp” tạo nên sự thành công của con người chứ không phải là yếu tố quyết định tất cả. Quan trọng là từ nhà trường, trẻ sẽ được học và thấm nhuần tư tưởng thực học, thực tài, hình thành ý chí, nghị lực nội tại trong quá trình học tập để đương đầu được với mọi thử thách trong cuộc sống và thành công. Phụ huynh cần chuẩn bị tâm thế rằng, nếu con trượt trường công thì học trường tư cũng không sao vì hiện nay có rất nhiều trường ngoài công lập rất tốt. Điều này không có nghĩa là khuyến khích trẻ bằng lòng với mọi thành quả của mình mà là khích lệ, tạo động lực giúp trẻ nỗ lực vươn lên, động viên trẻ hết sức cố gắng đạt mục tiêu khi con đường thứ nhất đã thất bại. 

TS. Hoàng Trung Học khuyên phụ huynh cần sát sao, đồng hành cùng con thường xuyên để nắm vững tình hình học tập và quan sát biểu hiệu bình thường của con, tránh tạo áp lực đối với trẻ. Khi con gặp khó khăn và cần giúp đỡ, phụ huynh có thể nhanh chóng lắng nghe, hỗ trợ con, từ việc giải quyết vấn đề học tập đến các vấn đề phát sinh trong cuộc sống.

"Khi con có dấu hiệu bất thường và căng thẳng quá mức như suy sụp tinh thần, mệt mỏi, cần kịp thời động viên và can thiệp đúng lúc. Nếu trẻ thất bại trong kì thi thì cần làm tốt công tác tâm lý, tránh tính trạng con có hành động dại dột. Trong thời gian ôn thi, trẻ cũng cần được quan tâm, chăm sóc đầy đủ về dinh dưỡng; tạo điều kiện thuận lợi về chỗ ăn ở, nghỉ ngơi và có không gian học tập yên tĩnh”, thầy Học chia sẻ.