Ăn nhiều thịt, uống nhiều canxi có giúp trẻ phát triển chiều cao tối ưu?

Cơ hội phát triển không chỉ nằm ở những năm đầu đời

Khi nói đến phát triển chiều cao của trẻ, nhiều phụ huynh thường tập trung vào giai đoạn mang thai và những năm đầu đời. Tuy nhiên, theo tiến sĩ, bác sĩ (TS.BS) Bùi Thị Mai Hương, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ Khoa học kỹ thuật dinh dưỡng - Thực phẩm, Viện Dinh dưỡng Quốc gia, lứa tuổi học đường cũng là giai đoạn quan trọng đối với sự phát triển thể lực và trí tuệ.

Tại tọa đàm “Dinh dưỡng học đường và giải pháp chuẩn hóa bữa ăn học đường” diễn ra tại Nghệ An, TS.BS Mai Hương nhấn mạnh giai đoạn 6-18 tuổi là thời kỳ trẻ tăng tốc phát triển thể chất. Nếu trước 3 tuổi, chiều cao và não bộ có những bước phát triển quan trọng, thì trong độ tuổi học đường, trẻ tiếp tục phát triển, đồng thời tăng cường tương tác với môi trường, tiếp nhận kiến thức và hình thành các thói quen sống.

Điều đó đặt ra yêu cầu dinh dưỡng không chỉ đáp ứng nhu cầu trước mắt mà còn phải hỗ trợ quá trình tăng trưởng lâu dài. Một chế độ ăn không hợp lý, kéo dài trong những năm đi học, có thể khiến trẻ không phát huy hết tiềm năng phát triển thể chất.

Bởi vậy, nếu 1.000 ngày đầu đời thường được nhắc đến như một giai đoạn then chốt, thì tuổi học đường cũng không thể bị xem nhẹ trong chiến lược cải thiện tầm vóc trẻ em Việt Nam.

Một quan niệm khá phổ biến là muốn trẻ cao lớn thì cần tăng thịt, tăng đạm hoặc bổ sung thật nhiều canxi. Tuy nhiên, theo TS.BS Bùi Thị Mai Hương, dinh dưỡng hợp lý trước hết phải bảo đảm sự cân đối giữa các nhóm chất, đồng thời đáp ứng nhu cầu theo từng lứa tuổi.

Bữa ăn của trẻ cần có đủ ba nhóm chất sinh năng lượng là protein, lipid và glucid, cùng các vitamin, khoáng chất thiết yếu. Nếu chỉ tập trung vào protein mà thiếu chất béo, cơ thể có thể gặp khó khăn trong hấp thu các vitamin tan trong dầu. Nếu khẩu phần thiếu glucid, nguồn cung cấp năng lượng quan trọng cho cơ thể và não bộ cũng bị ảnh hưởng.

Vì vậy, ngay cả khi trẻ được bổ sung canxi, một khẩu phần ăn mất cân đối vẫn không tạo nền tảng dinh dưỡng tốt cho sự phát triển toàn diện.

Đây là điểm phụ huynh cần lưu ý: không có một loại thực phẩm đơn lẻ nào có thể thay thế chế độ ăn đa dạng, cân đối. Muốn hỗ trợ phát triển chiều cao, cần quan tâm đồng thời đến chất lượng tổng thể của bữa ăn, chứ không chỉ một dưỡng chất được cho là có tác dụng thúc đẩy tăng trưởng.

Nhu cầu dinh dưỡng cũng thay đổi theo độ tuổi và tình trạng dinh dưỡng của từng trẻ. Do đó, việc áp dụng một chế độ ăn giống nhau cho mọi học sinh hoặc tự ý tăng lượng thực phẩm giàu đạm, canxi mà không xem xét tổng thể khẩu phần đều có thể dẫn đến những lựa chọn thiếu phù hợp.

Bữa ăn học đường cần được tính toán bằng khoa học

Theo thạc sĩ Hà Thị Phương - Quản lý dinh dưỡng, Viện Dinh dưỡng TH, việc xây dựng thực đơn học đường phải dựa trên tính toán khoa học, sau đó được kiểm nghiệm và điều chỉnh phù hợp với điều kiện thực tế.

Trong mô hình điểm bữa ăn học đường được triển khai tại 10 tỉnh, thành đại diện cho 5 vùng sinh thái, các chuyên gia xây dựng bộ 400 thực đơn, tính đến đặc điểm thực phẩm địa phương, văn hóa ẩm thực và chi phí tổ chức bữa ăn.

Quá trình xây dựng thực đơn không dừng ở việc lựa chọn món ăn. Các chuyên gia phải tính toán tổng năng lượng, tỷ lệ protein, lipid, glucid và điều chỉnh khi thay đổi nguyên liệu hoặc cách chế biến. Thực đơn sau đó được đưa vào thực hành, nấu thử và tiếp tục hiệu chỉnh để phù hợp với điều kiện của từng trường.

Theo bà Phương, mô hình còn kết hợp giáo dục dinh dưỡng cho học sinh, truyền thông tới phụ huynh và tăng cường hoạt động thể lực. Mục tiêu là hình thành môi trường dinh dưỡng lành mạnh, thay vì chỉ cung cấp một bữa ăn đủ năng lượng.

Cách tiếp cận này cho thấy chất lượng bữa ăn học đường không thể đánh giá bằng số lượng món hay cảm giác no sau bữa ăn. Điều cần quan tâm là khẩu phần có cân đối, phù hợp với nhu cầu phát triển của trẻ và có thể duy trì ổn định trong thực tế hay không.

Sữa và các thực phẩm giàu canxi có vai trò trong chế độ ăn của trẻ đang tăng trưởng. Tuy nhiên, việc đưa sữa vào bữa ăn học đường cần được đặt trong tổng thể khẩu phần, không nên được hiểu như một giải pháp độc lập cho mục tiêu tăng chiều cao.

Tại mô hình điểm được giới thiệu ở tọa đàm, sữa tươi được bố trí trong bữa phụ, cùng hệ thống thực đơn được tính toán về dinh dưỡng. Theo thạc sĩ Hà Thị Phương, việc bổ sung sữa có thể góp phần cải thiện lượng canxi trong khẩu phần, đồng thời tạo cơ hội để học sinh hình thành thói quen sử dụng thực phẩm lành mạnh.

TS.BS Bùi Thị Mai Hương lưu ý, canxi chỉ phát huy vai trò trong một chế độ ăn có nền tảng dinh dưỡng đầy đủ và cân đối. Nếu khẩu phần thiếu những chất dinh dưỡng thiết yếu khác, việc chỉ tập trung bổ sung canxi không thể giải quyết toàn bộ vấn đề.

Vì thế, điều phụ huynh cần hướng tới không phải là tìm kiếm một thực phẩm được quảng bá có khả năng giúp trẻ cao nhanh, mà là bảo đảm chế độ ăn đa dạng, phù hợp với lứa tuổi; theo dõi tăng trưởng của trẻ và tham khảo tư vấn chuyên môn khi có dấu hiệu bất thường./.