Bà Lê Tuyết Mai: Học sinh phải là chủ thể kiến tạo trường học hạnh phúc

Với hơn 60.000 tác phẩm dự thi của học sinh và gần 1000 trường tham gia bình chọn, Cuộc thi “Viết và Bình chọn Trường học Hạnh phúc 2026” (Mùa 2) đã vượt mốc một cuộc thi thông thường để trở thành hoạt động có sức lan tỏa rộng rãi, thu hút sự quan tâm và hưởng ứng của đông đảo cộng đồng.

Nhân dịp này, Tạp chí Trẻ em Việt Nam đã có cuộc trao đổi với bà Lê Tuyết Mai - Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam về tầm nhìn chiến lược nhằm bảo vệ quyền được hạnh phúc của trẻ em ngay trong không gian học đường.

PV: Thưa bà, Cuộc thi “Viết và Bình chọn Trường học Hạnh phúc 2026” được tổ chức với mong muốn lan tỏa những giá trị tích cực trong môi trường học đường. Theo bà, điều ý nghĩa nhất mà cuộc thi có thể mang lại cho học sinh và các nhà trường là gì?

Bà Lê Tuyết Mai: Tôi nghĩ ý nghĩa cốt lõi của cuộc thi này là hiện thực hóa quyền tham gia của trẻ em, chuyển hóa một khái niệm mang tính lý thuyết thành một hệ giá trị thực chất do chính học sinh định nghĩa và làm chủ. Sức hút từ 5 triệu người tiếp cận đã tạo ra những tác động mang tính bước ngoặt:

Thứ nhất, đối với học sinh: Cuộc thi trao cho các em chiếc chìa khóa để bước vào không gian quản trị trường học. Các em không còn là "đối tượng được giáo dục" một chiều, mà trở thành chủ thể chủ động phản hồi về áp lực tinh thần, nhu cầu rèn luyện thể chất hay chất lượng dinh dưỡng hằng ngày. Đặc biệt, hạng mục Top 10 truyền cảm hứng cho học sinh hoàn cảnh đặc biệt là một thông điệp nhân văn mạnh mẽ: Mọi đứa trẻ, dù ở vạch xuất phát nào, đều có quyền bình đẳng để mưu cầu hạnh phúc.

Thứ hai, đối với nhà trường: Cuộc thi cung cấp một hệ thống tiêu chí lượng hóa độc lập thông qua 8 chỉ số. Việc xếp hạng từ Top 10 các khối, Top 50 đến Top 100 không phải để phân hóa thứ bậc, mà là cách chúng ta xây dựng một thư viện số về các mô hình thực hành tốt. Từ đó, các nhà trường có thể tự soi chiếu, điều chỉnh phương thức quản trị để hướng tới sự tiến bộ thực chất thay vì các bảng báo cáo thành tích.

Qua cuộc thi, học sinh có cơ hội viết về những điều mình yêu quý ở trường lớp, thầy cô, bạn bè. Theo bà, vì sao những câu chuyện và cảm nhận của chính học sinh lại có ý nghĩa trong hành trình xây dựng trường học hạnh phúc?

Bà Lê Tuyết Mai: Trong quản lý vĩ mô về giáo dục, trải nghiệm tinh thần của học sinh chính là thước đo tối cao cho tính đúng đắn của mọi chính sách. Hơn 60.000 bài dự thi gửi về từ 34 tỉnh thành chính là kho dữ liệu sống động phản ánh trung thực nhất tâm lý học đường đương đại.

Đối chiếu với Khung chuẩn quốc tế của UNESCO, hạnh phúc học đường được cấu thành từ 3 nhân tố: Con người (People), Quá trình (Process) và Môi trường (Place). Người lớn có thể xây những ngôi trường khang trang, nhưng chỉ có học sinh mới cảm nhận được thầy cô có thực sự bao dung, phương pháp dạy học có thực sự cuốn hút, và khối lượng học tập có thực sự vừa sức hay không. Những cảm nhận dung dị, ngây thơ của các em chính là đáp án chính xác nhất cho những bài toán giáo dục đang còn bỏ ngỏ.

Bên cạnh đó, việc công khai gần 50.000 tác phẩm trên không gian mạng và sự phát triển vượt bậc của Diễn đàn Trẻ em Việt Nam lên gần 100.000 thành viên có ý nghĩa chiến lược sâu sắc. Sức mạnh số đã biến những tâm tư đơn lẻ thành luồng dư luận tích cực, có tính định hướng xã hội cao, buộc các nhà quản lý và giáo viên phải thay đổi phương thức tiếp cận: Từ giáo huấn, mệnh lệnh sang lắng nghe, thấu cảm.

Từ góc độ của người làm công tác bảo vệ quyền trẻ em. Theo bà, một ngôi trường như thế nào mới thực sự là trường học hạnh phúc?

Bà Lê Tuyết Mai: Ở góc độ bảo vệ quyền và thúc đẩy sự phát triển toàn diện của trẻ em, trường học hạnh phúc không phải là một không gian lý tưởng hóa không có áp lực, mà là một hệ sinh thái giáo dục an toàn, nhân ái, nơi quyền con người của trẻ được tôn trọng tối đa. Ngôi trường đó phải đạt được ba tiêu chuẩn cốt lõi:

Thứ nhất, sự an toàn và bao dung tuyệt đối: Trường học phải là lá chắn vững chắc bảo vệ các em khỏi bạo lực học đường, sự kỳ thị và những áp lực thành tích cực đoan. Đó phải là nơi chấp nhận sự đa dạng, tôn trọng thế mạnh riêng và duy trì một khối lượng học tập khoa học, hợp lý để trẻ không bị quá tải.

Thứ hai, sự cân bằng giữa thể chất và tâm hồn: Hạnh phúc không thể tồn tại trên một cơ thể mệt mỏi. Không gian học đường phải xanh, thân thiện và đặc biệt chú trọng đến chất lượng dinh dưỡng, bữa ăn bán trú. Bữa ăn tại trường không đơn thuần là dịch vụ hậu cần, mà phải được coi là một phần của chiến lược chăm sóc sức khỏe học đường toàn diện.

Thứ ba, văn hóa tôn trọng và đồng hành: Mối quan hệ thầy - trò phải dựa trên sự đối thoại bình đẳng thay vì áp đặt. Một ngôi trường hạnh phúc sẽ không lấy điểm số làm công cụ duy nhất để định giá một học sinh, mà lấy sự tiến bộ nhân cách và chỉ số an toàn tinh thần của đứa trẻ làm mục tiêu tối thượng.

Với vai trò là cơ quan chủ quản của Tạp chí Trẻ em Việt Nam, Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam kỳ vọng cuộc thi sẽ góp phần thay đổi nhận thức và hành động của nhà trường, phụ huynh như thế nào trong việc quan tâm đến đời sống tinh thần của trẻ em?

Bà Lê Tuyết Mai: Chúng tôi kỳ vọng cuộc thi này sẽ tạo ra một bước chuyển dịch mang tính hệ thống, thay đổi căn bản tư duy của cả gia đình và học đường. Con số bùng nổ 5 triệu lượt bình chọn mỗi ngày vào giai đoạn nước rút chính là minh chứng cho thấy xã hội đang rất khao khát một tư duy giáo dục mới.

Có thể thấy, cuộc thi là lời kêu gọi phụ huynh và nhà trường bước qua lối mòn của chủ nghĩa thành tích, trường chuyên lớp chọn, để hướng tới giá trị giáo dục toàn vẹn. Sự hưởng ứng mạnh mẽ của ngành giáo dục Thủ đô Hà Nội (với hơn 40.000 tác phẩm và 60% số trường tham gia bình chọn) là một hình mẫu thực tiễn có giá trị cao, cần được đúc kết kinh nghiệm để lan tỏa ra toàn quốc.

Ngoài ra, sự kiện Gala trao giải vào tháng 12/2026 không phải là vạch đích, mà là điểm khởi đầu cho một chu kỳ hành động mới. Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam mong muốn những tiêu chí hạnh phúc này sẽ được thể chế hóa thành quy tắc ứng xử, thói quen vận hành hằng ngày trong mỗi lớp học và mỗi gia đình. Bố mẹ bớt áp đặt, tăng thời gian lắng nghe tâm tư; nhà trường đổi mới phương pháp dạy học tương tác. Gia đình và nhà trường phải là hai điểm tựa vững chắc, cùng kiến tạo một môi trường nhân ái để thế hệ tương lai phát triển trọn vẹn cả trí tuệ lẫn tâm hồn.

Trân trọng cảm ơn bà đã dành thời gian trao đổi cùng Tạp chí Trẻ em Việt Nam!