Doanh nhân Nguyễn Tuấn Quỳnh: Từ thương trường đến hành trình gieo mầm tri thức

Ở tuổi 44, khi nhiều người lựa chọn sự ổn định sau nhiều năm gây dựng sự nghiệp, ông Nguyễn Tuấn Quỳnh, lại đứng trước một lựa chọn khác: bắt đầu lại với sách.

Có những hành trình lập nghiệp được bắt đầu bằng một giấc mơ tuổi trẻ. Cũng có những hành trình chỉ thực sự bắt đầu khi một người đã đi qua đủ những va vấp, trải nghiệm và cả những thành công của một đời nghề.

Ở tuổi 44, khi nhiều người lựa chọn sự ổn định sau nhiều năm gây dựng sự nghiệp, TS. Nguyễn Tuấn Quỳnh – Chủ tịch HĐQT Saigon Books, Phó Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ TP. HCM nhiều nhiệm kỳ lại đứng trước một lựa chọn khác: bắt đầu lại với sách.

Đó không phải là một quyết định dễ dàng. Bởi phía sau một lần khởi nghiệp ở tuổi 44 không chỉ là câu chuyện về vốn, kinh nghiệm hay khả năng quản trị, mà còn là câu hỏi một người muốn dành những năm tháng tiếp theo của mình cho điều gì.

Từ kinh doanh, ông bước vào lĩnh vực xuất bản. Từ những cuốn sách được đưa đến tay độc giả, câu chuyện dần mở rộng sang văn hóa đọc, tri thức và những hoạt động đồng hành cùng người trẻ.

Vào năm 2016, trong chương trình ra mắt sách "Làm như chơi", tác giả Minh Niệm và Saigon Books dành 20% giá bìa mỗi cuốn sách bán ra cho các hoạt động thiện nguyện. Trong khuôn khổ chương trình, 5 tủ sách thiếu nhi trị giá tổng cộng 60 triệu đồng được trao cho 5 trường ở các huyện ngoại thành TP. HCM, nhằm đưa sách đến gần hơn với học sinh có hoàn cảnh khó khăn. Khi đó, ông Nguyễn Tuấn Quỳnh là Tổng giám đốc Saigon Books và trực tiếp tham gia trao tặng.

Đồng hành với “Dự án cờ vua Việt Nam” dành cho trẻ em yếu thế

Năm 2022, kỳ thủ Từ Hoàng Thông trao đổi với Nguyễn Tuấn Quỳnh về Dự án cờ vua Việt Nam (VCP), hướng đến việc tạo cơ hội cho trẻ em có hoàn cảnh khó khăn, trẻ khuyết tật và trẻ em yếu thế tiếp cận cờ vua. Báo Tuổi Trẻ ghi nhận ông Quỳnh ủng hộ dự án khi dự án được công bố. VCP khi đó đã triển khai các lớp cờ vua trực tuyến tại nhiều tỉnh, thành và có lớp tại Mái ấm Ga Sài Gòn

Đề xuất “lì xì sách” thay vì chỉ lì xì tiền cho trẻ

Năm 2023, ông Nguyễn Tuấn Quỳnh công khai đề xuất lì xì sách cho trẻ em dịp Tết, xem đây là một cách trao tri thức và khuyến khích trẻ hình thành thói quen đọc. Ông cũng đưa ra tiêu chí lựa chọn sách phù hợp với trẻ như nội dung tích cực, hình thức hấp dẫn và phù hợp với người nhận

Với ông Nguyễn Tuấn Quỳnh, đó có thể là một cuốn sách, một cuộc trò chuyện, một kinh nghiệm được chia sẻ hay một cơ hội để người trẻ nhìn thấy thêm một con đường phía trước.

Tạp chí Trẻ Em Việt Nam đã có dịp trò chuyện với Doanh nhân, TS. Nguyễn Tuấn Quỳnh về hành trình lập nghiệp, quyết định khởi nghiệp ở tuổi 44 và những giá trị ông mong muốn trao lại cho cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

TỪ NHỮNG NGÀY ĐẦU LẬP NGHIỆP

PV: Thưa ông, nếu nhìn lại những năm đầu bước vào con đường lập nghiệp, đâu là trải nghiệm đã ảnh hưởng nhiều nhất đến cách ông làm việc và nhìn nhận về thành công sau này?

Doanh nhân Nguyễn Tuấn Quỳnh: Nếu phải chọn một trải nghiệm, tôi nghĩ đó là những năm đầu tiên ở Saigon Petro. Tôi vào công ty năm 1994, khi vừa tốt nghiệp đại học. Tôi có nhiều tham vọng nhưng những việc đầu tiên được giao lại rất bình thường: photocopy tài liệu, đánh máy, giao nhận hồ sơ, dịch tài liệu… Tôi vẫn làm. Không phải vì tôi thích các công việc đơn giản đó, mà vì tôi ý thức: nếu không làm tốt việc nhỏ, ai dám giao bạn những việc lớn hơn.

Sau này, khi 28 tuổi, tôi được giao phụ trách kinh doanh gas và là một trong những cán bộ quản lý trẻ nhất công ty. Tổng Giám đốc khi ấy tin tôi, cho tôi quyền khá lớn và cho phép tôi chọn một nhóm cộng sự 4–5 người. Chúng tôi thay đổi chính sách bán hàng, chăm sóc lại hệ thống đại lý, làm những chương trình chưa từng làm và cuối cùng đưa hoạt động kinh doanh gas trở lại vị trí số 1 trên thị trường.

PV: Ông đã có một hành trình tương đối dài trong môi trường doanh nghiệp trước khi quyết định khởi nghiệp. Những năm tháng ấy đã chuẩn bị cho ông điều gì khi bắt đầu một hành trình hoàn toàn mới?

Doanh nhân Nguyễn Tuấn Quỳnh: Phải nói rõ vốn liếng có được khi hoạt động doanh nghiệp rất quý báu, thời gian đó cho tôi kinh nghiệm, quan hệ, khả năng quản trị và một chút vốn. Nhưng nếu nói tất cả những thứ đó chỉ là lợi thế thì không đúng. Nó cũng cho tôi một thứ khá nguy hiểm: sự tự tin của một người đã từng thành công.

Trước khi lập Saigon Books, tôi đã trải qua nhiều doanh nghiệp, từ xăng dầu, gas, vàng bạc, đầu tư đến sách; đã làm Tổng Giám đốc, Chủ tịch HĐQT những công ty có doanh số ngàn tỷ, làm những thương vụ lớn và từng kiếm được số tiền lớn.

Vì vậy, khi bắt đầu Saigon Books, trong đầu tôi có suy nghĩ: mình làm được những việc khó như vậy rồi thì một công ty sách nhỏ chắc không đến nỗi nào.

Tôi đã nhầm.

Sau này tôi mới hiểu, kinh nghiệm giống như một tài sản nhưng cũng có thể là một khoản nợ. Nó rất quý nếu giúp mình nhìn vấn đề sâu hơn. Nhưng nó rất nguy hiểm nếu khiến mình nghĩ rằng cái gì mình cũng biết.

Bài học lớn nhất mà hơn 20 năm làm quản trị chuẩn bị cho tôi khi khởi nghiệp, cuối cùng lại là: biết hạ cái tôi xuống để học lại.

Bước vào ngành sách không có nghĩa là Nguyễn Tuấn Quỳnh đã có sẵn một con đường bằng phẳng.

Những năm đầu của Saigon Books, ông thừa nhận từng mắc nhiều sai lầm trong cách điều hành. Có thời điểm ông lựa chọn sách dựa nhiều vào sở thích cá nhân, trong khi thị hiếu của độc giả lại khác. Ông cũng từng giữ thói quen chi tiêu của một tổng giám đốc doanh nghiệp lớn, trong khi đặc thù dòng tiền của ngành sách đòi hỏi doanh nghiệp phải tính toán rất kỹ.

Đặc biệt, ngành xuất bản có một đặc điểm khiến bài toán tài chính trở nên khó khăn: doanh nghiệp phải trả nhiều khoản chi phí khá sớm, từ bản quyền, dịch giả, nhân sự đến in ấn, trong khi thời gian thu hồi tiền từ thị trường có thể kéo dài nhiều tháng.

Sau những trải nghiệm đó, ông thay đổi cách điều hành, chấp nhận tuyển một CEO khác và nhìn nhận rõ hơn những giới hạn của bản thân. Theo chia sẻ của ông, sau khoảng hai năm, doanh nghiệp bắt đầu có lãi.

Câu chuyện này khiến hành trình làm sách của ông không chỉ là câu chuyện về một doanh nhân bước sang lĩnh vực mới. Đó còn là câu chuyện về khả năng bắt đầu lại, chấp nhận sai và thay đổi cách làm.

PV: Điều gì đã khiến ông quyết định khởi nghiệp ở tuổi 44, thay vì tiếp tục con đường quản lý vốn đã khá ổn định?

Doanh nhân Nguyễn Tuấn Quỳnh: Thực ra lúc đó tôi không nghĩ nhiều đến khái niệm “bước ra khỏi vùng an toàn”. Tôi chỉ bắt đầu thấy mình muốn sống khác. Trước tuổi 40, tôi có một động lực rất rõ: kiếm tiền, làm được những việc lớn, đi nhiều nơi, trải nghiệm nhiều thứ và chứng minh năng lực của mình.

Tôi tự hào về giai đoạn đó. Tôi nghĩ khát vọng làm giàu là chính đáng. Chính mong muốn ấy đã khiến tôi làm việc cật lực. Nhưng sau 22 năm đi làm, tôi nhận ra, trong hành trình của mình, tôu chưa từng xây dựng một doanh nghiệp từ con số 0. Bên cạnh đó, tôi còn có 1 trăn trở: Tôi muốn dành phần đời còn lại để làm gì?

Saigon Books ra đời từ suy nghĩ đó. Nhưng tôi cũng nói thật: tôi không khởi nghiệp Saigon Books để làm từ thiện. Đây vẫn là một doanh nghiệp và doanh nghiệp phải sống được, phải có lợi nhuận.

Chỉ có điều, từ tuổi 44, tôi muốn kiếm tiền bằng một công việc mà ngay cả quá trình làm ra đồng tiền ấy cũng có ý nghĩa với mình.

PV: Nhìn lại quyết định ấy sau nhiều năm, điều khó khăn nhất ông từng đối diện khi bắt đầu lại là gì, và nó đã thay đổi ông như thế nào?

Doanh nhân Nguyễn Tuấn Quỳnh: Khó nhất không phải thiếu tiền mà là phải chấp nhận rằng mình không giỏi như mình nghĩ.

Năm 2018, Saigon Books gặp khó khăn. Tiền cạn dần, sách bán chậm, tồn kho tăng, công ty thua lỗ, một số nhân viên rời đi. Tôi từng điều hành những doanh nghiệp lớn hơn nhiều. Nhưng lúc ấy, những thành tích cũ không trả được lương cho nhân viên, không bán được một cuốn sách nào và cũng không giải quyết được dòng tiền. Đó là cảm giác rất khó chịu đối với một người đã quen với việc mình tương đối thành công.

Nhưng bây giờ nhìn lại, tôi biết ơn giai đoạn đó. Nó buộc tôi phải nhìn thẳng vào mình, thay đổi cách vận hành, tiết kiệm hơn, thực tế hơn và lắng nghe nhiều hơn. Chúng tôi cải tổ và đến cuối năm 2018 đạt được mục tiêu hòa vốn.

Từ đó tôi rất cảnh giác với câu: “Tôi có 20 hay 30 năm kinh nghiệm.” Đôi khi chúng ta không có 30 năm kinh nghiệm. Chúng ta chỉ có một năm kinh nghiệm được lặp lại 30 lần.

Nếu thị trường đã thay đổi mà mình vẫn dùng kinh nghiệm cũ để trả lời câu hỏi mới, kinh nghiệm ấy có khi lại trở thành vật cản.

Trong hành trình với sách, trẻ em là một nhóm đối tượng mà Nguyễn Tuấn Quỳnh nhiều lần nhấn mạnh khi nói về văn hóa đọc.

Theo ông, muốn hình thành thói quen đọc thì cần bắt đầu từ khi còn nhỏ. Gia đình và nhà trường là hai môi trường quan trọng để trẻ hình thành thói quen ấy. Ông cho rằng nếu chỉ đưa sách vào trường học nhưng không tạo được không gian để học sinh đọc, chia sẻ và thảo luận về những gì đã đọc thì việc phát triển văn hóa đọc mới chỉ giải quyết phần bề mặt.

Quan điểm này cũng được ông thể hiện qua những đề xuất khá gần gũi với đời sống gia đình.

Chẳng hạn, ông từng đề xuất lì xì sách cho trẻ em vào dịp Tết thay vì chỉ trao tiền. Theo ông, những cuốn sách phù hợp với lứa tuổi có thể trở thành món quà tinh thần, giúp trẻ tiếp cận kiến thức mới và từng bước hình thành hứng thú đọc.

Đằng sau đề xuất tưởng như đơn giản ấy là một cách nhìn rộng hơn: trao một cuốn sách không chỉ là trao một món quà cho hiện tại, mà còn có thể mở ra một cơ hội học hỏi cho tương lai.

PV: Vì sao ông chọn sách cho hành trình khởi nghiệp thứ hai của mình? Và đến hôm nay, điều gì khiến ông vẫn tin rằng sách có thể tạo ra những thay đổi trong đời sống của một con người?

Doanh nhân Nguyễn Tuấn Quỳnh: Khó nhất không phải thiếu tiền mà là phải chấp nhận rằng mình không giỏi như mình nghĩ.

Năm 2018, Saigon Books gặp khó khăn. Tiền cạn dần, sách bán chậm, tồn kho tăng, công ty thua lỗ, một số nhân viên rời đi. Tôi từng điều hành những doanh nghiệp lớn hơn nhiều. Nhưng lúc ấy, những thành tích cũ không trả được lương cho nhân viên, không bán được một cuốn sách nào và cũng không giải quyết được dòng tiền. Đó là cảm giác rất khó chịu đối với một người đã quen với việc mình tương đối thành công.

Nhưng bây giờ nhìn lại, tôi biết ơn giai đoạn đó. Nó buộc tôi phải nhìn thẳng vào mình, thay đổi cách vận hành, tiết kiệm hơn, thực tế hơn và lắng nghe nhiều hơn. Chúng tôi cải tổ và đến cuối năm 2018 đạt được mục tiêu hòa vốn.

Nếu thị trường đã thay đổi mà mình vẫn dùng kinh nghiệm cũ để trả lời câu hỏi mới, kinh nghiệm ấy có khi lại trở thành vật cản.

Những cuốn sách được trao đi

Một hoạt động cụ thể gắn với trẻ em có sự tham gia của Nguyễn Tuấn Quỳnh diễn ra năm 2016, trong chương trình ra mắt sách Làm như chơi của tác giả Minh Niệm.

Tại thời điểm đó, Minh Niệm và Saigon Books dành 20% giá bìa mỗi cuốn sách bán ra để sử dụng cho các hoạt động thiện nguyện. Trong chương trình, 5 tủ sách thiếu nhi với tổng trị giá 60 triệu đồng được trao tặng cho 5 trường ở các huyện ngoại thành TP. HCM, nhằm đưa sách đến gần hơn với học sinh có hoàn cảnh khó khăn. Ông Nguyễn Tuấn Quỳnh, khi đó là Tổng giám đốc Saigon Books, cùng tham gia trao tặng. Chương trình đồng thời trao 40 triệu đồng cho Trường nuôi dạy trẻ em tàn tật mồ côi Hướng Dương ở Bình Dương.

Nếu một doanh nghiệp được đo bằng những con số kinh doanh, thì với một người làm sách, có lẽ còn một thước đo khác: những giá trị mà tri thức tạo ra cho người đọc và cộng đồng.

PV: Bên cạnh hoạt động kinh doanh, ông dành nhiều thời gian cho việc lan tỏa văn hóa đọc, giao lưu với sinh viên và chia sẻ kinh nghiệm với người trẻ. Điều gì khiến ông muốn dành nguồn lực và thời gian cho những hoạt động này?

Doanh nhân Nguyễn Tuấn Quỳnh: Có lẽ vì định nghĩa thành công của tôi đã thay đổi. Hồi trẻ, tôi nghĩ khá đơn giản: học kinh tế để kiếm tiền. Đi làm thì cố gắng thăng tiến. Sau đó muốn trở thành doanh nhân, muốn kiếm được một triệu USD. Tôi đã làm được một số điều mình từng mơ.

Nhưng rồi tôi nhận ra một chuyện rất bình thường: đến cuối cùng, chúng ta không mang theo được gì. Tôi chết với 10 triệu USD hay 10 USD thì về cơ bản cũng vậy.

Câu hỏi quan trọng hơn là: trong thời gian mình sống, sự có mặt của mình làm cuộc đời của những người xung quanh tốt hơn được chút nào không?

Tôi đã nhận rất nhiều từ cuộc đời, từ những người sếp, đồng nghiệp, nhân viên, khách hàng và cả những người từng giúp tôi khi mình chưa có gì. Bây giờ có điều gì mình biết mà người khác có thể dùng được, tôi sẵn lòng chia sẻ. Đơn giản vậy thôi.

PV: Trong những hoạt động ông từng thực hiện, có một chương trình, một cuộc gặp hay một câu chuyện nào về người trẻ khiến ông nhớ lâu và cảm thấy việc mình làm thực sự có ý nghĩa?

Doanh nhân Nguyễn Tuấn Quỳnh: Tôi nhớ nhiều câu chuyện, nhưng điều làm tôi vui nhất không phải khi một bạn trẻ nói: “Em rất thích bài nói chuyện của anh.” Tôi vui hơn khi nhiều năm sau, một người quay lại và nói: “Ngày đó anh nói một câu, em đã thay đổi và giờ em đã sống với giấc mơ của mình.”

Tôi từng gặp rất nhiều sinh viên. Có những buổi vài trăm người, nói xong mọi người vỗ tay, chụp hình rồi ra về. Vỗ tay thì vui, nhưng thật ra tôi không biết mình đã để lại được gì. Càng về sau, tôi càng thấy giá trị của chia sẻ không nằm ở số người nghe mà nằm ở việc có ai đó biến điều nghe được thành hành động hay không.

Bởi vậy khi nói chuyện với người trẻ, tôi thường muốn họ làm một việc rất cụ thể sau buổi gặp: đọc một cuốn sách, học một kỹ năng, bắt đầu một dự án nhỏ, viết một bài, gặp một người giỏi hơn mình hoặc đơn giản là làm thật tốt công việc đang được giao.

Tôi không nghĩ mình có thể thay đổi cuộc đời một người bằng một bài nói chuyện. Nhưng đôi khi mình có thể gieo một câu hỏi đúng vào đúng thời điểm. Phần còn lại là hành trình của chính họ.

Gần đây, tôi gặp lại một thí sinh tham gia Cuộc thi Tìm kiếm CEO tương lai của Khoa Quản trị - Đại học Kinh tế TP. HCM năm 2008. Khi đó, tôi chấm bạn đạt giải Nhất với nhiều nhận xét và lời khuyên. 18 năm sau, bạn gặp lại tôi với lời cám ơn. Bạn hiện là Tổng Giám Đốc một công ty có doanh số 18.500 tỷ. Đời tôi, may mắn có được những niềm vui như vậy

Từ câu chuyện lập nghiệp ở tuổi 44 đến hành trình với sách, có thể thấy một điểm xuyên suốt: giá trị không chỉ nằm ở việc một người tạo dựng được bao nhiêu, mà còn ở những gì họ lựa chọn chia sẻ với cộng đồng.

Và từ những trang sách ấy, một hành trình khác được mở ra – hành trình đưa tri thức đến gần hơn với cộng đồng, đặc biệt là những người trẻ đang trên đường lớn lên.

Bởi đôi khi, điều một người có thể để lại không chỉ là những gì mình đã tạo ra, mà còn là những cánh cửa mình đã góp phần mở cho thế hệ sau.

PV: Sau nhiều năm làm kinh doanh và đồng hành với người trẻ, quan niệm của ông về hai chữ “thành công” hôm nay có khác so với thời điểm ông mới bắt đầu sự nghiệp không?

Doanh nhân Nguyễn Tuấn Quỳnh: Khác rất nhiều. Tuổi 18, tôi nghĩ thành công là học giỏi. Tuổi 30, thành công là có vị trí, kiếm được nhiều tiền, được công nhận. Tuổi 35, tôi kiếm được một triệu USD đầu tiên. Lúc ấy, tôi rất vui và tự hào.

Nhưng tiền có một đặc điểm: khi chưa có thì mình nghĩ có nó sẽ giải quyết gần như mọi chuyện. Khi đã có một mức nào đó, mình phát hiện ra rất nhiều chuyện quan trọng trong đời không giải quyết được bằng tiền.

Ở tuổi này, tôi vẫn muốn doanh nghiệp mình làm tốt. Tôi vẫn thích thành công, vẫn thích những dự án có kết quả và vẫn không thích thất bại.

Tôi không muốn giả vờ rằng mình đã hết ham muốn. Chỉ là thước đo đã rộng hơn. Tôi quan tâm mình còn học được không, còn có ích không, còn giữ được những người mình quý không, còn được làm những việc mình thích không và những tổ chức mình tham gia có tốt hơn vì sự hiện diện của mình không.

Với tôi bây giờ, thành công không phải là có thật nhiều. Thành công là có đủ quyền lựa chọn để sống cuộc đời mình tin là đáng sống.

PV: Nếu nhìn rộng hơn câu chuyện của riêng mình, ông nghĩ một doanh nhân có thể trao lại điều gì thiết thực nhất cho thế hệ sau?

Doanh nhân Nguyễn Tuấn Quỳnh: Tôi nghĩ không nhất thiết là tiền. Tiền cần thiết. Học bổng cần thiết. Đầu tư cho startup cũng cần thiết. Nhưng doanh nhân có một tài sản khác rất quý: những bài học đã được trả học phí bằng chính cuộc đời mình.

Một quyết định sai khiến mình mất tiền; một lần chọn nhầm người; một cuộc đàm phán thất bại; một lần vì cái tôi mà làm tổn thương người khác…

Lời kết

Có lẽ không có một công thức chung nào cho thành công. Cũng không có một cách duy nhất để một người trao lại giá trị cho cộng đồng. Với Nguyễn Tuấn Quỳnh, hành trình ấy bắt đầu từ những năm tháng lập nghiệp, đi qua nhiều vị trí trong môi trường doanh nghiệp, rồi ở tuổi 44 lại chọn bước sang một con đường mới với sách.

Nhưng câu chuyện có lẽ không dừng ở việc một người đã gây dựng được gì. Điều đáng suy ngẫm hơn là sau những năm tháng ấy, ông lựa chọn trao đi điều gì.

Một cuốn sách có thể mở ra một cách nghĩ. Một cuộc trò chuyện có thể gieo vào người trẻ một câu hỏi. Một kinh nghiệm được chia sẻ có thể giúp ai đó tránh một vòng quanh không cần thiết trên hành trình trưởng thành. Và biết đâu, những điều tưởng như nhỏ bé ấy lại tiếp tục được người nhận trao cho một người khác.

Sau cùng, giá trị của một hành trình có lẽ không chỉ nằm ở những gì ta mang theo khi đi, mà còn ở những gì ta để lại khi bước qua. Đó cũng có thể là cách một người làm kinh doanh, sau nhiều năm nhìn lại, trả lời câu hỏi lớn hơn về thành công: không chỉ tạo dựng cho mình, mà còn góp phần tạo thêm những khả năng cho người khác.