Sữa mẹ: “Vắc-xin tự nhiên” cho trẻ và bài toán hỗ trợ người mẹ

Sữa mẹ: “vắc-xin tự nhiên” cho trẻ

Sữa mẹ được xem là nguồn dinh dưỡng hoàn chỉnh, tốt nhất với nhu cầu phát triển của trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Đặc biệt, thành phần sữa mẹ có thể thay đổi theo từng giai đoạn tương ứng với nhu cầu dinh dưỡng và phát triển của trẻ - đặc tính mà không loại thức ăn hay sữa nào có được. Không chỉ cung cấp dinh dưỡng, sữa mẹ còn được ví như một “vắc-xin tự nhiên” nhờ chứa các kháng thể, nội tiết tố và enzyme giúp bảo vệ trẻ, hỗ trợ xây dựng hệ miễn dịch khỏe mạnh và phòng ngừa, giảm nguy cơ mắc bệnh ngay từ những ngày đầu đời.

Theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế thế giới, trẻ nên được nuôi bằng sữa mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu đời. Đây được xem là một trong những giải pháp hiệu quả và tiết kiệm nhằm cải thiện dinh dưỡng, bảo đảm an ninh lương thực và tạo nền tảng phát triển khỏe mạnh cho trẻ.

Mặc dù Việt Nam đã đạt được nhiều tiến bộ trong chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em, tuy nhiên trên thực tế, tỷ lệ trẻ được nuôi hoàn toàn bằng sữa mẹ trong 6 tháng đầu vẫn chưa đạt mục tiêu toàn cầu và mục tiêu đề ra trong chiến lược quốc gia. Một trong những nguyên nhân là nhiều phụ nữ phải trở lại làm việc sớm sau sinh do áp lực kinh tế và việc làm.

Thực tế này cho thấy việc thúc đẩy nuôi con bằng sữa mẹ không thể chỉ dừng ở việc tuyên truyền hay vận động các bà mẹ mà cần xây dựng một môi trường hỗ trợ toàn diện, trong đó phụ nữ mang thai và nuôi con nhỏ được tiếp cận đầy đủ thông tin, dịch vụ chăm sóc và các chính sách hỗ trợ cần thiết.

Điều này đòi hỏi phải tăng cường truyền thông, giáo dục sức khỏe nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng về lợi ích của nuôi con bằng sữa mẹ đối với sức khỏe, giảm gánh nặng chi phí y tế, nâng cao chất lượng dân số và thúc đẩy phát triển bền vững. 

Để làm được điều này, sự phối hợp giữa ngành y tế, bảo hiểm xã hội, Hội Liên hiệp Phụ nữ, Đoàn Thanh niên, tổ chức công đoàn, doanh nghiệp và chính quyền địa phương đóng vai trò quan trọng. Trọng tâm là nghiên cứu, đề xuất và triển khai các cơ chế phù hợp về thai sản, bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế; bảo đảm thời gian nghỉ ngơi, phục hồi sức khỏe sau sinh, đồng thời giảm áp lực mất thu nhập trong giai đoạn đầu đời của trẻ.

Đặc biệt, để hướng tới mục tiêu toàn cầu vào năm 2030, cần tăng cường phối hợp giữa ngành y tế và nông nghiệp để lồng ghép các hoạt động tư vấn, đồng thời mở rộng các chính sách an sinh xã hội hiện hành tới nhóm phụ nữ dễ bị tổn thương, lao động trong khu vực phi chính thức như nông nghiệp, ngư nghiệp và lao động tự do.

Bên cạnh chính sách, các địa phương, cơ sở y tế, doanh nghiệp và tổ chức xã hội cũng cần chủ động ghi nhận, chia sẻ và nhân rộng những sáng kiến, mô hình hỗ trợ nuôi con bằng sữa mẹ hiệu quả. Khi người mẹ không phải đơn độc trong hành trình nuôi con, lợi ích của sữa mẹ mới có thể được phát huy đầy đủ, góp phần bảo vệ sức khỏe và tạo nền tảng phát triển bền vững cho trẻ em.

Nuôi con bằng sữa mẹ cho một khởi đầu bền vững

Tuần lễ Thế giới Nuôi con bằng sữa mẹ năm 2026 diễn ra từ ngày 01-07/8 với chủ đề “Nuôi con bằng sữa mẹ cho một khởi đầu bền vững: Phát huy những thực hành tốt sẵn có” nhằm khuyến khích, hỗ trợ và tăng cường việc nuôi con bằng sữa mẹ. Theo đó, nuôi con bằng sữa mẹ không chỉ góp phần bảo vệ sức khỏe trẻ em và bà mẹ mà còn được xem là nguồn dinh dưỡng sẵn có, chi phí thấp, góp phần thúc đẩy công bằng xã hội và mang lại lợi ích kinh tế lâu dài.

Chiến dịch năm nay kêu gọi các quốc gia đánh giá tiến độ thực hiện các mục tiêu toàn cầu về dinh dưỡng, đồng thời làm rõ tác động của việc nuôi con bằng sữa mẹ đối với dinh dưỡng, an ninh lương thực và giảm nghèo, đồng thời đẩy mạnh các giải pháp đã được chứng minh là hiệu quả nhằm bảo vệ, thúc đẩy và hỗ trợ nuôi con bằng sữa mẹ.  Trọng tâm của chiến dịch là ghi nhận những mô hình hiệu quả, nhìn lại các hạn chế và thúc đẩy những giải pháp đã được chứng minh nhằm bảo vệ, khuyến khích và hỗ trợ nuôi con bằng sữa mẹ. 

Hưởng ứng Tuần lễ Thế giới Nuôi con bằng sữa mẹ năm 2026, Bộ Y tế đề nghị Sở Y tế các tỉnh, thành phố triển khai Chương trình Mục tiêu quốc gia và Chương trình chăm sóc dinh dưỡng 1.000 ngày đầu đời, bảo đảm phụ nữ, đặc biệt là các bà mẹ tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, được tiếp cận các hoạt động hỗ trợ nuôi con bằng sữa mẹ.

Các cơ sở khám, chữa bệnh chuyên ngành sản phụ khoa, nhi khoa, sản - nhi và các đơn vị nghiên cứu, tư vấn dinh dưỡng cho trẻ nhỏ được yêu cầu thực hiện nghiêm các quy định về kinh doanh, sử dụng sản phẩm dinh dưỡng cho trẻ nhỏ, bình bú và vú ngậm nhân tạo; đồng thời tăng cường phổ biến Nghị định số 100/2014/NĐ-CP tới đội ngũ thầy thuốc, nhân viên y tế.

Bên cạnh đó, các cơ sở y tế cần duy trì tư vấn cho phụ nữ mang thai và bà mẹ sau sinh về lợi ích của sữa mẹ; hướng dẫn trẻ bú đúng cách, bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu và tiếp tục bú đến 24 tháng tuổi hoặc lâu hơn. Các đơn vị cũng được yêu cầu thực hiện chăm sóc thiết yếu bà mẹ, trẻ sơ sinh trong và ngay sau sinh, góp phần nâng tỷ lệ trẻ được bú mẹ trong một giờ đầu sau sinh; đồng thời hỗ trợ trẻ sinh non, nhẹ cân hoặc có bệnh lý tiếp cận nguồn sữa mẹ phù hợp.

Trung tâm Kiểm soát bệnh tật và các đơn vị liên quan có trách nhiệm đẩy mạnh truyền thông tới cơ quan quản lý, các ngành và người dân về lợi ích của việc cho trẻ bú mẹ sớm trong vòng 1 giờ đầu sau sinh, bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu và tiếp tục bú đến 24 tháng tuổi.

Bộ Y tế đề nghị các địa phương và đơn vị liên quan phối hợp triển khai đầy đủ, nghiêm túc các nhiệm vụ, bảo đảm các hoạt động hưởng ứng Tuần lễ Thế giới Nuôi con bằng sữa mẹ năm 2026 thiết thực, đồng bộ và hiệu quả.

Một khởi đầu khỏe mạnh cho trẻ không chỉ bắt đầu từ dòng sữa mẹ, mà còn cần sự đồng hành của gia đình, ngành y tế, cộng đồng và toàn xã hội.

Các câu khẩu hiệu truyền thông:

1. Chung tay hỗ trợ nuôi con bằng sữa mẹ - Nguồn dinh dưỡng và "vắc-xin tự nhiên" hoàn hảo cho trẻ.

2. Nuôi con bằng sữa mẹ sớm từ khi sinh để trẻ phát triển toàn diện.

3. Các cấp, các ngành chung sức hỗ trợ người mẹ nuôi con bằng sữa mẹ thành công.

4. Nuôi con bằng sữa mẹ - Giải pháp dinh dưỡng hiệu quả, tiết kiệm và bền vững cho tương lai.

5. Hỗ trợ nuôi con bằng sữa mẹ là trách nhiệm của toàn xã hội.

6. Đảm bảo sinh kế và bảo vệ thai sản để duy trì nguồn sữa mẹ.

7. Hưởng ứng Tuần lễ thế giới Nuôi con bằng sữa mẹ năm 2026 “Khởi đầu bền vững: Phát huy những thực hành tốt sẵn có”.