Nhà thơ Trần Đăng Khoa: Hạnh phúc là khi mỗi đứa trẻ có một miền ký ức đẹp dưới mái trường

Cuộc thi “Viết và bình chọn Trường học hạnh phúc 2026” do Tạp chí Trẻ em Việt Nam phối hợp cùng nhiều đơn vị tổ chức đã gợi mở những câu hỏi như thế. Đặc biệt, nhà thơ Trần Đăng Khoa – Chủ tịch Hội đồng chung khảo cuộc thi nhấn mạnh rằng, khi tiếng nói của học sinh được đặt ở vị trí trung tâm, chúng ta có cơ hội nhìn ngôi trường qua một lăng kính khác, không chỉ từ những gì người lớn muốn xây dựng, mà còn từ những gì trẻ em thực sự cần.

HẠNH PHÚC DƯỚI MÁI TRƯỜNG BẮT ĐẦU TỪ YÊU THƯƠNG

Thưa nhà thơ Trần Đăng Khoa, cảm nhận của ông về một ngôi trường hạnh phúc như thế nào? Trường lớp khang trang, thiết bị hiện đại, học sinh đạt nhiều thành tích thì đã có thể gọi đó là một ngôi trường hạnh phúc?

Nhà thơ Trần Đăng Khoa: Tôi nghĩ, muốn biết một ngôi trường có hạnh phúc hay không, cách tốt nhất là đến đó, nhìn những đứa trẻ. Các em có vui khi đến trường không? Có háo hức gặp thầy cô, bạn bè không? Có dám giơ tay phát biểu khi chưa biết chắc câu trả lời của mình đúng hay sai không? Có thể kể với thầy cô những điều khiến mình buồn, những chuyện mình chưa hiểu, thậm chí cả những lỗi lầm mà mình mắc phải không?

Nếu những điều ấy đang diễn ra thì còn tuyệt vời hơn cả những bản báo cáo thành tích rất đẹp.

Dĩ nhiên, trường học rất cần có đủ điều kiện học tập tốt. Trẻ em cần có sân chơi an toàn, cần những bữa ăn đủ dinh dưỡng. Nhưng vật chất mới là điều kiện cần, hạnh phúc còn nằm ở những điều khó đo đếm hơn nhiều. Chẳng hạn, một đứa trẻ học chưa giỏi, nếu làm sai một bài toán, viết một bài văn chưa đạt, thầy cô và các bạn sẽ nhìn em như thế nào? Nếu em bị chê cười, bị so sánh, bị gắn cho một cái nhãn rằng mình kém cỏi, thì mỗi ngày đến trường có thể trở thành một ngày nặng nề. Nhưng nếu có người kiên nhẫn chỉ bảo, động viên em thử lại, giúp em nhận ra rằng mình vẫn có những khả năng riêng, thì câu chuyện sẽ khác. Một lời nói của người lớn đôi khi rất nhẹ, nhưng có thể ở lại trong lòng một đứa trẻ rất lâu, thậm chí trở điểm tựa giúp đứa trẻ mạnh mẽ và trưởng thành hơn.

Bởi vậy, tôi cho rằng trường học hạnh phúc trước hết phải là nơi trẻ em được tôn trọng, được yêu thương và được phát triển theo khả năng của mình. Có em học toán giỏi, có em viết văn hay, có em khéo tay, có em giỏi thể thao,âm nhạc, có em đặc biệt nhạy cảm trước một chiếc lá rơi hay một tiếng chim ngoài cửa sổ… giáo dục phải giúp những khả năng ấy được phát hiện và nuôi dưỡng.

Một ngôi trường tốt không chỉ giúp học sinh biết thêm nhiều điều. Nó còn giúp các em hiểu mình là ai, biết yêu quý người khác và có đủ tự tin để bước vào cuộc đời.

Ông từng chia sẻ nhiều trăn trở về tuổi thơ hôm nay, trẻ em có điều kiện tiếp cận tri thức rộng lớn nhưng cũng chịu không ít áp lực. Theo ông, những áp lực ấy ảnh hưởng thế nào đến hạnh phúc của các em trong nhà trường?

Nhà thơ Trần Đăng Khoa:  Mỗi thời đại có những thuận lợi và khó khăn riêng. Trẻ em hôm nay có nhiều cơ hội tiếp cận tri thức, có công nghệ hỗ trợ việc học, có những phương tiện mà các thế hệ trước không thể hình dung. Nhưng có một câu hỏi chúng ta cần đặt ra: Các em có đủ thời gian để sống với tuổi thơ của mình hay không?

Ta vui khi con đạt điểm cao, nhưng có khi quên hỏi con thực sự học được điều gì? Ta lo khi con thua kém bạn bè, nhưng chưa chắc đã biết con đang gặp khó khăn gì. Ta muốn con tiến nhanh hơn, mà quên rằng mỗi đứa trẻ có một nhịp phát triển riêng. Trẻ em không phải những chiếc máy được lập trình để cho ra một kết quả giống nhau. Các em có cảm xúc, có những ngày vui, những ngày buồn, có những khả năng đang hình thành và cả những giới hạn cần được tôn trọng.

Điều đó không có nghĩa là chúng ta buông lỏng việc học, không đòi hỏi sự cố gắng hay không dạy trẻ tính kỷ luật. Trái lại, trẻ cần được hướng dẫn để biết nỗ lực, biết chịu trách nhiệm và vượt qua khó khăn. Nhưng nỗ lực khác với bị đẩy đến kiệt sức. Kỷ luật khác với sợ hãi. Kỳ vọng khác với áp đặt.

Đừng để các em lớn lên với suy nghĩ rằng chỉ khi đứng đầu, các em mới xứng đáng được yêu thương. Tình yêu thương không nên là phần thưởng dành riêng cho những người chiến thắng.

NHỮNG ĐIỀU ĐẸP ĐẼ SẼ THEO TRẺ SUỐT CUỘC ĐỜI

Cuộc thi “Trường học hạnh phúc” của Tạp chí Trẻ em Việt Nam đặc biệt đề cao tiếng nói của học sinh. Theo ông, vì sao chúng ta cần lắng nghe chính trẻ em khi xây dựng một môi trường giáo dục hạnh phúc?

Nhà thơ Trần Đăng Khoa: Bởi vì người sống trong ngôi trường ấy hằng ngày chính là các em. Người lớn có thể thiết kế một ngôi trường rất đẹp theo hình dung của mình, nhưng nếu không biết học sinh cảm thấy thế nào khi ở đó, chúng ta vẫn chưa thể hiểu hết ngôi trường ấy.

Tôi cho rằng đây là một điểm rất đáng quý của cuộc thi. Các em được kể câu chuyện của mình, nói về người thầy mình yêu mến, người bạn đã giúp mình trong lúc khó khăn, một tiết học khiến mình say mê hay một điều nhỏ bé làm mình vui suốt cả ngày. Những câu chuyện ấy có thể không lớn lao, nhưng thường rất chân thật.

Và tôi mong sau cuộc thi, những câu chuyện ấy không chỉ dừng lại ở trang giấy. Một ý kiến của học sinh cần được người lớn đọc, suy ngẫm và nếu phù hợp thì chuyển thành những thay đổi cụ thể trong nhà trường. 

Với vai trò Chủ tịch Hội đồng Chung khảo cuộc thi “Trường học hạnh phúc năm 2026”, ông gửi thông điệp gì đến đến thầy cô, cha mẹ cùng các em học sinh?

Nhà thơ Trần Đăng Khoa: Tôi mong điều còn lại không chỉ là những giải thưởng hay những danh hiệu. Giải thưởng rất đáng quý, bởi đó là sự ghi nhận đối với những nỗ lực và những câu chuyện có giá trị. Nhưng ý nghĩa sâu xa hơn của một cuộc thi như thế này là sau khi cuộc thi kết thúc, chúng ta có hiểu trẻ em hơn không, có thay đổi được điều gì trong cách dạy dỗ và chăm sóc các em không.

Với thầy cô, tôi mong không chỉ nhìn học sinh qua điểm số hay kết quả cuối cùng. Hãy thử nhìn kỹ hơn một chút để nhận ra sự cố gắng của những em ít được chú ý, để hiểu rằng đôi khi một học sinh nghịch ngợm cũng đang cần được quan tâm, một học sinh lặng lẽ có thể đang mang trong lòng những nỗi niềm chưa biết nói cùng ai.

Với cha mẹ, tôi mong chúng ta dành cho con nhiều thời gian thực sự hơn. Không chỉ hỏi hôm nay con được mấy điểm, mà hãy hỏi hôm nay con có điều gì vui, có chuyện gì khiến con buồn, có ai cần con giúp đỡ không. Hãy để con biết rằng dù con thành công hay thất bại, con vẫn có một nơi để trở về, vẫn được yêu thương và được hướng dẫn để trở thành người tốt hơn.

Còn với các em học sinh, tôi muốn nói rằng mỗi em đều có giá trị riêng. Các em hãy chăm chỉ học tập, sống trung thực, biết yêu thương và dũng cảm theo đuổi những điều tốt đẹp. Nếu có điều gì chưa hài lòng, hãy nói ra bằng sự chân thành và tinh thần xây dựng, góp phần làm cho ngôi trường ấy tốt đẹp hơn.

Sau cùng, khi nói đến trường học hạnh phúc, chúng ta đừng chỉ hỏi ngôi trường đã có những gì, đạt được những thành tích nào. Hãy hỏi những đứa trẻ đang học ở đó có cảm thấy an toàn không, có được tôn trọng không, có tìm thấy niềm vui trong học tập không, có được khuyến khích trở thành chính mình?

Không phải chỉ để hôm nay các em vui, mà để ngày mai, khi nhớ lại những năm tháng ấy, các em vẫn thấy lòng mình ấm áp. Đó mới là hạnh phúc có thể đi cùng một con người suốt cả cuộc đời.

Trân trọng cảm ơn nhà thơ Trần Đăng Khoa với những chia sẻ những suy ngẫm sâu sắc, nhân văn về trường học hạnh phúc, để mỗi chúng ta thêm thấu hiểu rằng, điều quý giá nhất giáo dục có thể trao tặng một đứa trẻ không chỉ là tri thức, mà còn là một tuổi thơ được yêu thương và miền ký ức ấm áp theo các em suốt cuộc đời.