Đuối nước hè: Vì sao phổ cập bơi học đường vẫn là bài toán khó?

LTS: Đuối nước vẫn là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong do tai nạn, thương tích ở trẻ em tại Việt Nam, đặc biệt trong dịp nghỉ hè. Mặc dù Chính phủ cùng các bộ, ngành, địa phương đã triển khai nhiều chương trình, chính sách nhằm phòng, chống đuối nước, song thực tế vẫn còn không ít khoảng trống về giáo dục kỹ năng an toàn trong môi trường nước, đầu tư cơ sở vật chất, cũng như sự giám sát của gia đình và cộng đồng. 

Với mong muốn góp phần nâng cao nhận thức và thúc đẩy các giải pháp bảo vệ trẻ em, Tạp chí Trẻ em Việt Nam thực hiện chuyên đề "Phòng, chống đuối nước trẻ em: Chung tay xây dựng môi trường an toàn cho trẻ". Chuyên đề sẽ phân tích thực trạng, chỉ ra những "điểm nghẽn" trong công tác phòng ngừa, đồng thời ghi nhận ý kiến của các cơ quan quản lý, chuyên gia và những mô hình, sáng kiến hiệu quả nhằm chung tay xây dựng môi trường an toàn, giúp trẻ em được phát triển khỏe mạnh và giảm thiểu nguy cơ đuối nước.

Bài 1: Đuối nước hè: Vì sao phổ cập bơi học đường vẫn là bài toán khó? 

***

Liên tiếp các vụ đuối nước thương tâm cướp đi sinh mạng trẻ em

Chỉ trong thời gian ngắn, nhiều vụ đuối nước đặc biệt nghiêm trọng đã xảy ra tại các địa phương, cướp đi sinh mạng của nhiều trẻ em. Những vụ việc liên tiếp gióng lên hồi chuông cảnh báo về nguy cơ mất an toàn đối với trẻ trong dịp hè, nhất là tại các khu vực sông, hồ, đập nước và bãi bồi ven sông.

Mới đây, ngày 11/7, lực lượng chức năng đã tìm thấy thi thể cháu Nguyễn Văn H. (6 tuổi, trú xã Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh) dưới sông Ngàn Sâu, đoạn qua thôn Ân Giang, xã Mai Hoa. Trước đó, cháu rời nhà đi chơi nhưng không trở về. Sau nhiều giờ huy động lực lượng cùng người dân tìm kiếm, cơ quan chức năng xác định nguyên nhân là do đuối nước.

Cũng trong ngày 10/7, tại xã Nâm Nung, tỉnh Lâm Đồng, một vụ đuối nước đặc biệt thương tâm xảy ra tại hồ thủy lợi Đắk Pót khiến 5 học sinh 11 tuổi tử vong. Theo báo cáo của chính quyền địa phương, nhóm 8 học sinh Trường THCS Nâm N'Đir rủ nhau đến tắm tại hồ, trong đó 5 em không may gặp nạn.

Trước đó, chiều 18/5, tại xã Sông Lô, tỉnh Phú Thọ, 5 học sinh cũng tử vong do đuối nước khi tắm tại khu vực bãi bồi ven sông Lô. Ngay sau khi nhận được tin báo, lực lượng chức năng đã khẩn trương triển khai công tác tìm kiếm, cứu nạn nhưng không thể cứu được các em.

Những vụ việc đau lòng liên tiếp xảy ra cho thấy nguy cơ đuối nước ở trẻ em vẫn ở mức cao, đặc biệt trong dịp nghỉ hè khi các em có nhiều thời gian vui chơi tại sông, hồ, ao, đập nước nhưng thiếu sự giám sát của người lớn. Đáng chú ý, phần lớn các vụ việc đều xảy ra trong bối cảnh trẻ vui chơi tự phát, chưa được trang bị đầy đủ kỹ năng an toàn nước hoặc không có người lớn đi cùng. 

Điều này cho thấy, để giảm thiểu tai nạn đuối nước, không chỉ cần dạy trẻ biết bơi mà còn phải thu hẹp khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn trong giáo dục kỹ năng an toàn nước, đầu tư cơ sở vật chất và nâng cao trách nhiệm của gia đình, nhà trường, cộng đồng.

Phổ cập bơi học đường: Khoảng cách từ chính sách đến thực tế

Trước thực trạng các vụ đuối nước liên tiếp xảy ra, ngay trong ngày 10/7, Thủ tướng Chính phủ đã yêu cầu các bộ, ngành, địa phương khẩn trương khắc phục hậu quả, đồng thời tiếp tục triển khai quyết liệt các giải pháp phòng, chống đuối nước trẻ em trên phạm vi cả nước. 

Trong đó, Thủ tướng yêu cầu thực hiện nghiêm Công điện số 40/CĐ-TTg ngày 19/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường công tác phòng, chống đuối nước trẻ em; rà soát các khu vực nguy hiểm, đẩy mạnh tuyên truyền, trang bị kỹ năng an toàn nước cho trẻ em, học sinh và phụ huynh học sinh; đồng thời đẩy mạnh công tác truyền thông, nâng cao trách nhiệm của gia đình, nhà trường và chính quyền địa phương trong công tác quản lý, giám sát trẻ, đặc biệt trong dịp nghỉ hè.

Bên cạnh đó, Thủ tướng đề nghị Bộ Y tế, Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp chặt chẽ theo chức năng, nhiệm vụ được giao theo dõi, đôn đốc các địa phương tập trung thực hiện Công điện này; chủ động xử lý những khó khăn, vướng mắc liên quan theo thẩm quyền; kịp thời báo cáo cấp có thẩm quyền đối với những vấn đề vượt thẩm quyền.

Tuy nhiên, tại Hội thảo liên ngành về tăng cường công tác phòng, chống đuối nước trẻ em do Bộ Y tế tổ chức ngày 10/7, các đại biểu cho rằng việc phổ cập kỹ năng bơi và an toàn nước trong trường học vẫn còn nhiều rào cản. 

Đại diện Vụ Học sinh, sinh viên (Bộ Giáo dục và Đào tạo) cho biết, dù Bộ đã tham mưu ban hành Chương trình tăng cường giáo dục kiến thức, kỹ năng phòng, chống đuối nước cho học sinh giai đoạn 2025-2035 và thống nhất tài liệu dạy bơi trên toàn quốc, nhưng điều kiện triển khai trên thực tế còn rất hạn chế.

Theo thống kê từ 34/34 Sở Giáo dục và Đào tạo đến ngày 15/6/2026, cả nước mới có 2.919/25.090 trường học có bể bơi, tương đương 11,64%; tỷ lệ học sinh biết bơi đạt 41,01%, trong khi trung bình mỗi trường chỉ có 0,57 giáo viên được cấp chứng nhận dạy bơi. Đại diện Bộ Giáo dục và Đào tạo cho rằng, khó khăn lớn nhất hiện nay là thiếu kinh phí đầu tư cơ sở vật chất và hạn chế trong huy động nguồn lực xã hội hóa, đặc biệt tại các địa phương vùng sâu, vùng xa và khu vực còn nhiều khó khăn.

Theo ông Nguyễn Trọng An, nguyên Phó cục trưởng Cục Bảo vệ và chăm sóc trẻ em (Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội), một trong những khó khăn lớn nhất của các nhà trường trong việc phổ cập môn bơi lội hiện nay là vấn đề tài chính, sau đó là nguồn nhân lực. Thực tế, tại nhiều trường, giáo viên dạy thể dục lại không phải là giáo viên được đào tạo ở chuyên ngành thể dục, thậm chí là những cô giáo đang mang bầu hay thầy giáo không biết chút gì về bơi lội. Do đó, tiềm lực về con người là quan trọng bậc nhất, hiện nay ngành giáo dục đang thiếu vì chưa phát huy nội lực và vận động cộng đồng.

Tuy nhiên, tỷ lệ trường học có bể bơi và học sinh biết bơi thấp mới chỉ phản ánh một phần của vấn đề. Thực tế, việc phổ cập kỹ năng bơi và an toàn nước vẫn đang đối mặt với nhiều "điểm nghẽn" cả về cơ sở vật chất, nguồn nhân lực lẫn nhận thức của gia đình và xã hội.

Bác sĩ Bệnh viện Nhi Đồng 1 (TP.HCM) cho biết, cứ bắt đầu nghỉ hè, số lượng trẻ bị tai nạn, đặc biệt là đuối nước sẽ tăng lên. Bởi, qua 1 năm học căng thẳng, nhiều trẻ được phụ huynh cho tham gia hoạt động hè, du lịch biển, bơi lội hoặc về quê chơi. Vì vậy, nguy cơ tai nạn đuối nước ở trẻ em thường tăng cao hơn so với các thời điểm khác trong năm.

Đại diện Phòng Cảnh sát Phòng cháy, chữa cháy và Cứu nạn, cứu hộ (Công an TP. Đà Nẵng) cho biết, công tác phòng, chống đuối nước còn gặp nhiều khó khăn khi nhiều phụ huynh còn thiếu kỹ năng giám sát, sơ cứu và xử lý tình huống khi trẻ gặp tai nạn dưới nước.

Lý giải về tình trạng đuối nước xảy ra ở độ tuổi trẻ em, PGS.TS Phạm Việt Cường - Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu chính sách và Phòng chống chấn thương, Trường Đại học Y tế công cộng cho biết: "Nguyên nhân là do thiếu sự giám sát của người lớn, việc phòng tránh, sơ cứu của người dân khi gặp tai nạn đuối nước còn thấp. Trẻ thiếu kỹ năng bơi và hay hiếu động, tò mò, thích nghịch nước, có những trẻ biết bơi nhưng chủ quan hoặc thiếu kỹ năng an toàn với nước".

Những khó khăn trong việc phổ cập bơi học đường cho thấy, để giảm nguy cơ đuối nước ở trẻ em, không thể chỉ trông chờ vào một khóa học bơi hay nỗ lực riêng của nhà trường. Khi cơ hội tiếp cận kỹ năng bơi và an toàn nước giữa các địa phương còn chênh lệch, vai trò của gia đình và cộng đồng càng trở nên quan trọng.

Đặc biệt, trong những tháng hè, khi trẻ có nhiều thời gian vui chơi ngoài nhà trường, việc ai giám sát trẻ, giám sát như thế nào và người lớn có đủ kỹ năng xử lý khi sự cố xảy ra hay không là những câu hỏi không thể bỏ ngỏ. Thực tế cho thấy, nhiều gia đình vẫn còn tâm lý chủ quan, cho rằng trẻ biết bơi hoặc đã được học kỹ năng phòng, chống đuối nước thì có thể tự bảo vệ mình. Trong khi đó, chỉ một khoảng thời gian thiếu người trông coi hoặc một phút lơ là cũng có thể đẩy trẻ vào tình huống nguy hiểm.

Vậy gia đình cần làm gì để chủ động phòng ngừa đuối nước cho trẻ? Những khoảng trống nào trong việc giám sát, xây dựng môi trường an toàn và xử lý tình huống cần được lấp đầy? Đây là nội dung được phân tích trong bài viết tiếp theo của chuyên đề: Bài 2: Gia đình: “Lá chắn” đầu tiên bảo vệ trẻ khỏi đuối nước.