Những nỗi sợ phía sau sự im lặng của trẻ em bị bạo lực, xâm hại

Những nỗi sợ khiến trẻ không dám lên tiếng

Trong khuôn khổ diễn đàn “Lắng nghe em nói” với chủ đề “Để trẻ em không đơn độc khi tìm kiếm dịch vụ hỗ trợ”, diễn ra ngày 29/10, chị Nguyễn Lâm Thu Trang, cán bộ tham vấn Ngôi nhà Bình yên thuộc Trung tâm Hỗ trợ Phụ nữ phát triển (CWD), đã chia sẻ những câu chuyện thực tế về các rào cản mà trẻ em bị bạo lực, xâm hại phải đối mặt trên hành trình tìm kiếm sự giúp đỡ.

Theo chị Trang, trong quá trình hỗ trợ, Ngôi nhà Bình yên nhận thấy nhiều trẻ có những tâm tư, suy nghĩ chưa có cơ hội được nói ra. Các em phải đối mặt với nhiều nỗi sợ, khiến việc lựa chọn im lặng đôi khi trở thành cách để tự bảo vệ mình.

Một trong những nỗi sợ đầu tiên là bị đe dọa. Chị Trang kể về trường hợp một bé gái bị chính bố xâm hại tình dục. Người bố đe dọa rằng nếu em từ chối thì sẽ bạo lực mẹ. Thậm chí, người này còn đánh mẹ ngay trước mắt con để khiến em sợ hãi và phải nghe theo.

Ở một trường hợp khác trong môi trường học đường, một học sinh chia sẻ rằng thầy giáo đe dọa sẽ cho điểm kém nếu em không đồng ý để thầy sờ đùi, đụng chạm vào cơ thể.

Không chỉ sợ bị đe dọa, trẻ còn có thể lo lắng về việc bị trả thù sau khi tìm kiếm sự giúp đỡ. Chia sẻ tại diễn đàn, chị Trang dẫn trường hợp hai chị em là nạn nhân của bạo lực gia đình. Các em từng gọi đến Tổng đài Quốc gia Bảo vệ trẻ em và cơ quan công an. Tuy nhiên, sau khi bố mẹ được mời lên làm việc, khi trở về nhà, hai em lại bị đánh nhiều hơn.

Câu chuyện cho thấy việc trẻ đã tìm được cách lên tiếng không đồng nghĩa với việc nguy cơ bạo lực lập tức chấm dứt. Nếu thiếu phương án bảo đảm an toàn sau khi tiếp nhận thông tin, hành động cầu cứu thậm chí có thể khiến trẻ lo sợ hơn về những gì sẽ xảy ra tiếp theo.

Một rào cản khác là nỗi sợ bị đổ lỗi. Theo chia sẻ của cán bộ tham vấn Ngôi nhà Bình yên, khi tìm kiếm sự hỗ trợ, trẻ có thể nhận lại những câu hỏi, lời trách móc như: “Tại sao con không bảo sớm hơn?”, “Chắc hẳn con làm gì nên là bố mới như thế” hay “Chắc hẳn con phải như thế nào thì dượng mới làm điều như thế với con”.

Những phản ứng này có thể khiến trẻ cảm thấy bản thân phải chịu trách nhiệm về hành vi của người gây bạo lực, xâm hại. Thay vì được bảo vệ và an ủi, các em lại phải đối diện với sự nghi ngờ, phán xét từ chính những người mà mình kỳ vọng sẽ giúp đỡ.

Chị Trang cũng đề cập đến nỗi sợ không được tin tưởng và việc phải kể đi kể lại câu chuyện đau buồn qua nhiều cơ quan, đơn vị. Khi lời chia sẻ không được tiếp nhận nghiêm túc, trẻ có xu hướng thu mình, dần bình thường hóa việc bị bạo lực. Trong khi đó, việc phải nhiều lần thuật lại trải nghiệm bị xâm hại có thể khiến các em bị tái sang chấn, gây thêm khó khăn cho quá trình hỗ trợ và phục hồi.

Khi trẻ lên tiếng nhưng chưa chắc đã được bảo vệ

Không chỉ những nỗi sợ trực tiếp từ người gây bạo lực, xâm hại, sự phụ thuộc vào gia đình và người giám hộ cũng có thể khiến trẻ khó tiếp tục tìm kiếm sự giúp đỡ.

Chị Nguyễn Lâm Thu Trang kể về trường hợp hai mẹ con là nạn nhân của bạo lực gia đình, trong đó người con lớn bị nghi ngờ là nạn nhân xâm hại tình dục. Khi trở về địa phương để làm việc với cơ quan công an, người mẹ gặp lại chồng, thương chồng và lo chồng phải đi tù nên từ chối tiếp tục nhận hỗ trợ từ Ngôi nhà Bình yên và các tổ chức liên quan. 

Trong tình huống này, mong muốn được bảo vệ của trẻ có nguy cơ bị gạt sang một bên bởi quyết định của người giám hộ. Từ câu chuyện trên, chị Trang bày tỏ: “Liệu rằng khi các con lấy đủ can đảm để có thể nói lên tiếng nói của mình, thì liệu người lớn có sẵn sàng để hỗ trợ các con hay không?” 

Ở góc độ tâm lý, Thạc sĩ Phạm Thị Thảo, nhà tâm lý học đường tại Trường Phổ thông liên cấp The Dewey School Ocean Park, cho rằng việc trẻ im lặng hoặc trì hoãn tìm kiếm sự hỗ trợ không đơn thuần là thiếu can đảm. Đó có thể là phản ứng tự nhiên khi trẻ đối diện với khủng hoảng và căng thẳng.

“Thực ra, việc các bạn ấy im lặng hay trì hoãn tìm kiếm sự hỗ trợ là một cơ chế rất tự nhiên khi chúng ta đối diện với khủng hoảng và căng thẳng. Khi đó, não bộ ngay lập tức đưa ra những phản xạ ứng phó như chiến, biến hay tê liệt”, bà Thảo nhấn mạnh. 

Trẻ có thể lo người xâm hại trả thù mình hoặc gia đình; không biết bản thân có quyền lên tiếng; thậm chí bình thường hóa hành vi bạo lực hoặc cho rằng mình đã làm điều gì sai nên mới phải chịu tổn thương. Những trải nghiệm không được lắng nghe, hỗ trợ cũng có thể khiến trẻ mất niềm tin và tiếp tục lựa chọn im lặng.

Để hành trình tìm kiếm giúp đỡ không trở thành một lần tổn thương nữa

Từ những câu chuyện được chia sẻ tại diễn đàn, có thể thấy việc tiếp nhận thông tin từ trẻ mới chỉ là bước đầu. Điều quan trọng hơn là sau khi các em lên tiếng, người lớn và các cơ quan liên quan phải có trách nhiệm bảo đảm an toàn, tránh để trẻ tiếp tục đối mặt với nguy cơ bạo lực hoặc bị tổn thương thêm một lần nữa.

Ông Nguyễn Ngọc Anh, chuyên gia bảo vệ trẻ em của UNICEF tại Việt Nam, cho rằng khi trẻ đã lấy hết can đảm để nói mình cần được giúp đỡ, người lớn không thể tiếp tục đặt trách nhiệm tìm đường qua hệ thống hỗ trợ lên vai trẻ và gia đình. Cần có sự kết nối giữa các lĩnh vực phúc lợi xã hội, y tế, giáo dục, công an, tư pháp và dịch vụ tại cộng đồng để trẻ được hỗ trợ liên tục, toàn diện.

“Khi trẻ em đã lấy hết can đảm để nói rằng con cần được giúp đỡ, thì chúng ta cũng không thể tiếp tục đặt trách nhiệm tìm đường qua hệ thống hỗ trợ lên vai trẻ em và gia đình. Từ thời điểm đó, trách nhiệm thuộc về những người lớn như chúng ta”, ông Ngọc Anh nhấn mạnh. 

Trở lại với những chia sẻ từ Ngôi nhà Bình yên, phía sau sự im lặng của trẻ không chỉ là nỗi sợ người gây bạo lực mà còn là nỗi lo về những điều sẽ xảy ra sau khi sự việc được tiết lộ. Trẻ cần được tin tưởng, không bị phán xét, được bảo mật thông tin và có phương án bảo vệ cụ thể sau khi chia sẻ.

Bởi với một đứa trẻ từng bị bạo lực, xâm hại, lên tiếng có thể là bước đi rất khó khăn. Khi các em đã can đảm thực hiện bước đi ấy, điều các em cần là sự bảo vệ thực sự, để hành trình tìm kiếm giúp đỡ không trở thành một lần tổn thương nữa./.