Ra mắt “Swipe Safe”: Lá chắn bảo vệ trẻ em trên không gian mạng

Theo Luật Trẻ em năm 2016, Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam được giao nhiều trọng trách quan trọng, từ tham gia giám sát, phản biện chính sách, tuyên truyền nâng cao nhận thức xã hội, đến hỗ trợ trẻ em bị xâm hại và vận động nguồn lực cho công tác bảo vệ trẻ em.

Trước bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, nhiệm vụ này càng trở nên cấp thiết khi trẻ em ngày càng đối mặt với nhiều nguy cơ mới trên không gian mạng. Việc triển khai Quyết định số 830/QĐ-TTg được xem là bước tiến quan trọng trong hoàn thiện chính sách và thúc đẩy các hành động cụ thể, nhằm bảo vệ và hỗ trợ trẻ em tương tác an toàn, lành mạnh và sáng tạo trong môi trường số.

Phát biểu khai mạc sự kiện, ông Đặng Hoa Nam, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam, cho biết giai đoạn 2021–2025 chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, mở ra cho trẻ em nhiều cơ hội học tập, giải trí và sáng tạo chưa từng có. Tỷ lệ trẻ em sử dụng Internet, điện thoại thông minh ngày càng tăng, độ tuổi tiếp cận công nghệ ngày càng sớm, với hàng triệu trẻ em Việt Nam kết nối mỗi ngày vào không gian số để học hỏi và giao tiếp xã hội.

Tuy nhiên, theo ông Nam, song hành với những lợi ích đó là hàng loạt nguy cơ mới, diễn biến phức tạp và khó lường như xâm hại tình dục trẻ em qua mạng, bắt nạt và bạo lực mạng, lộ lọt và mua bán dữ liệu cá nhân, lôi kéo trẻ tham gia các hành vi vi phạm pháp luật, hay tình trạng nghiện Internet, thiết bị số ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe tinh thần và thể chất. Đặc biệt, sau đại dịch Covid-19, việc học tập, giao tiếp và giải trí trực tuyến gia tăng mạnh mẽ, khiến công tác kiểm soát nội dung trẻ tiếp cận trở nên khó khăn hơn, trong khi nhiều em chưa được trang bị đầy đủ kỹ năng nhận diện rủi ro và tự bảo vệ. Không ít phụ huynh, giáo viên và cộng đồng cũng còn thiếu kiến thức, kỹ năng bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng.

Từ thực tiễn đó, vai trò của một bộ tài liệu khoa học, cập nhật và phù hợp với từng nhóm đối tượng nhằm nâng cao nhận thức và năng lực bảo vệ trẻ em trong môi trường số là vô cùng quan trọng. Trên cơ sở này, Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam, với sự hỗ trợ của Tổ chức ChildFund Australia tại Việt Nam, đã hoàn thiện bộ tài liệu tập huấn về bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng dành cho ba nhóm đối tượng chính, gồm trẻ em; gia đình và cộng đồng; cùng đội ngũ làm công tác bảo vệ trẻ em, nhằm trang bị kỹ năng tự bảo vệ, tăng cường vai trò giám sát – hỗ trợ và nâng cao hiệu quả can thiệp, phối hợp liên ngành trong bối cảnh số hóa.

Ông Đặng Hoa Nam cho rằng, sự ra đời của bộ tài liệu không chỉ đáp ứng yêu cầu trước mắt mà còn là bước chuẩn bị quan trọng cho giai đoạn tiếp theo, khi trẻ em ngày càng gắn bó sâu hơn với thế giới số. Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam kỳ vọng bộ tài liệu sẽ trở thành công cụ hỗ trợ thiết thực cho công tác truyền thông, đào tạo và bồi dưỡng kỹ năng bảo vệ trẻ em ở các cấp; đồng thời là nguồn tham khảo tin cậy cho các cơ quan, tổ chức, nhà trường và các bậc phụ huynh. Qua đó, góp phần xây dựng một môi trường mạng an toàn, lành mạnh và khuyến khích sự sáng tạo của trẻ em Việt Nam trong kỷ nguyên số.

Bộ tài liệu Swipe Safe được xây dựng theo hướng khoa học, có tính hệ thống, với các gói nội dung thiết kế riêng cho từng nhóm đối tượng. Trong đó, tài liệu dành cho trẻ em và thanh thiếu niên gồm ba buổi tập huấn theo hướng thực hành, giúp các em trực tiếp tương tác với thiết bị công nghệ, nhận diện nguy cơ, rèn luyện kỹ năng ứng xử và tự bảo vệ bản thân trên môi trường mạng. 

Tài liệu dành cho phụ huynh và người chăm sóc tập trung nâng cao khả năng đồng hành, trao đổi với trẻ về an toàn trực tuyến và phát hiện sớm các rủi ro. 

Đối với cán bộ làm công tác bảo vệ trẻ em, bộ tài liệu bổ sung kiến thức pháp luật, kỹ năng can thiệp và phối hợp xử lý khi xảy ra các vụ việc xâm hại trẻ em trên không gian mạng.

Theo ông Đặng Hoa Nam, Swipe Safe góp phần hình thành một “chuẩn chung” về nội dung và phương pháp trong công tác truyền thông, tập huấn nâng cao năng lực bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng. Tuy nhiên, với đặc thù là tổ chức xã hội, việc sử dụng bộ tài liệu mang tính khuyến nghị chuyên môn, không áp đặt hành chính; các địa phương có thể linh hoạt lựa chọn, điều chỉnh nội dung cho phù hợp thực tiễn. 

Bên cạnh cung cấp kiến thức, bộ tài liệu đặc biệt nhấn mạnh các hướng dẫn ứng phó khi trẻ gặp nguy hiểm trên mạng, bao gồm kết nối với Tổng đài Quốc gia bảo vệ trẻ em 111, Mạng lưới bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng VN-COP và hướng dẫn báo cáo nội dung xấu độc trên các nền tảng số phổ biến. Các nội dung tập huấn được thiết kế sinh động, kết hợp video, trò chơi tương tác và khảo sát đánh giá trước – sau, nhằm giúp trẻ tiếp thu chủ động, đồng thời tạo cơ sở đo lường hiệu quả, cập nhật tài liệu phù hợp với những rủi ro mới của không gian mạng.