Khi AI trở thành "bạn đồng hành" ngày hè

Sự xuất hiện của AI mở ra nhiều cơ hội mới trong việc học, nhưng cũng đặt ra không ít băn khoăn cho các bậc phụ huynh: Có nên để con sử dụng ChatGPT? Trẻ ở độ tuổi nào có thể tiếp cận? Và làm thế nào để AI thực sự trở thành một công cụ hỗ trợ, thay vì khiến trẻ lệ thuộc?

Nhiều phụ huynh đầu tư cho con tiếp cận sớm với công nghệ AI

Khi AI trở thành "gia sư" trong kỳ nghỉ hè

Tiếng gõ bàn phím đều đều vang lên trong căn phòng nhỏ của gia đình chị B.T.Q.A. Trên màn hình máy tính, H.N.U.V. (16 tuổi) đang nhờ ChatGPT giải thích một bài toán khó. Sau mỗi câu trả lời, cô bé tiếp tục đặt thêm câu hỏi để hiểu rõ từng bước giải thay vì chỉ chép đáp án.

Chị A. cho biết mùa hè năm nay con chủ động học hơn trước. Nếu như trước đây, thời gian rảnh chủ yếu dành cho mạng xã hội hoặc xem video ngắn thì nay em thường sử dụng AI để tìm hiểu kiến thức, luyện tiếng Anh và chuẩn bị bài cho năm học mới.

"Tôi thấy AI giống như một người hỗ trợ học tập. Điều quan trọng là con biết hỏi đúng và biết kiểm tra lại thông tin, chứ không phải tin tuyệt đối vào mọi câu trả lời", chị chia sẻ.

Không chỉ gia đình chị A., nhiều phụ huynh cũng bắt đầu coi AI như một công cụ giúp con học tập hiệu quả hơn. Chỉ trong vài giây, trẻ có thể được giải thích những khái niệm khó, tìm ý tưởng cho bài thuyết trình, luyện ngoại ngữ hay khám phá nhiều lĩnh vực mới mà trước đây phải mất khá nhiều thời gian tra cứu.

Các lớp học về công nghệ thu hút các em vài mùa hè

Những điều cha mẹ không nên bỏ qua

Bên cạnh những lợi ích rõ rệt, AI cũng đặt ra không ít thách thức nếu trẻ sử dụng thiếu định hướng.

Anh T.M.Đ. (40 tuổi) kể rằng có lần bắt gặp con gái đang làm bài tập hè bằng cách chụp đề toán rồi chép nguyên đáp án AI đưa ra vào vở. Khi được hỏi lại cách làm, em lúng túng vì chưa thực sự hiểu bài.

"Tôi nhận ra AI rất thông minh, nhưng nếu con chỉ dựa vào đáp án có sẵn thì sẽ dần mất thói quen suy nghĩ và tự tìm lời giải", anh Đ. chia sẻ.

Theo các chuyên gia giáo dục, AI có thể hỗ trợ việc học nhưng không thể thay thế quá trình tư duy của người học. Nếu lạm dụng, trẻ dễ hình thành thói quen phụ thuộc vào câu trả lời có sẵn, giảm khả năng phân tích, phản biện và giải quyết vấn đề.

Một điều phụ huynh cũng cần lưu ý là AI đôi khi vẫn có thể đưa ra thông tin chưa chính xác hoặc thiếu bối cảnh. Vì vậy, trẻ cần được hướng dẫn kiểm chứng bằng sách giáo khoa, tài liệu đáng tin cậy hoặc trao đổi với thầy cô, cha mẹ khi gặp những nội dung quan trọng.

Ngoài ra, trong quá trình trò chuyện với AI, trẻ cũng cần được nhắc nhở không chia sẻ các thông tin cá nhân như họ tên đầy đủ, địa chỉ nhà, số điện thoại, trường lớp, mật khẩu hay những dữ liệu riêng tư của gia đình. Đây là kỹ năng số cần được hình thành từ sớm trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh.

Đồng hành cùng con thay vì cấm đoán

Nhiều chuyên gia cho rằng thay vì cấm trẻ tiếp cận AI, cha mẹ nên đồng hành để giúp con sử dụng công nghệ một cách an toàn và có trách nhiệm.

Với trẻ nhỏ, AI chỉ nên được sử dụng khi có sự hướng dẫn của người lớn. Cha mẹ có thể cùng con đặt câu hỏi, đọc câu trả lời, giải thích những nội dung chưa hiểu và khuyến khích trẻ quan sát, trải nghiệm thực tế nhiều hơn.

Phụ huỳnh cần đồng hành với con em mình trong quá trình sử dụng các ứng dụng AI

Khi trẻ lớn hơn và đã có nền tảng học tập nhất định, AI có thể trở thành một "trợ lý" hữu ích trong việc tìm ý tưởng, luyện ngoại ngữ, giải thích kiến thức hoặc hỗ trợ nghiên cứu. Tuy nhiên, nguyên tắc quan trọng là trẻ cần tự suy nghĩ và hoàn thành bài làm trước, chỉ sử dụng AI để tham khảo, kiểm tra hoặc mở rộng hiểu biết, không biến công cụ này thành người làm thay mọi nhiệm vụ.

Bên cạnh đó, cha mẹ cũng nên thống nhất với con về thời lượng sử dụng thiết bị điện tử, cân bằng giữa học tập, vui chơi, vận động và giao tiếp trực tiếp với gia đình, bạn bè. Những trải nghiệm ngoài đời thực vẫn là nền tảng quan trọng giúp trẻ phát triển cảm xúc, kỹ năng xã hội và khả năng sáng tạo.

AI thông minh, nhưng cha mẹ vẫn là người đồng hành không thể thay thế

AI có thể trả lời hàng nghìn câu hỏi chỉ trong vài giây, nhưng không thể thay thế sự yêu thương, lắng nghe và định hướng của gia đình.

Điều trẻ cần không chỉ là những đáp án đúng, mà còn là người cùng trò chuyện, cùng khám phá và giúp các em biết cách đặt những câu hỏi đúng.

Trong hành trình trưởng thành của mỗi đứa trẻ, AI có thể là một người bạn hỗ trợ học tập. Nhưng người bạn đồng hành quan trọng nhất vẫn luôn là cha mẹ và những người thầy, người cô – những người giúp trẻ phát triển tư duy, nhân cách và biết sử dụng công nghệ như một công cụ phục vụ cuộc sống, chứ không để công nghệ dẫn dắt mình.