Quy chế thi khoa học kỹ thuật quốc gia siết chặt liêm chính, kiểm soát việc dùng AI

Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa đăng tải dự thảo Thông tư ban hành Quy chế Cuộc thi nghiên cứu khoa học, kĩ thuật cấp quốc gia dành cho học sinh trung học cơ sở (THCS), trung học phổ thông (THPT) để lấy ý kiến góp ý của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trên Cổng thông tin điện tử Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Dự thảo Thông tư mới sẽ thay thế Thông tư số 06/2024/TT-BGDĐT và Thông tư số 24/2025/TT-BGDĐT hiện hành.

Việc xây dựng dự thảo nhằm cụ thể hóa các định hướng lớn tại Nghị quyết số 71-NQ/TW, Nghị quyết số 57-NQ/TW và Nghị định số 179/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định chính sách học bổng đối với người học các ngành khoa học cơ bản, kĩ thuật then chốt và công nghệ chiến lược.

Chuẩn hóa còn 16 lĩnh vực, 20 tiêu chí đánh giá

Theo dự thảo, Quy chế Cuộc thi sẽ quy định về nguyên tắc tổ chức; ban chỉ đạo, hội đồng thẩm định hồ sơ dự thi, ban giám khảo; công khai, minh bạch và liêm chính khoa học; việc lựa chọn, thẩm định, chấm thi, xếp giải và lựa chọn, bồi dưỡng dự án tham dự cuộc thi quốc tế.

Bên cạnh đó là các quy định về ứng dụng công nghệ số trong nghiên cứu, quản lý và tổ chức Cuộc thi; trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân; kiểm tra, khen thưởng và xử lý vi phạm.

Đối với danh mục lĩnh vực dự thi, dự thảo đề xuất chuẩn hóa còn 16 lĩnh vực. Tên gọi một số lĩnh vực được điều chỉnh để thống nhất với danh mục nhóm ngành đào tạo tại Nghị định số 179/2026/NĐ-CP, tạo cơ sở liên thông giữa kết quả Cuộc thi với chính sách học bổng và tuyển sinh đại học.

Dự thảo cũng xây dựng lại tiêu chí đánh giá và thang điểm theo hướng cụ thể hóa thành 20 tiêu chí, được nhóm thành 5 nhóm tương ứng với cấu trúc đánh giá của Hội thi khoa học và kĩ thuật quốc tế Regeneron ISEF.

Trong đó, câu hỏi/vấn đề nghiên cứu được tính 10 điểm; thiết kế và phương pháp nghiên cứu 15 điểm; thực hiện 20 điểm; tính sáng tạo và tác động tiềm năng 20 điểm; trình bày 35 điểm. Tổng điểm tối đa là 100 điểm.

Tăng cường công khai, minh bạch và liêm chính khoa học

Nâng cao tính liêm chính và trung thực khoa học là một trong những trọng tâm của dự thảo Thông tư mới.

Dự thảo bổ sung các quy định cụ thể về nội dung, thời điểm, hình thức công khai thông tin Cuộc thi, đồng thời xây dựng cơ chế tiếp nhận, xử lý phản ánh, kiến nghị liên quan đến vi phạm liêm chính khoa học.

Một điểm mới đáng chú ý là quy định phân loại 3 mức độ an toàn đối với dự án nghiên cứu, gồm mức cấm tuyệt đối, mức phê duyệt rủi ro và mức an toàn. Việc phân định này nhằm giúp cơ sở giáo dục có căn cứ rõ ràng khi phê duyệt kế hoạch nghiên cứu của học sinh.

Dự thảo yêu cầu các dự án phải bảo đảm tính nguyên gốc, trung thực và khách quan; không gian lận, giả mạo, sao chép trái phép hoặc chiếm đoạt kết quả nghiên cứu của người khác. Kết quả nghiên cứu cũng phải phản ánh đúng mức độ đóng góp thực chất của từng thành viên.

Theo dự thảo, học sinh bắt buộc phải lập nhật kí nghiên cứu liên tục, bằng bản viết hoặc điện tử. Nhật kí phải ghi nhận rõ thời gian, đầu việc, phương pháp và vai trò của từng người, đồng thời có xác nhận định kì của giáo viên hướng dẫn.

Đây là tài liệu bắt buộc được sử dụng để đối chiếu mức độ trung thực, phân biệt sự tham gia thực chất của học sinh với vai trò hỗ trợ của người hướng dẫn.

Kiểm soát việc sử dụng AI trong nghiên cứu

Dự thảo cũng đưa ra quy định cụ thể đối với việc sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong quá trình thực hiện dự án.

Theo đó, học sinh được phép sử dụng AI để tra cứu hoặc mô phỏng nhưng phải kê khai trung thực trong hồ sơ về mục đích và phạm vi sử dụng. Việc dùng AI để giả mạo quá trình nghiên cứu, tạo lập dữ liệu sai lệch hoặc thay thế hoạt động phân tích, sáng tạo của học sinh sẽ bị nghiêm cấm.

Cùng với đó, dự thảo quy định trách nhiệm liên đới của người hướng dẫn và nhà trường. Người hướng dẫn không được thực hiện thay học sinh các nội dung cốt lõi và phải chịu trách nhiệm liên đới nếu để xảy ra vi phạm liêm chính khoa học.

Trường hợp cơ sở giáo dục thiếu giám sát để xảy ra sai phạm, đơn vị sẽ bị phê bình và xem xét trách nhiệm người đứng đầu.

Vi phạm có thể bị hủy kết quả, cấm tham gia Cuộc thi

Dự thảo quy định danh sách dự án, báo cáo tóm tắt và poster phải được công khai rộng rãi. Đơn vị thường trực sẽ công khai địa chỉ tiếp nhận kiến nghị về tính nguyên gốc và xử lý xác minh trong vòng 7 ngày làm việc.

Bên cạnh các quy định về khen thưởng, dự thảo cũng nêu rõ chế tài đối với từng đối tượng liên quan đến Cuộc thi khi có vi phạm.

Học sinh làm giả hồ sơ, nhật kí hoặc dữ liệu gốc sẽ bị hủy kết quả thi và cấm tham gia Cuộc thi từ 1 đến 2 năm. Người hướng dẫn vi phạm có thể bị cấm hướng dẫn từ 1 đến 2 chu kì Cuộc thi tiếp theo, đồng thời bị xử lý theo quy định của pháp luật về viên chức và các quy định pháp luật khác có liên quan.

Các giải thưởng của những dự án bị phát hiện vi phạm liêm chính khoa học sau đó cũng sẽ bị thu hồi và công bố công khai.

Dự thảo Thông tư đồng thời cụ thể hóa cơ chế tiếp nhận, xác minh và hình thức xử lý vi phạm tương ứng, nhằm bảo đảm đồng bộ, không chồng chéo với hệ thống pháp luật hiện hành.

Các nội dung trên hiện là đề xuất trong dự thảo Thông tư đang được Bộ Giáo dục và Đào tạo lấy ý kiến, chưa phải quy định đã có hiệu lực.