Quản lý điện thoại trong trường học: Cấm hay giúp học sinh làm chủ công nghệ?
Trước yêu cầu xây dựng đề án tổng thể về quản lý điện thoại và mạng xã hội trong trường học, các chuyên gia cho rằng cần có khung quy định thống nhất, phân hóa theo độ tuổi, mục tiêu không chỉ là hạn chế những tác động tiêu cực của công nghệ, mà còn giúp các em hình thành năng lực sử dụng an toàn, có trách nhiệm.
Nhà trường cần hướng tới năng lực làm chủ công nghệ thay vì chỉ kiểm soát thiết bị
Theo Điều lệ trường THCS, trường THPT và trường phổ thông có nhiều cấp học ban hành kèm Thông tư 32/2020/TT-BGDĐT, học sinh không được sử dụng điện thoại di động và các thiết bị khác trong giờ học nếu không phục vụ mục đích học tập hoặc không được giáo viên cho phép.
Quy định này nhằm bảo đảm sự tập trung trong lớp học, đồng thời vẫn tạo điều kiện để học sinh khai thác công nghệ phục vụ việc học. Thông qua điện thoại, các em có thể tìm kiếm tài liệu, tra cứu thông tin và thực hiện các nhiệm vụ học tập. Tuy nhiên, việc sử dụng thiết bị trong lớp cũng tiềm ẩn nguy cơ mất tập trung, sử dụng sai mục đích hoặc tiếp cận những nội dung không phù hợp.
Trước thực tế đó, một số địa phương và cơ sở giáo dục đã áp dụng biện pháp quản lý chặt chẽ hơn, chẳng hạn yêu cầu học sinh gửi điện thoại trước giờ học và nhận lại sau khi kết thúc buổi học. Cách làm này nhằm hạn chế tình trạng sử dụng thiết bị không đúng mục đích, duy trì nền nếp và bảo đảm sự tập trung trong lớp.
Tuy nhiên, theo một số phụ huynh, quản lý điện thoại trong trường học không nên chỉ dừng lại ở việc cấm đoán. Trong bối cảnh hoạt động học tập ngày càng gắn với công nghệ số, học sinh vẫn có nhu cầu học trực tuyến, tra cứu tài liệu và khai thác các nguồn học liệu trên Internet. Vì vậy, điều quan trọng là cần có quy định rõ ràng về thời điểm, mục đích và cách thức sử dụng thiết bị, thay vì áp dụng lệnh cấm một cách cứng nhắc.
Trao đổi với PV Tạp chí Trẻ em Việt Nam, ThS. Đinh Đức Hiền, chuyên gia giáo dục, Giám đốc điều hành Trường Tiểu học, THCS và THPT FPT Bắc Giang, cho rằng vấn đề cốt lõi không chỉ nằm ở việc kiểm soát học sinh sử dụng điện thoại, mà còn là định hướng để các em trở thành những người dùng công nghệ có trách nhiệm. Từ góc nhìn này, ông đề xuất 4 nhóm giải pháp cần được quan tâm:
Thứ nhất, cần có khung quy định thống nhất để các cơ sở giáo dục triển khai. Theo quy định hiện hành, học sinh được sử dụng điện thoại trong giờ học khi phục vụ mục đích học tập và được giáo viên cho phép. Tuy nhiên, cách thực hiện tại các trường vẫn chưa đồng nhất: có nơi thu điện thoại ngay từ đầu buổi học, có nơi chỉ hạn chế sử dụng trong giờ ra chơi. Vì vậy, việc Chính phủ giao Bộ GD&ĐT xây dựng Đề án tổng thể, trong đó định hướng quản lý phù hợp với từng cấp học, là bước đi cần thiết.
Thứ hai, cần quan tâm nhiều hơn đến những rủi ro trên không gian mạng như bắt nạt trực tuyến, tiếp xúc với nội dung độc hại, áp lực so sánh bản thân với người khác hay tình trạng rối loạn giấc ngủ. Đáng chú ý, phần lớn những vấn đề này không chỉ diễn ra trong trường học mà còn kéo dài ngoài giờ lên lớp.
Dẫn chứng một nghiên cứu tại Anh năm 2025, ông Hiền cho biết, việc các trường cấm điện thoại giúp học sinh giảm khoảng 30 phút sử dụng thiết bị trong mỗi ngày học. Tuy nhiên, thời lượng này lại được bù đắp khi các em trở về nhà và nghiên cứu chưa ghi nhận sự khác biệt rõ rệt về sức khỏe tinh thần.
Điều đó cho thấy, kiểm soát điện thoại trong trường học là cần thiết nhưng chưa đủ để giải quyết toàn bộ vấn đề nếu thiếu sự phối hợp từ gia đình và các giải pháp hỗ trợ ngoài nhà trường.
Thứ ba, cần đưa năng lực số vào thực tiễn giáo dục, thay vì chỉ dừng lại ở các văn bản định hướng. Việt Nam đã ban hành Khung năng lực số cho người học từ năm 2025. Điều quan trọng hiện nay là cụ thể hóa khung năng lực này trong từng tiết học, hoạt động trải nghiệm và giờ sinh hoạt, tạo điều kiện để học sinh trực tiếp thực hành kỹ năng sử dụng công nghệ an toàn, hiệu quả và có trách nhiệm.
Thứ tư, cần tăng cường hỗ trợ những người trực tiếp triển khai, đặc biệt là giáo viên và cha mẹ học sinh. Bởi dù quy định có đầy đủ đến đâu, nếu giáo viên không được trang bị công cụ cần thiết, phụ huynh thiếu sự đồng thuận thì việc thực hiện cũng khó đạt hiệu quả như mong muốn.
Cần quy định chung nhưng không áp dụng một khuôn mẫu cho mọi lứa tuổi
Chia sẻ với Tạp chí Trẻ em Việt Nam, GS.TS. Nguyễn Quý Thanh, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo, Nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, một trong những nguyên tắc quan trọng của khoa học giáo dục là nội dung và phương pháp giáo dục cần phù hợp với khả năng nhận thức đang hình thành của trẻ.
Theo lý thuyết phát triển nhận thức của Jean Piaget, trẻ em trải qua những giai đoạn phát triển khác nhau, trong đó khả năng tư duy logic, suy luận và nhìn nhận vấn đề ngày càng hoàn thiện theo độ tuổi.
Điều này có ý nghĩa trực tiếp đối với việc quản lý điện thoại trong trường học. Học sinh tiểu học, đặc biệt ở những năm đầu cấp, vẫn đang hình thành khả năng tập trung, ghi nhớ, tự kiểm soát và nhận biết những hệ quả từ hành vi của mình. Các em có thể chưa đủ khả năng đánh giá đầy đủ những nội dung xuất hiện trên mạng, phân biệt thông tin đáng tin cậy với thông tin sai lệch hoặc chủ động dừng lại khi bị cuốn vào các hoạt động giải trí trên thiết bị.
Ở bậc THCS và THPT, học sinh đã có khả năng tiếp cận thông tin và sử dụng công nghệ ở mức độ phức tạp hơn, nhưng vẫn cần được hướng dẫn về giới hạn sử dụng, bảo vệ dữ liệu cá nhân và trách nhiệm khi tham gia môi trường trực tuyến. Vì vậy, quy định quản lý điện thoại không nên chỉ dừng ở một nguyên tắc chung áp dụng cho mọi cấp học. Cần có sự phân tầng theo độ tuổi, vừa bảo đảm môi trường học tập, vừa tính đến đặc điểm phát triển tâm lý, nhận thức và khả năng tự chủ của từng nhóm học sinh.
Đồng tình với quan điểm này, ThS. Đinh Đức Hiền cũng cho rằng, việc quản lý điện thoại trong trường học cần có một khung quy định chung, đồng thời phân hóa theo cấp học, độ tuổi và điều kiện thực tế của từng cơ sở giáo dục. Quy định thống nhất sẽ tạo điểm tựa để các trường triển khai, đồng thời giúp phụ huynh tránh tình trạng mỗi nơi áp dụng một cách khác nhau.
“Tuy nhiên, nhu cầu và khả năng tự chủ của học sinh lớp 2 rất khác so với học sinh lớp 12, do đó không thể áp dụng một cách quản lý cứng nhắc cho tất cả”, ông Hiền nêu quan điểm.
Từ góc độ tâm lý lứa tuổi, chuyên gia đề xuất lộ trình quản lý theo hướng trao quyền tự chủ dần cho học sinh. Ở bậc tiểu học, các em chưa thực sự cần thiết phải sử dụng điện thoại thông minh tại trường. Trong trường hợp gia đình cần liên lạc, học sinh có thể gửi thiết bị tại văn phòng hoặc sử dụng phương tiện liên lạc đơn giản.
Với học sinh THCS, ông cho rằng nên yêu cầu cất điện thoại trong suốt buổi học, kể cả giờ ra chơi. Đây là giai đoạn các em nhạy cảm với sự đánh giá của bạn bè, dễ chịu tác động từ việc so sánh và bắt nạt. Trong khi đó, giờ ra chơi không chỉ là khoảng nghỉ mà còn là thời điểm học sinh học cách kết bạn, hòa giải và tương tác trực tiếp với nhau.
Ở bậc THPT, khi học sinh chuẩn bị bước vào môi trường đại học và cuộc sống tự lập, nhà trường có thể tạo điều kiện để các em thực hành kỹ năng tự quản lý việc sử dụng thiết bị ngoài giờ học, trong những không gian và thời điểm được cho phép.
Bên cạnh phân chia theo cấp học, ThS. Đinh Đức Hiền cho rằng, việc xây dựng quy định cần dựa trên 6 tiêu chí cụ thể:
Thứ nhất là độ tuổi và đặc điểm phát triển tâm lý của học sinh.
Thứ hai là nhu cầu học tập thực tế và điều kiện hạ tầng của nhà trường, chẳng hạn trường đã có phòng máy tính, thiết bị dùng chung hay chưa.
Thứ ba là yêu cầu bảo đảm an toàn và liên lạc, nhất là với học sinh ở xa, học bán trú hoặc nội trú, cần có kênh kết nối với gia đình thông qua nhà trường.
Thứ tư là những trường hợp đặc biệt, như học sinh có nhu cầu y tế hoặc khuyết tật cần sử dụng thiết bị hỗ trợ.
Thứ năm là khả năng thực thi, bao gồm nơi cất giữ điện thoại an toàn, quy trình quản lý rõ ràng và trách nhiệm bảo quản minh bạch.
Thứ sáu là sự đồng thuận của các bên liên quan, trong đó học sinh và phụ huynh cần được tham gia góp ý trước khi quy định được áp dụng, đồng thời nhà trường nên rà soát, điều chỉnh sau mỗi năm học.
Trong 6 tiêu chí này, ông Hiền đặc biệt lưu ý đến sự tham gia của học sinh và phụ huynh. Theo ông, ở tuổi mới lớn, trẻ rất cần cảm giác được tôn trọng và lắng nghe. Khi được tham gia thảo luận, đóng góp ý kiến vào những quy định liên quan trực tiếp đến mình, các em sẽ có xu hướng tự giác chấp hành hơn so với việc chỉ tiếp nhận những yêu cầu một chiều từ nhà trường.
Theo TS. Nguyễn Quý Thanh, không nên đánh giá hiệu quả giáo dục công nghệ thông qua số lượng thiết bị được sử dụng, số tiết học hay tần suất tương tác với công cụ. Điều cần quan tâm là những năng lực thực chất mà người học hình thành.
Vận dụng vào câu chuyện quản lý điện thoại, hiệu quả của một quy định không nên chỉ được đo bằng số trường hợp vi phạm được phát hiện, số thiết bị bị thu giữ hay mức độ học sinh chấp hành nội quy. Quan trọng hơn, cần xem xét học sinh có biết sử dụng điện thoại đúng mục đích, nhận diện thông tin sai lệch, bảo vệ bản thân trên mạng và chủ động kiểm soát thời gian sử dụng hay không.
Nhà trường cũng cần giúp học sinh nhận thức được rằng điện thoại là công cụ phục vụ nhu cầu học tập, giao tiếp và giải trí, chứ không nên trở thành yếu tố chi phối toàn bộ thời gian và sự chú ý. Giáo viên cần hướng dẫn học sinh sử dụng công nghệ có mục đích, đồng thời tạo điều kiện để các em tham gia những hoạt động trực tiếp như đọc sách, vận động, vui chơi, thảo luận và hợp tác với bạn bè.
Để làm được điều đó, quy định trong trường học cần đi cùng hoạt động giáo dục kỹ năng số và sự phối hợp của gia đình. Bởi nếu nhà trường kiểm soát chặt chẽ nhưng gia đình thiếu nguyên tắc sử dụng thiết bị tại nhà, học sinh sẽ khó hình thành thói quen tự chủ một cách nhất quán.









