Đồng hành cùng trẻ vượt qua tuổi dậy thì
Phan Huy Thảo
Tuổi dậy thì không chỉ là giai đoạn cơ thể lớn lên mà còn là thời điểm thế giới nội tâm của trẻ có nhiều biến động. Giữa áp lực học tập, mạng xã hội và kỳ vọng của người lớn, sự lắng nghe và đồng hành từ gia đình, nhà trường trở thành "điểm tựa" quan trọng giúp trẻ phát triển khỏe mạnh cả về thể chất lẫn tinh thần.
Tuổi dậy thì được ví như chiếc cầu nối giữa tuổi thơ và tuổi trưởng thành. Đây là giai đoạn trẻ không chỉ thay đổi về ngoại hình mà còn trải qua những biến chuyển mạnh mẽ về cảm xúc, suy nghĩ và cách nhìn nhận bản thân. Những niềm vui, nỗi buồn hay áp lực vốn rất bình thường với người lớn đôi khi lại trở thành "gánh nặng" đối với các em nếu không được chia sẻ và thấu hiểu.
Trong bối cảnh xã hội hiện đại, trẻ em phải đối diện cùng lúc với nhiều áp lực: kỳ vọng về thành tích học tập, sự so sánh từ mạng xã hội, những thay đổi trong các mối quan hệ bạn bè và cả những băn khoăn về bản thân khi bước vào tuổi mới lớn. Nếu không được hỗ trợ kịp thời, những áp lực ấy có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe tinh thần và sự phát triển toàn diện của trẻ.
Áp lực học tập và những kỳ vọng quá lớn về điểm số từ nhà trường, gia đình vô tình trở thành gánh nặng đè nặng lên tâm lý học đường. (Ảnh minh hoạ)
Thực tế cho thấy, các vấn đề về sức khỏe tâm thần ở thanh thiếu niên đang có xu hướng gia tăng. Theo Báo cáo Điều tra Sức khỏe Tâm thần Vị thành niên Việt Nam năm 2025, khoảng 21,7% thanh thiếu niên gặp các vấn đề liên quan đến sức khỏe tâm thần; trong đó 18,6% có biểu hiện rối loạn lo âu và 4,3% mắc trầm cảm. Tại nhiều bệnh viện nhi, số trẻ đến khám vì căng thẳng, rối loạn giấc ngủ, lo âu hoặc giảm hứng thú học tập cũng ngày càng nhiều, đặc biệt ở nhóm tuổi dậy thì.
Điều đáng lưu ý là những khó khăn về tâm lý ở trẻ không phải lúc nào cũng biểu hiện bằng nước mắt hay sự buồn bã. Nhiều em trở nên cáu gắt, khép mình, giảm giao tiếp, sa sút kết quả học tập hoặc mất hứng thú với những hoạt động từng yêu thích. Nếu chỉ xem đó là biểu hiện "bướng bỉnh", "ẩm ương" của tuổi mới lớn, người lớn rất dễ bỏ lỡ cơ hội hỗ trợ trẻ đúng lúc.
Theo TS.BS Đỗ Minh Loan (Bệnh viện Nhi Trung ương), một trong những rào cản lớn nhất trong việc chăm sóc sức khỏe tinh thần cho trẻ vị thành niên là người lớn chưa nhận diện đầy đủ những dấu hiệu bất thường về tâm lý. Khi cảm xúc của trẻ không được lắng nghe hoặc bị phủ nhận, các em dễ thu mình, ngại chia sẻ và khó tìm kiếm sự giúp đỡ khi gặp khó khăn.
Các chuyên gia cũng cho rằng, chăm sóc sức khỏe tinh thần không chỉ bắt đầu khi trẻ có biểu hiện bất ổn mà cần được thực hiện ngay trong cuộc sống hằng ngày. Một cuộc trò chuyện cởi mở, sự tôn trọng cảm xúc của con, thời gian cha mẹ dành để lắng nghe hay một môi trường học đường an toàn đều góp phần giúp trẻ xây dựng khả năng thích ứng, vượt qua áp lực và phát triển lành mạnh.
Bên cạnh gia đình, nhà trường giữ vai trò quan trọng trong việc phát hiện sớm những thay đổi về tâm lý của học sinh. Việc tăng cường các hoạt động tư vấn học đường, giáo dục kỹ năng sống, kỹ năng quản lý cảm xúc và xây dựng môi trường học tập thân thiện sẽ giúp trẻ có thêm điểm tựa trong giai đoạn nhiều biến động của tuổi dậy thì.
Sức khỏe tinh thần là nền tảng để trẻ học tập, phát triển nhân cách và xây dựng những mối quan hệ tích cực. Vì vậy, chăm sóc sức khỏe tinh thần cho trẻ em không chỉ là trách nhiệm của gia đình mà cần sự chung tay của nhà trường, ngành y tế và toàn xã hội. Khi được yêu thương, tôn trọng và đồng hành đúng cách, mỗi đứa trẻ sẽ có thêm sự tự tin để bước qua tuổi dậy thì, trưởng thành khỏe mạnh và hạnh phúc.
