Mỗi chuyến đi an toàn, một tương lai tươi sáng

Bảo vệ sinh mạng trẻ em trên đường

Theo Báo cáo An toàn giao thông đường bộ toàn cầu 2023 của WHO, mỗi năm có khoảng 1,19 triệu người tử vong do va chạm giao thông – con số tuy đã giảm so với năm 2010 nhưng vẫn là một lời cảnh báo nghiêm khắc, bởi đó là những mất mát hoàn toàn có thể ngăn chặn nếu các biện pháp an toàn được thực thi hiệu quả.

Tại Việt Nam, mỗi năm khoảng 2.000 trẻ em và thanh thiếu niên, tương đương 5 em mỗi ngày, thiệt mạng do va chạm giao thông. Trẻ em là nhóm tham gia giao thông đặc biệt dễ bị tổn thương do đặc điểm thể chất, sự phát triển chưa hoàn thiện và sự phụ thuộc vào người lớn. WHO nhấn mạnh sự cần thiết phải tăng cường các biện pháp bảo vệ trẻ em nhằm ngăn ngừa những chấn thương và tử vong có thể phòng tránh được.

Việt Nam đã đạt nhiều tiến bộ trong an toàn giao thông đường bộ, với tỷ suất tử vong giảm 40% giai đoạn 2010 - 2021. Chiến lược An toàn giao thông đường bộ đến năm 2030, tầm nhìn 2045 đặt mục tiêu giảm bền vững 5–10% hàng năm số người chết và bị thương. Để hỗ trợ Việt Nam giảm thiểu số ca tử vong ở trẻ em và thanh thiếu niên, cũng như đạt được các mục tiêu về an toàn giao thông đường bộ, Sáng kiến Nhóm Đối tác An toàn Giao thông Đường bộ Việt Nam – Dự án Việt Nam 2000, do WHO và Quỹ AIP dẫn dắt cùng 15 đối tác, được khởi động ngày 14/10/2025 với tầm nhìn giảm số ca tử vong hằng năm ở trẻ em và thanh thiếu niên từ 2.000 xuống 0.

Trước mắt, dự án tập trung vào ba chiến lược hiệu quả đã được chứng minh: mũ bảo hiểm xe máy chất lượng, khu vực trường học an toàn và thiết bị an toàn cho trẻ em trên ô tô, nhằm góp phần giảm mạnh thương vong và hướng tới mục tiêu toàn cầu giảm một nửa số người chết và bị thương do va chạm giao thông đường bộ vào năm 2030.

1. Kiểm soát tốc độ

Tốc độ là yếu tố nguy cơ then chốt quyết định mức độ nghiêm trọng của chấn thương trong tai nạn giao thông. Nghiên cứu cho thấy người đi bộ có tới 90% cơ hội sống sót khi va chạm ở tốc độ dưới 30 km/h; mỗi 1 km/h vượt ngưỡng này làm nguy cơ tử vong tăng thêm 11%. Vì vậy, WHO khuyến nghị giới hạn tốc độ tối đa 30 km/h tại khu vực đông người đi bộ, đặc biệt quanh trường học, bệnh viện và khu vực đông người đi bộ. Việc tuân thủ giới hạn tốc độ, biển báo và tín hiệu giao thông không chỉ bảo vệ trẻ em mà còn góp phần hình thành văn hóa giao thông an toàn cho thế hệ tương lai.

2. Không lái xe sau khi uống rượu bia

Rượu bia làm suy giảm phán đoán và phản xạ, làm tăng nguy cơ va chạm khi lái xe; nguy cơ này tăng rõ rệt từ nồng độ cồn trong máu 0,04 g/dl, và với người lái xe trẻ tuổi ở mức 0,05 g/dl, nguy cơ cao gấp 2,5 lần. WHO khuyến nghị, lựa chọn an toàn nhất là không uống rượu bia khi lái xe để bảo vệ tính mạng, đặc biệt là trẻ em, trong đó bao gồm cả con của chính bạn.

3. Mũ bảo hiểm chất lượng cho trẻ em khi đi xe máy và xe đạp

Đội mũ bảo hiểm đạt chuẩn là biện pháp hiệu quả nhất để giảm chấn thương đầu và tử vong khi đi xe đạp và xe máy, giúp giảm 69% nguy cơ chấn thương đầu và giảm 79% nguy cơ chấn thương não nghiêm trọng. Trong thời gian tới Việt Nam cần xây dựng tiêu chuẩn quốc gia riêng cho mũ bảo hiểm trẻ em, phù hợp chuẩn quốc tế, đồng thời bảo đảm mũ chất lượng có giá cả phù hợp, dễ tiếp cận và được hỗ trợ bằng các chương trình giáo dục thúc đẩy sử dụng đúng cách, thường xuyên.

4. Sử dụng dây an toàn và thiết bị an toàn cho trẻ em (CRS) khi đi ô tô

WHO đánh giá cao quy định của Việt Nam về sử dụng CRS cho trẻ dưới 10 tuổi và cao dưới 135cm, coi đây là bước tiến quan trọng trong bảo vệ trẻ em khi đi ô tô. Nghiên cứu cho thấy ghế quay mặt về phía sau giúp giảm tới 80% nguy cơ thương tích cho trẻ dưới 4 tuổi; với trẻ 5–9 tuổi, ghế trẻ em và ghế nâng hiệu quả hơn nhiều so với chỉ dùng dây an toàn. WHO khuyến nghị tăng cường thực thi, ban hành tiêu chuẩn CRS phù hợp quốc tế, hướng dẫn sử dụng đúng cách và có cơ chế hỗ trợ các gia đình tiếp cận được với các tiết bị chất lượng và giá thành phù hợp.

5. Tăng cường khả năng quan sát và nhận diện của trẻ em trên đường

Do tầm vóc nhỏ và thị lực hạn chế, trẻ em khó quan sát giao thông, đồng thời người lái xe cũng khó phát hiện trẻ trong các tình huống phức tạp. WHO khuyến nghị trẻ mặc quần áo sáng màu, có dải phản quang trên quần áo và ba lô; trang bị đèn và bộ phận phản quang cho xe đạp; sử dụng đèn chiếu sáng ban ngày cho xe máy, ô tô; bảo đảm đường phố thông thoáng, đủ ánh sáng và tổ chức người hướng dẫn qua đường quanh trường học.

6. Cải thiện cơ sở hạ tầng đường bộ

Các khuyến nghị của WHO bao gồm các biện pháp vật lý để giảm tốc độ (gờ giảm tốc, vòng xuyến, đèn giao thông, vạch kẻ đường dành cho người đi bộ, cầu vượt, dải phân cách, đèn chiếu sáng); phân luồng giao thông (vỉa hè nâng cao, làn đường dành riêng cho xe đạp, dải phân cách); khu vực an toàn trường học (giới hạn tốc độ không quá 30 km/h, khu vực cấm xe cơ giới, điểm đón và trả học sinh an toàn, người điều tiết giao thông); tăng thời gian qua đường tại các giao lộ gần trường học; sân chơi được tách biệt khỏi đường phố; đầu tư vào hệ thống giao thông công cộng an toàn.

7. Điều chỉnh thiết kế xe

WHO khuyến nghị nghiên cứu và áp dụng các giải pháp công nghệ như tạo ra các vùng hấp thụ va chạm, thiết kế đầu xe thân thiện với người đi bộ để giảm chấn thương; trang bị camera và cảm biến phía sau, cảnh báo bằng âm thanh để phát hiện các chướng ngại vật nhỏ khi lùi xe; thiết bị "khóa nồng độ cồn" trên xe của những người đã từng vi phạm giới hạn nồng độ cồn, cảnh báo điểm mù và hỗ trợ giữ làn đường để giảm va chạm.

8. Giảm thiểu nguy cơ cho người lái xe trẻ tuổi

Tại Việt Nam, Bộ GD&ĐT phối hợp Bộ Công an triển khai giáo dục an toàn giao thông và kiến thức lái xe cơ bản cho học sinh phổ thông. Việc tích hợp nội dung phù hợp lứa tuổi, gắn với thực hành và cảnh báo các nguy cơ như chạy quá tốc độ, rượu bia và mất tập trung giúp thanh thiếu niên hình thành hành vi an toàn trước khi lái xe độc lập. WHO nhấn mạnh các chương trình dựa trên trường học là trụ cột của cách tiếp cận hệ thống an toàn, hỗ trợ thanh thiếu niên tham gia giao thông an toàn khi trưởng thành.

9. Chăm sóc y tế thích hợp cho trẻ em bị chấn thương

Khi xảy ra va chạm, chăm sóc nhi khoa kịp thời và phù hợp là yếu tố quyết định khả năng sống sót và phục hồi của trẻ. WHO khuyến nghị đào tạo cha mẹ, giáo viên về sơ cứu và kế hoạch vận chuyển cấp cứu; nâng cao năng lực nhân viên tiền viện và bệnh viện về sinh lý nhi khoa; trang bị xe cứu thương và cơ sở y tế bằng thiết bị phù hợp, đồng thời phát triển mô hình bệnh viện thân thiện với trẻ em, phục hồi chức năng tại cộng đồng và hỗ trợ tâm lý, pháp lý, tài chính cho gia đình.

10. Giám sát trẻ em trên đường

Giám sát là yếu tố bổ sung không thể thiếu: trẻ nhỏ ít có khả năng đánh giá nguy cơ mất an toàn và dễ hành động bộc phát. Cha mẹ, người chăm sóc và giáo viên cần tuân thủ các quy định an toàn bảo vệ trẻ em (mũ bảo hiểm, dây an toàn và thiết bị an toàn cho trẻ em trên xe ô tô), hướng dẫn trẻ qua đường, bố trí người hướng dẫn giao thông tại cổng trường và phối hợp với gia đình, nhà trường và cộng đồng để tạo ra môi trường giao thông an toàn.

Vì một Việt Nam an toàn hơn

Mười chiến lược của WHO cung cấp một khuôn khổ toàn diện và dựa trên bằng chứng để bảo vệ người tham gia giao thông trẻ tuổi – từ kiểm soát tốc độ và rượu bia, sử dụng mũ bảo hiểm và ghế an toàn cho trẻ em, đến cơ sở hạ tầng an toàn, thiết kế xe, đào tạo lái xe trẻ, chăm sóc y tế sau va chạm và giám sát trẻ em trên đường. Nhiều chiến lược trong số này đòi hỏi sự tham gia phức tạp, đa ngành.

Việt Nam có thể phát huy những tiến bộ ấn tượng trong việc bảo vệ tính mạng trẻ em và thanh thiếu niên, giúp gia đình, cộng đồng và xã hội tránh khỏi nỗi đau và mất mát do va chạm giao thông gây ra. Thông qua sự phối hợp chặt chẽ giữa Chính phủ, các tổ chức quốc tế, xã hội dân sự và khu vực tư nhân, Việt Nam có cơ hội tạo ra những bước tiến hơn nữa trong việc bảo vệ trẻ em và thanh thiếu niên trên đường. Đầu tư vào an toàn giao thông cho trẻ em và thanh thiếu niên là đầu tư vào sức khỏe cộng đồng, tương lai của đất nước và phát triển bền vững khi chúng ta bắt đầu một năm mới, và về lâu dài.

Đại diện WHO tại Việt Nam, Tiến sĩ Angela Pratt cho biết: “WHO tự hào được hợp tác với Chính phủ Việt Nam và các đối tác để làm tất cả những gì có thể nhằm bảo vệ những người tham gia giao thông nhỏ tuổi và dễ bị tổn thương nhất của Việt Nam. Cùng nhau, chúng ta có thể xây dựng một tương lai nơi giao thông đồng nghĩa với sự an toàn, cơ hội và hạnh phúc cho tất cả mọi người”.