Nâng cao nhận thức và hình thành thói quen vệ sinh học đường bền vững cho học sinh vùng cao Sơn La thông qua phương pháp giáo dục trải nghiệm

Giải bài toán duy trì bền vững các công trình vệ sinh học đường miền núi

Trong những năm qua, nhiều nguồn lực xã hội hóa đã được huy động để xây mới, cải tạo hệ thống nhà vệ sinh và công trình nước sạch tại các điểm trường vùng cao. Tuy nhiên, làm thế nào để sau khi công trình hoàn thành, các em học sinh hình thành được thói quen vệ sinh cá nhân khoa học, biết cách sử dụng an toàn và có ý thức tự giác bảo quản công trình chung của nhà trường vẫn là một bài toán cần lời giải đồng bộ từ góc độ giáo dục hành vi.

Xuất phát từ thực tiễn đó, trong khuôn khổ Dự án “Vệ sinh học đường” triển khai tại 10 trường học trên địa bàn tỉnh Sơn La do Quỹ Hy Vọng (Hope Foundation) thực hiện cùng sự đồng hành của Opella / Enterogermina, Trung tâm Trẻ em và Phát triển (CCD) đã đảm nhận hợp phần chuyên môn cốt lõi: Thiết kế bộ công cụ giám sát – đánh giá Kiến thức, Thái độ, Thực hành (KAP) có sự tham vấn trẻ em; biên soạn bộ tài liệu 20 chủ đề đào tạo cho học sinh và giáo viên; đồng thời trực tiếp tập huấn chuyển giao phương pháp giảng dạy cho đội ngũ giáo viên nòng cốt tại địa phương.

Bà Phí Thị Mai Chi – Sáng lập Trung tâm Trẻ em và Phát triển (CCD), Chuyên gia Quyền trẻ em cho biết: “Muốn thay đổi hành vi vệ sinh học đường một cách bền vững, chúng ta không thể chỉ dừng lại ở việc treo bảng nội quy hay nhắc nhở mệnh lệnh. Khi trẻ em được tôn trọng quyền tham gia, được trực tiếp quan sát thực tế, tương tác qua các học cụ sinh động và tự chủ đưa ra cam kết hành động của chính mình, thói quen tốt sẽ hình thành tự nhiên từ bên trong các em.”

Đưa phương pháp học qua trải nghiệm và bộ học cụ trực quan đến với thầy và trò Sơn La

Trong hai ngày 21 và 22/10/2026 tại tỉnh Sơn La, đoàn chuyên gia của Trung tâm Trẻ em và Phát triển (CCD) phối hợp cùng Quỹ Hy Vọng đã tổ chức khóa Tập huấn Giảng viên nguồn (TOT) cho đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên Tổng phụ trách Đội và giáo viên nòng cốt của các trường thuộc dự án; đồng thời triển khai các tiết dạy minh họa (Demo) trực tiếp cho học sinh Tiểu học và THCS.

Khác với phương pháp truyền thụ một chiều, chương trình đào tạo Vệ sinh học đường do Trung tâm CCD biên soạn gồm 20 bài học được cấu trúc thành 5 cụm chủ đề thiết thực: (1) Rửa tay với xà phòng; (2) Sử dụng nhà vệ sinh sạch sẽ, văn minh; (3) Vệ sinh cá nhân; (4) Môi trường lớp học và trường học sạch; (5) Nước sạch và bảo vệ nguồn nước.

Điểm sáng tạo nổi bật của chương trình là bộ học cụ tương tác được thiết kế chuyên biệt, phù hợp với tâm lý lứa tuổi và văn hóa học sinh miền núi:

- Bộ thẻ học cụ 6 màu tương tác được chuẩn hóa theo khung K-A-P (Kiến thức – Thái độ – Hành vi) giúp giáo viên dễ dàng tổ chức các hoạt động trò chơi, thảo luận nhóm ngay trong các tiết sinh hoạt lớp hoặc hoạt động ngoài giờ lên lớp.

- Cặp nhân vật hoạt hình Baci (đại diện cho vi khuẩn gây hại) và Clau (đại diện cho thói quen vệ sinh sạch sẽ, chăm chỉ) cùng mũ đội đầu đóng vai, giúp học sinh hào hứng hóa thân và ghi nhớ bài học ngay tại lớp.

- Sổ tay “Biệt đội Vệ sinh” dạng gập Zine nhỏ gọn, nơi học sinh tự theo dõi bảng thử thách 7 ngày liên tiếp tại trường và tại gia đình.

Phát huy quyền tham gia của trẻ em qua mô hình “Biệt đội Vệ sinh học đường”

Ghi nhận tại các tiết dạy minh họa (Demo) diễn ra ngày 22/10/2026 tại Sơn La, dưới sự hướng dẫn của các thầy cô giáo vừa hoàn thành khóa tập huấn TOT và sự cố vấn của chuyên gia CCD, các em học sinh đã chủ động tham gia vào mọi hoạt động của tiết học: từ việc nhận diện các nguồn lây truyền vi khuẩn quanh lớp học, thảo luận nhóm về nguyên tắc văn minh “Để lại nhà vệ sinh sạch như khi em bước vào”, đến thực hành chuẩn xác 6 bước rửa tay với xà phòng và nước sạch.

Thông qua chương trình, mỗi học sinh trở thành một thành viên tích cực của “Biệt đội Vệ sinh học đường” với khẩu hiệu hành động: “Đúng – Đủ từng ngày, Sạch mọi nơi, Xanh mãi mãi”. Các em không chỉ tự giác chăm sóc vệ sinh cá nhân từ mái tóc, hàm răng, đôi bàn tay mà còn cùng nhau phân loại rác, giữ gìn bàn học ngăn nắp, tiết kiệm nước và bảo vệ công trình vệ sinh chung của trường.

Theo kế hoạch, từ nay đến hết năm học 2026–2027, Trung tâm Trẻ em và Phát triển (CCD) và Quỹ Hy Vọng sẽ tiếp tục đồng hành giám sát, hỗ trợ chuyên môn cho đội ngũ giáo viên 10 trường dự án tại Sơn La trong quá trình triển khai 20 chủ đề đào tạo tới toàn thể học sinh, đồng thời thực hiện đánh giá tác động cuối kỳ nhằm hoàn thiện mô hình chuẩn để nhân rộng tại nhiều địa phương vùng cao khác trên cả nước./.