Sữa giả nhắm vào trẻ nhỏ, bà bầu: Hệ lụy không chỉ trước mắt mà còn kéo dài

“Sữa giả không chỉ khiến trẻ thiếu dinh dưỡng”

Trao đổi với phóng viên Tạp chí Trẻ em Việt Nam, TS.BS Vũ Thị Kim Hoa - Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam, Tiến sĩ dinh dưỡng - cho rằng vụ việc sản phẩm sữa không bảo đảm chất lượng nhắm vào trẻ nhỏ, trẻ sinh non, phụ nữ mang thai là vấn đề rất đáng lo ngại. Điều đáng lo không chỉ là thiếu dinh dưỡng trước mắt, mà còn là nguy cơ ảnh hưởng lâu dài tới sự phát triển thể chất, miễn dịch và trí não của trẻ.

PV: Thưa bà, khi sữa giả được nhắm tới những nhóm đặc biệt nhạy cảm như trẻ nhỏ, trẻ sinh non, phụ nữ mang thai hay người bệnh, bà nhìn nhận mức độ nguy hại của vụ việc này đối với sức khỏe trẻ em ra sao, nhất là những hậu quả âm thầm nhưng kéo dài?

TS.BS Vũ Thị Kim Hoa: Tôi cho rằng đây là vấn đề rất đáng lo ngại, vì sản phẩm bị nghi giả mạo hoặc không đảm bảo chất lượng lại hướng tới những nhóm có nhu cầu dinh dưỡng đặc biệt như trẻ nhỏ, trẻ sinh non, phụ nữ mang thai và người bệnh.

Với riêng trẻ em, tác động không chỉ ở trước mắt mà còn có thể để lại hậu quả lâu dài nếu sử dụng trong một thời gian dài. Mức độ nguy hại đối với sức khỏe trẻ em có thể thể hiện ở một số khía cạnh.

Thứ nhất, trẻ nhỏ đang ở giai đoạn tăng trưởng rất nhanh về thể chất, não bộ và miễn dịch, đặc biệt trong 1.000 ngày đầu đời. Đây là giai đoạn được Tổ chức Y tế thế giới và UNICEF xác định là thời kỳ nền tảng cho sự tăng trưởng và phát triển của trẻ. Trong giai đoạn này, sữa mẹ và các sản phẩm dinh dưỡng an toàn, phù hợp có vai trò quan trọng trong việc cung cấp dinh dưỡng thiết yếu cho trẻ.

Nếu trẻ sử dụng sản phẩm không đạt thành phần công bố hoặc chất lượng không đảm bảo trong thời gian dài, trẻ sẽ có nguy cơ không được cung cấp đủ năng lượng, protein, chất béo và các vi chất quan trọng như canxi, sắt, vitamin D, DHA. Tình trạng này có thể ảnh hưởng đến tăng cân, tăng chiều cao, sức đề kháng và quá trình phát triển nhận thức của trẻ.

Thứ hai, với những sản phẩm giả mạo, không có nguồn gốc, nguy cơ mất an toàn thực phẩm cũng cần được lưu ý. Nếu sản phẩm nhiễm khuẩn, nhiễm tạp chất hoặc chứa thành phần không phù hợp, trẻ nhỏ có thể gặp rối loạn tiêu hóa, nôn ói, tiêu chảy hoặc các vấn đề sức khỏe khác, tùy mức độ phơi nhiễm.

Thứ ba, đối với phụ nữ mang thai, nếu sử dụng lâu dài sản phẩm không đạt chuẩn, cơ thể có thể thiếu hụt các vi chất quan trọng như sắt, axit folic, canxi, từ đó ảnh hưởng đến sức khỏe thai kỳ và sự phát triển của thai nhi. Còn đối với trẻ sơ sinh, trẻ sinh non, nhẹ cân hoặc mắc bệnh, nguy cơ còn cao hơn vì đây là nhóm cần một chế độ dinh dưỡng chính xác và chuyên biệt để bắt kịp tăng trưởng và phục hồi sức khỏe. Nếu sản phẩm không đảm bảo chất lượng hoặc sai lệch thành phần, trẻ có thể chậm phục hồi và tăng nguy cơ biến chứng.

Như vậy, có thể thấy điều đáng lo là nhiều hậu quả diễn ra âm thầm, nên gia đình khó nhận biết sớm các nguy hại đối với trẻ. Vì vậy, có thể nói đây là vấn đề cần được nhìn nhận nghiêm túc từ góc độ sức khỏe cộng đồng và bảo vệ quyền trẻ em.

PV: Dưới góc độ một chuyên gia dinh dưỡng, bà đánh giá thế nào về tác động của việc trẻ sử dụng sản phẩm không đạt thành phần công bố trong một thời gian dài? Điều đáng lo nhất có phải chỉ là thiếu dinh dưỡng, hay còn là nguy cơ làm lệch cả quá trình phát triển thể chất và miễn dịch của trẻ?

TS.BS Vũ Thị Kim Hoa: Dưới góc độ chuyên gia dinh dưỡng, tôi cho rằng việc sử dụng trong thời gian dài các sản phẩm không đạt đúng thành phần đã công bố là vấn đề đáng lo ngại, đặc biệt khi đây là nhóm sản phẩm thường được dùng hàng ngày trong giai đoạn tăng trưởng nhanh của trẻ.

Điều đáng lo không chỉ là thiếu dinh dưỡng trước mắt mà còn có thể ảnh hưởng đến toàn bộ tiến trình phát triển thể chất, miễn dịch và trí não của trẻ. Theo Tổ chức Y tế Thế giới và Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc, những năm đầu đời, đặc biệt là 1.000 ngày đầu đời, là giai đoạn nền tảng quyết định tăng trưởng, phát triển não bộ và sức khỏe lâu dài.

Nếu trẻ sử dụng sản phẩm có năng lượng, protein, chất béo, vitamin và khoáng chất thấp hơn công bố trong thời gian dài, trẻ có nguy cơ chậm tăng cân, chậm tăng chiều cao, giảm khối cơ và suy dinh dưỡng thấp còi.

Không chỉ vậy, hậu quả đáng lo hơn là thiếu hụt vi chất dinh dưỡng diễn ra âm thầm. Thiếu sắt có thể liên quan đến thiếu máu và giảm khả năng tập trung học tập. Thiếu kẽm liên quan đến chậm lớn và giảm đề kháng. Thiếu i-ốt có thể ảnh hưởng đến phát triển trí não. Thiếu vitamin D và canxi ảnh hưởng đến quá trình hình thành xương. Đây là những thiếu hụt khó nhận biết sớm nhưng có thể để lại hậu quả dài hạn.

Về mặt miễn dịch, dinh dưỡng đầy đủ là nền tảng của hệ miễn dịch khỏe mạnh. Khi khẩu phần thiếu protein và thiếu vi chất thiết yếu, trẻ có thể dễ mắc các bệnh nhiễm khuẩn như tiêu chảy, viêm đường hô hấp và thời gian phục hồi kéo dài. Đồng thời, điều này còn tạo ra một vòng xoắn bệnh tật và suy dinh dưỡng.

Một điều quan trọng nữa là khi cha mẹ tin rằng con em mình đang sử dụng sản phẩm đạt chuẩn, họ có thể chậm phát hiện tình trạng chậm lớn hoặc không điều chỉnh chế độ ăn kịp thời. Điều này làm mất cơ hội can thiệp sớm trong giai đoạn vàng của trẻ.

Tóm lại, điều đáng lo nhất không chỉ là thiếu dinh dưỡng mà là nguy cơ làm lệch quá trình phát triển của trẻ, có thể dẫn đến suy dinh dưỡng thấp còi, suy giảm miễn dịch, ảnh hưởng đến nhận thức và ảnh hưởng đến sức khỏe lâu dài của trẻ.

“Bảo vệ trẻ em phải chủ động ngăn ngừa từ khâu sản xuất đến giám sát thị trường”

PV: Ở khía cạnh quyền trẻ em, theo bà, vụ việc này gióng lên cảnh báo gì về trách nhiệm của doanh nghiệp, cơ quan quản lý và cả hệ thống bảo vệ trẻ em, khi những sản phẩm liên quan trực tiếp đến sức khỏe của trẻ lại có thể len lỏi ra thị trường lâu như vậy?

TS.BS Vũ Thị Kim Hoa: Dưới góc độ quyền trẻ em, vụ việc này là lời cảnh báo nghiêm trọng rằng quyền được sống còn, phát triển toàn diện và được bảo vệ sức khỏe của trẻ có thể bị ảnh hưởng ngay từ những sản phẩm vốn được kỳ vọng để chăm sóc trẻ. Khi sản phẩm liên quan trực tiếp đến dinh dưỡng trẻ em vẫn có thể lưu hành trong thời gian dài mà không đảm bảo chất lượng, điều đó đặt ra câu hỏi về việc các bên đã thực hiện đầy đủ trách nhiệm của mình theo quy định pháp luật đối với vấn đề này hay chưa.

Thứ nhất, tôi cho rằng trách nhiệm của doanh nghiệp phải được đặt ở mức cao nhất với sản phẩm dành cho trẻ nhỏ, trẻ sinh non, phụ nữ mang thai hay trẻ có nhu cầu dinh dưỡng đặc biệt. Doanh nghiệp không chỉ kinh doanh mà còn tham gia vào quá trình chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

Các doanh nghiệp phải thực hiện đầy đủ các quy định pháp luật liên quan. Mọi hành vi công bố sai thành phần, giảm chất lượng hoặc quảng cáo gây hiểu nhầm đều có thể xâm hại đến quyền lợi của trẻ em và người tiêu dùng. Đây là những hành vi vi phạm các quy định của pháp luật. Đặc biệt, ở góc độ đạo đức kinh doanh, điều này cũng ảnh hưởng đến sức khỏe của trẻ em cũng như nguồn nhân lực tương lai của đất nước, bởi trẻ em là nhóm dễ bị tổn thương.

Chính vì vậy, pháp luật Việt Nam luôn quy định rõ trách nhiệm của các bên, đặc biệt trong đó có trách nhiệm của doanh nghiệp, của các tổ chức kinh tế đối với các hành vi nghiêm cấm hay các hành vi vi phạm pháp luật trong sản xuất, kinh doanh thực phẩm.

Cụ thể, Luật Trẻ em quy định nghiêm cấm việc bán cho trẻ em hoặc để trẻ em sử dụng thực phẩm không đảm bảo an toàn, có hại cho sức khỏe. Luật Trẻ em cũng quy định rõ trách nhiệm của doanh nghiệp trong sản xuất, kinh doanh là phải tuân thủ đầy đủ quy trình, tiêu chuẩn để cung cấp sản phẩm, dịch vụ an toàn, thân thiện với trẻ em và không xâm hại, không xâm phạm quyền trẻ em.

Bên cạnh đó, Luật An toàn thực phẩm cũng quy định các hành vi nghiêm cấm, trong đó có nghiêm cấm việc đăng tải, công bố thông tin sai lệch về an toàn thực phẩm, gây bức xúc cho xã hội hoặc thiệt hại cho sản xuất, kinh doanh; thực phẩm không phù hợp với các quy chuẩn kỹ thuật tương ứng.

Bộ luật Hình sự cũng quy định về tội vi phạm quy định về an toàn thực phẩm, như chế biến, cung cấp hoặc bán thực phẩm mà biết rõ thực phẩm không đảm bảo quy chuẩn kỹ thuật, quy định về an toàn thực phẩm.

Thứ hai, đối với cơ quan quản lý nhà nước, những sản phẩm dành cho trẻ em phải được xem là nhóm cần tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát và thực hiện đầy đủ các quy định của pháp luật liên quan đến quản lý các sản phẩm này. Cần thực hiện hậu kiểm thường xuyên, kiểm nghiệm nghiêm ngặt, truy xuất nguồn gốc minh bạch và xử lý nghiêm khi phát hiện sai phạm.

Thứ ba, đối với các cơ quan thực hiện quyền trẻ em, cần phối hợp với các bên liên quan trong việc tăng cường kiểm tra và bảo vệ trẻ em khỏi các rủi ro từ thực phẩm kém chất lượng, thông tin sai lệch và các hành vi thương mại gây hại cho trẻ em; đồng thời xử lý nghiêm các hành vi vi phạm quyền trẻ em liên quan đến việc sử dụng các sản phẩm mất an toàn cho trẻ em.

Bên cạnh đó, vai trò của xã hội và gia đình cũng rất quan trọng. Cha mẹ cần được cung cấp các thông tin trung thực, dễ kiểm chứng. Các tổ chức xã hội, chuyên gia y tế, trường học cũng cần tham gia vào việc giám sát cũng như phản ánh sớm các dấu hiệu bất thường liên quan đến các vi phạm về an toàn của các sản phẩm dinh dưỡng.

Như vậy, tóm lại, bảo vệ trẻ em không chỉ là xử lý việc đã xảy ra mà phải chủ động ngăn ngừa từ khâu sản xuất, lưu thông, quảng cáo đến khâu giám sát thị trường.

PV: Từ vụ việc này, bà có khuyến nghị gì với phụ huynh trong việc lựa chọn sản phẩm dinh dưỡng cho con, đồng thời theo bà, cần bịt ngay những “lỗ hổng” nào để trẻ em không tiếp tục trở thành đối tượng dễ tổn thương trước các sản phẩm giả mạo?

TS.BS Vũ Thị Kim Hoa: Từ vụ việc này, tôi cho rằng đây không chỉ là câu chuyện của một vài sản phẩm vi phạm mà còn là lời cảnh báo về cách chúng ta đang bảo vệ trẻ em trước thị trường thực phẩm dinh dưỡng ngày càng phức tạp. Trẻ em là nhóm dễ tổn thương vì phụ thuộc vào quyết định của người lớn, nên mọi sai lệch về chất lượng sản phẩm đều có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và sự phát triển của trẻ.

Đối với phụ huynh, trước hết không nên lựa chọn các sản phẩm chỉ dựa vào quảng cáo, lời truyền miệng hoặc những cam kết quá mức như tăng chiều cao nhanh, tăng cân nhanh hay tăng miễn dịch vượt trội.

Khi mua sản phẩm dinh dưỡng cho trẻ, phụ huynh cần kiểm tra kỹ nguồn gốc, nhãn mác, thành phần, đối tượng khuyến nghị, hạn sử dụng, hướng dẫn bảo quản và lựa chọn kênh phân phối chính thức. Với trẻ sinh non, suy dinh dưỡng hoặc trẻ có bệnh lý, cha mẹ nên tham khảo bác sĩ hoặc các chuyên gia dinh dưỡng trước khi sử dụng.

Một điều rất quan trọng là phụ huynh cần nhớ không có loại sữa hay thực phẩm nào thay thế hoàn toàn một chế độ ăn cân đối. Sản phẩm dinh dưỡng chỉ là một phần hỗ trợ; nền tảng vẫn là bữa ăn đa dạng, giấc ngủ đủ, vận động phù hợp và theo dõi tăng trưởng định kỳ. Đối với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, sữa mẹ vẫn là nguồn dinh dưỡng tối ưu khi có thể nuôi con bằng sữa mẹ.

Để trẻ em không tiếp tục trở thành đối tượng dễ tổn thương trước các sản phẩm giả mạo, theo tôi cần chú trọng một số vấn đề sau.

Về phía cơ quan quản lý nhà nước và hệ thống bảo vệ người tiêu dùng, trước hết cần siết chặt hậu kiểm chất lượng, đặc biệt là các sản phẩm dành cho trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người bệnh; không chỉ dựa vào công bố của doanh nghiệp mà cần kiểm nghiệm định kỳ, đột xuất và công khai kết quả phù hợp theo quy định pháp luật.

Thứ hai là tăng cường kiểm soát quảng cáo sai sự thật trên mạng xã hội, sàn thương mại điện tử và các kênh bán hàng trực tuyến.

Thứ ba là xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc minh bạch, dễ kiểm tra để phụ huynh có thể xác minh sản phẩm chính hãng, đơn vị chịu trách nhiệm và thông tin cảnh báo thu hồi nếu có vi phạm.

Thứ tư là chế tài phải đủ sức răn đe và cần xử lý nghiêm khắc, kịp thời theo quy định pháp luật đối với các hành vi sản xuất, kinh doanh sản phẩm giả mạo hoặc không đảm bảo chất lượng mà nhắm tới trẻ em.

Thứ năm là cần đẩy mạnh truyền thông, giáo dục sức khỏe để phụ huynh hiểu đúng về dinh dưỡng trẻ em và tránh phụ thuộc vào quảng cáo hoặc các thông tin thiếu kiểm chứng.

PV: Trân trọng cảm ơn bà!