Tình đất và tấm lòng người mẹ gửi vào những “bếp ăn tử tế” cho trẻ em

Từ cao nguyên Phủ Quỳ đi vào vùng trang trại của TH, cảnh quan miền Tây xứ Nghệ mở ra với những triền đất xanh, đồng cỏ nuôi bò, những vùng cây ăn trái, rau củ và cánh đồng hướng dương trải dài trong nắng tháng 10. Giữa vùng đất từng nổi tiếng với gió Lào và những mùa hè khắc nghiệt, sắc vàng của hoa hướng dương tạo nên một khung cảnh dễ khiến người ta dừng bước.

Trong chuyến đi thực tế ngày 10/10/2026, điều khiến chúng tôi chú ý là hành trình của hoa hướng dương sau mùa nở rộ. Thân, lá và hạt cây được thu hoạch để chế biến thành thức ăn cho đàn bò sữa, nối vẻ đẹp của cánh đồng với hoạt động sản xuất tại trang trại.

Theo thông tin của Tập đoàn TH, khoảng 150 ha hoa hướng dương trong mùa tháng 10/2026 thuộc vùng trồng nguyên liệu phục vụ đàn bò sữa. Cách tổ chức vùng trồng cho thấy một hướng tiếp cận trong sản xuất nông nghiệp: tính toán giá trị của cây trồng trong mối liên hệ với nhu cầu chăn nuôi, đồng thời tận dụng nguồn nguyên liệu sẵn có trên chính vùng đất ấy.

Với Anh hùng Lao động Thái Hương, Nhà sáng lập, Chủ tịch Hội đồng Chiến lược Tập đoàn TH, câu chuyện về đất gắn với một trăn trở lớn hơn: làm thế nào để những gì được vun trồng trên đất Việt trở thành nguồn thực phẩm chất lượng cho chính người Việt?

Từ khát vọng làm ra một ly sữa tươi sạch, bà hướng đến mong muốn rộng hơn: người Việt được sử dụng những thực phẩm có chất lượng tốt, được tạo nên từ nguồn nông sản trong nước. “Tình đất”, theo nghĩa ấy, được thể hiện qua cách nâng niu thành quả lao động, nâng cao giá trị nông sản và đưa những giá trị ấy trở lại phục vụ đời sống.

Anh hùng Lao động Thái Hương, Nhà sáng lập Tập đoàn TH từng nói, Việt Nam được thiên nhiên ban tặng nhiều điều kiện để có thể trở thành một “bếp ăn tử tế” cho thế giới, nhưng trước hết phải làm được một bếp ăn tử tế cho chính người Việt.

Cũng trong một phát biểu tại Lễ phát động Phong trào thi đua “Quyết tâm thực hiện thắng lợi mục tiêu tăng trưởng bền vững 2 con số giai đoạn 2026-2030” tại TP.HCM ngày 13/6/2026, bà diễn giải rõ hơn triết lý ấy: “Việt Nam đủ điều kiện để làm một bếp ăn tử tế cho thế giới, nhưng trước hết chúng ta hãy làm một người nội trợ tử tế cho người Việt và làm một ly sữa tươi sạch bằng cả trái tim và tấm lòng của một người mẹ”.

Nhưng nếu lần ngược về điểm khởi đầu, hành trình ấy không bắt đầu ở một phòng họp, một bản kế hoạch đầu tư hay những con số hàng nghìn tỷ đồng. Nó bắt đầu từ Hòa Sơn, Đô Lương, Nghệ An, nơi bà sinh ra trong một gia đình nhà giáo có gốc rễ nông dân.

Cha bà là một nhà giáo, từng lên đường ra tiền tuyến trong những năm đất nước chiến tranh. Mẹ cùng các con gắn với ruộng đồng, đi qua những năm tháng mà cuộc sống được đo đếm bằng sức lao động, sự chắt chiu và khả năng bám trụ với mảnh đất của mình.

Tuổi thơ ấy gắn bà với những câu chuyện về lao động, sự chắt chiu và cuộc sống của người dân trên đồng đất quê nhà. Trong những chia sẻ về con đường mình lựa chọn, bà nhiều lần nhắc đến “tình đất”. Với bà, đất vừa là nơi con người sinh sống, vừa là nguồn lực tạo dựng sinh kế và phát triển.

Quyết định làm sữa sau này vì thế mang theo một tầm vóc rộng hơn: gây dựng vùng nguyên liệu, tổ chức chăn nuôi và chế biến thành một chuỗi sản xuất đồng bộ, khởi nguồn từ chính đồng đất quê hương.

Năm 2008, khi đang giữ cương vị Tổng Giám đốc Ngân hàng TMCP Bắc Á, doanh nhân Thái Hương lựa chọn theo đuổi dự án chăn nuôi bò sữa và chế biến sữa công nghệ cao. Trong bối cảnh những lo ngại về an toàn thực phẩm gia tăng sau vụ sữa nhiễm melamine tại Trung Quốc, câu hỏi về nguồn sữa dành cho trẻ em trở thành một trong những động lực của lựa chọn ấy: tại sao người Việt không thể tạo ra sữa tươi ngay trên chính đồng đất của mình?

Quyết định ấy đòi hỏi cả một quá trình chuẩn bị nguồn lực và tổ chức sản xuất trước khi dự án chính thức khởi động vào tháng 10/2009, với tổng vốn đầu tư 1,2 tỷ USD.

Với bà, câu hỏi về một ly sữa dần trở thành câu hỏi về tầm vóc của con người. “Tôi không muốn người dân quê tôi ở Nghệ An nói riêng, đồng bào ta nói chung chịu mãi số phận còi cọc. Sữa chính là nguồn dưỡng chất giúp cải thiện nhanh nhất, cơ bản nhất về tầm vóc, thể lực, để người Việt không còn còi cọc, thua bầu kém bạn”, bà  chia sẻ.

Hiện thực hóa lựa chọn ấy đòi hỏi lời giải đồng thời cho nhiều bài toán: nguồn vốn đầu tư, tổ chức vùng nguyên liệu, ứng dụng công nghệ và kiểm soát sản xuất trong điều kiện nắng nóng, gió Lào khắc nghiệt của Nghĩa Đàn.

Theo số liệu Tập đoàn TH cung cấp, tại Nghệ An, cụm trang trại gồm 9 trang trại, được quy hoạch trên diện tích 8.100 ha, với tổng đàn bò đạt hơn 75.000 con tính đến ngày 11/10/2026. Những con số này cho thấy quy mô tổ chức sản xuất, từ vùng nguyên liệu đến trang trại chăn nuôi và nhà máy chế biến.

Tại Nghĩa Đàn, hành trình làm ra một ly sữa tươi đã mở rộng thành câu chuyện về khả năng đánh thức tiềm năng của vùng đất khắc nghiệt, khi con người biết trân trọng tài nguyên bản địa và tìm cách sống hài hòa với tự nhiên.

Trong cách tiếp cận của Anh hùng Lao động Thái Hương, một ly sữa được nhìn từ toàn bộ hành trình tạo nên nó: chất lượng nguồn nguyên liệu, quy trình sản xuất và trách nhiệm với người sử dụng. Giá trị của sản phẩm vì thế được hình thành từ những điều mắt thường khó nhận ra khi ly sữa đã nằm trên kệ hàng.

Từ cách nhìn ấy, hình ảnh “người nội trợ tử tế” trở thành một nguyên tắc ứng xử trong sản xuất. Nếu doanh nghiệp coi mình như người lựa chọn thực phẩm thay cho hàng triệu gia đình, mỗi quyết định về nguyên liệu, công nghệ và quy trình đều phải đi cùng trách nhiệm.

Với thực phẩm dành cho trẻ em, trách nhiệm ấy càng cần được đặt lên hàng đầu, từ việc bảo đảm nguồn gốc, độ an toàn đến sự phù hợp với nhu cầu phát triển của trẻ. Bởi với thực phẩm, chất lượng sản phẩm luôn gắn trực tiếp với sức khỏe và sự phát triển của người sử dụng; riêng với trẻ em, mỗi lựa chọn dinh dưỡng còn có ý nghĩa đối với nền tảng thể lực và trí tuệ trong những năm tháng đầu đời.

Trong hành trình của Anh hùng Lao động Thái Hương, câu chuyện về sữa luôn gắn với một mối quan tâm rộng hơn: cách con người ứng xử với thiên nhiên và đất đai đã nuôi dưỡng mình.

Cách bà diễn giải, “Mẹ Thiên nhiên” không phải một khái niệm xa xôi, mà là cách gọi về nguồn sống đã nuôi dưỡng con người từ những điều căn bản nhất. Đất cho cây, cây tạo ra nguồn thực phẩm, thiên nhiên cung cấp những điều kiện để con người tồn tại và phát triển.

Mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên chỉ có thể bền lâu khi sự khai thác đi cùng trách nhiệm gìn giữ, tái tạo. Bởi một chuỗi sản xuất có thể tạo ra giá trị kinh tế hôm nay, nhưng chỉ sự tôn trọng những giới hạn của tự nhiên mới giúp giá trị ấy được duy trì qua nhiều thế hệ.

Bà từng nói: “Tôi là Thái Hương, tôi sinh ra từ Đất - Nước và Gió. Tôi hiền như Đất nhưng cũng mạnh mẽ như Nước và Gió. Chúng ta hãy trân quý Mẹ thiên nhiên, Người cho mình tất thảy”.

Đặt bên cạnh hành trình từ Nghĩa Đàn, câu nói ấy gợi ra một cách hiểu sâu hơn về “tình đất”: yêu quý nơi mình sinh ra còn là biết sử dụng tài nguyên có trách nhiệm và gìn giữ khả năng tái tạo của tự nhiên.

Với nông nghiệp công nghệ cao, mối quan tâm ấy được mở rộng sang kinh tế tuần hoàn, dược liệu và công nghệ sinh học. Những lĩnh vực này đặt ra yêu cầu kết hợp tri thức, công nghệ và kiểm soát chất lượng nguyên liệu, để việc khai thác giá trị tự nhiên đi cùng trách nhiệm đối với môi trường.

Định hướng ấy cũng được thể hiện qua những thay đổi trong hoạt động sản xuất. Được biết, Nhà máy chế biến sữa tươi sạch TH đạt chứng nhận trung hòa carbon quốc tế từ cuối năm 2024, một phần nhờ đầu tư năng lượng mặt trời, thay thế lò hơi sử dụng dầu FO bằng nhiên liệu sinh khối và triển khai các giải pháp tiết kiệm điện. Những thay đổi này không thay thế được yêu cầu bảo vệ môi trường trong toàn bộ chuỗi sản xuất, nhưng cho thấy phát triển xanh cần được cụ thể hóa bằng những điều chỉnh có thể đo lường trong vận hành hằng ngày.

Ở góc nhìn của ngành nông nghiệp hữu cơ, những bước đi tiên phong ấy cũng tạo ra những tác động vượt ra ngoài phạm vi một doanh nghiệp.

"Sự tiên phong của TH đã đặt nền móng quan trọng để thiết lập hành lang pháp lý cho ngành hữu cơ tại Việt Nam”, TS. Hà Phúc Mịch, Chủ tịch Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam, nhìn nhận.

Theo thông tin được VCCI công bố, đến cuối năm 2025, Tập đoàn TH đã bảo tồn 75 loại cây dược liệu, phát triển vùng dược liệu tại Nghệ An với diện tích khoảng 350 ha, trong đó có nhiều loại cây có giá trị; đồng thời xây dựng vùng trồng gấc tại Yên Thành đạt chứng nhận hữu cơ của Hoa Kỳ và châu Âu.

Những diện tích vùng trồng và số lượng loài cây được bảo tồn mở ra một hướng tiếp cận đáng chú ý: biến tài nguyên tự nhiên thành nguồn lực phát triển bằng tri thức, công nghệ và những phương thức khai thác có trách nhiệm. Thách thức nằm ở chỗ giá trị kinh tế được tạo ra hôm nay phải song hành với khả năng gìn giữ nguồn lực cho ngày mai.

Với dược liệu, câu trả lời không đơn giản nằm ở việc tìm thấy một loại cây quý rồi đưa nó vào sản xuất. Giá trị lâu dài của dược liệu được tạo dựng từ cả một quá trình: bảo tồn nguồn gen, nghiên cứu đặc tính, kiểm soát vùng trồng, chuẩn hóa nguyên liệu và ứng dụng tri thức, công nghệ vào sản xuất. Khi những mắt xích ấy được kết nối, cây thuốc bản địa có cơ hội bước vào chuỗi giá trị bền vững, vừa phát huy tiềm năng kinh tế vừa duy trì nguồn tài nguyên cho tương lai.

Tình đất, đến cuối cùng, có lẽ nằm ở những gì một vùng đất có thể nuôi dưỡng và những gì con người lựa chọn để lại trên vùng đất ấy. Từ vùng đất từng được nhắc đến bởi nắng gắt và gió Lào, một hệ sinh thái nông nghiệp công nghệ cao đã hình thành; từ một ly sữa dành cho trẻ em, câu chuyện được mở rộng thành những bữa ăn học đường, những lựa chọn về dinh dưỡng và một cách nghĩ dài hạn về sức khỏe của cả một thế hệ.

Những năm gần đây, khi nói về dinh dưỡng học đường, Anh hùng Lao động Thái Hương không nhìn bữa ăn của trẻ như một phần việc riêng của nhà trường hay một suất ăn bán trú cần được bảo đảm mỗi ngày. Trong cách nhìn của bà, trường học là một trong những môi trường quan trọng để xã hội tác động có hệ thống đến dinh dưỡng, thể lực và thói quen sống của trẻ em, đặc biệt trong những năm tháng có ý nghĩa quyết định đối với quá trình phát triển.

“Nếu trẻ không được chăm lo dinh dưỡng đúng giai đoạn vàng, cơ hội phát triển cả đời sẽ bị bỏ lỡ. Nhiều người nghĩ dinh dưỡng chỉ là bữa ăn, là sự no đủ, nhưng thực chất, nó quyết định trực tiếp đến trí lực, thể lực, thậm chí cả nhân cách của thế hệ tương lai”, bà Thái Hương nhấn mạnh.

Như vậy, bữa ăn học đường không còn đơn thuần là câu chuyện của một suất ăn mỗi ngày. Đó là một mắt xích quan trọng trong việc tạo dựng nền tảng phát triển của trẻ, nơi dinh dưỡng, vận động và giáo dục sức khỏe cần được đặt trong cùng một hệ thống.

Trong năm học 2020-2021, Mô hình điểm “Bữa ăn học đường bảo đảm dinh dưỡng hợp lý kết hợp tăng cường hoạt động thể lực cho trẻ em, học sinh, sinh viên Việt Nam” được triển khai tại 10 tỉnh, thành phố, đại diện cho 5 vùng sinh thái lớn trên cả nước.

Mô hình có sự tham gia của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Y tế (Viện Dinh dưỡng) và các chuyên gia đầu ngành trong nước và quốc tế; Tập đoàn TH là đơn vị khởi xướng và đồng hành. Một trong những hợp phần chính là xây dựng 400 thực đơn bữa ăn học đường đa dạng, cân đối, giàu vi chất dinh dưỡng, kết hợp giáo dục dinh dưỡng với giáo dục thể chất.

Giá trị của mô hình nằm ở cách kết nối bữa ăn với vận động thể lực, giáo dục dinh dưỡng, truyền thông thay đổi hành vi và đào tạo đội ngũ tổ chức bếp ăn. Nhờ đó, dinh dưỡng học đường được tiếp cận như một quá trình giáo dục và chăm sóc sức khỏe có sự tham gia của nhà trường, gia đình và các lực lượng chuyên môn.

Đánh giá về mô hình, PGS.TS Bùi Thị Nhung, Phó Chủ tịch Hội Tiết chế Dinh dưỡng Việt Nam, nguyên Trưởng khoa Dinh dưỡng học đường và ngành nghề, Viện Dinh dưỡng Quốc gia từng nhận định: “Trong tất cả các mô hình đã thực hiện từ trước đến nay, Mô hình điểm ‘Bữa ăn học đường đảm bảo dinh dưỡng hợp lý kết hợp tăng cường hoạt động thể lực cho trẻ em, học sinh, sinh viên Việt Nam’ thuộc Đề án 41 là ưu việt nhất. Mô hình đã xây dựng 400 thực đơn cân bằng dinh dưỡng, phù hợp với từng vùng sinh thái, góp phần thay đổi thói quen sử dụng thực phẩm của các em học sinh”.

Ngày 10/10, tại Nghệ An, các chuyên gia của Viện Dinh dưỡng Quốc gia, chuyên gia của Tập đoàn TH và các nhà báo theo dõi lĩnh vực Y tế - Giáo dục đã tổ chức sinh hoạt chuyên đề “Dinh dưỡng học đường và giải pháp chuẩn hóa bữa ăn học đường”. Từ góc nhìn chuyên môn và thực tiễn triển khai, các ý kiến tại chương trình cùng nhấn mạnh yêu cầu nâng cao chất lượng bữa ăn học đường, hoàn thiện quy chuẩn dinh dưỡng, bảo đảm an toàn thực phẩm và đáp ứng tốt hơn nhu cầu phát triển thể chất, trí tuệ của trẻ em.

Tại chương trình, TS.BS Bùi Thị Mai Hương, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ Khoa học kỹ thuật dinh dưỡng - Thực phẩm, Viện Dinh dưỡng Quốc gia cho rằng, cần sớm ban hành quy chuẩn dinh dưỡng học đường, trong đó quy định giới hạn đường tự do, muối và chất béo bão hòa trong suất ăn bán trú. Cùng với đó là yêu cầu chuyên môn hóa nhân lực, tăng cường đầu tư cơ sở vật chất và hỗ trợ những địa bàn khó khăn, để việc tổ chức bữa ăn học đường được bảo đảm cả về dinh dưỡng lẫn an toàn thực phẩm.

Ở góc độ triển khai, ThS. Hà Thị Phương, Viện Dinh dưỡng TH cho rằng, thực đơn học đường cần được xây dựng trên cơ sở văn hóa ẩm thực và nguồn thực phẩm sẵn có của từng địa phương; khẩu phần phải được định lượng cho từng món, từng bữa, đồng thời trải qua quá trình nấu thử, điều chỉnh theo phản hồi thực tế và hạn chế đường, muối. Cách tiếp cận này cho thấy một bữa ăn học đường khoa học cần được thiết kế có căn cứ, phù hợp với trẻ em và điều kiện của từng vùng miền, thay vì áp dụng máy móc một thực đơn cho mọi nơi.

Trường học có vị trí đặc biệt trong việc bảo đảm cơ hội tiếp cận dinh dưỡng hợp lý cho trẻ em. Điều kiện kinh tế, thói quen ăn uống và khả năng tiếp cận thực phẩm giữa các gia đình vốn có nhiều khác biệt. Một hệ thống bữa ăn học đường được tổ chức theo những chuẩn mực khoa học, đi kèm nguồn lực và cơ chế giám sát phù hợp, có thể góp phần thu hẹp khoảng cách ấy, để điều kiện phát triển của trẻ bớt phụ thuộc vào hoàn cảnh gia đình.

Những yêu cầu đó cũng đã được đặt trong một định hướng quốc gia. Chiến lược Quốc gia về dinh dưỡng giai đoạn 2021-2030 và tầm nhìn đến năm 2045 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 02/QĐ-TTg ngày 5/1/2022, đặt mục tiêu cải thiện tình trạng dinh dưỡng, nâng cao tầm vóc, thể lực và trí tuệ của người Việt Nam. Đối với dinh dưỡng học đường, Chiến lược đặt mục tiêu đến năm 2030, tỷ lệ trường học tổ chức bữa ăn với thực đơn đáp ứng khuyến nghị của Bộ Y tế về dinh dưỡng hợp lý theo lứa tuổi và đa dạng thực phẩm đạt 90% ở khu vực thành thị và 80% ở khu vực nông thôn.

Từ mục tiêu chính sách đến một bữa ăn đạt chuẩn trong thực tế vẫn còn nhiều điều kiện cần được đáp ứng. Các trường có sự khác biệt về cơ sở vật chất, nhân lực, khả năng tổ chức bếp ăn và nguồn thực phẩm. Vì vậy, dinh dưỡng học đường cần được triển khai trên nền tảng những tiêu chuẩn chuyên môn rõ ràng, nguồn lực phù hợp và cơ chế giám sát hiệu quả. Một thực đơn được xây dựng khoa học chỉ có thể phát huy giá trị khi nhà trường đủ điều kiện thực hiện và chất lượng bữa ăn được kiểm soát thường xuyên.

“Dinh dưỡng học đường phải được coi là hạ tầng mềm của quốc gia”, Anh hùng Lao động Thái Hương nhấn mạnh.

“Hạ tầng mềm” đó được bồi đắp qua thể lực, khả năng học tập và những thói quen sống hình thành từ tuổi thơ. Thành quả có thể chưa hiện ra ngay trước mắt, nhưng sẽ theo mỗi đứa trẻ trong suốt quá trình trưởng thành, góp phần tạo nên chất lượng nguồn nhân lực của tương lai. Để nền tảng ấy không phụ thuộc quá nhiều vào điều kiện của từng trường hay từng địa phương, dinh dưỡng học đường cần những chuẩn mực thống nhất, nguồn lực thực hiện và cơ chế giám sát rõ ràng.

Từ cách tiếp cận ấy, bà Thái Hương đề xuất xây dựng và ban hành Luật Dinh dưỡng học đường, hướng tới một khuôn khổ chung để việc chăm lo dinh dưỡng cho trẻ em được thực hiện trên cơ sở các tiêu chuẩn, nguồn lực và cơ chế giám sát phù hợp, thay vì phụ thuộc quá nhiều vào điều kiện riêng của từng nhà trường.

Khi ấy, vấn đề đặt ra không còn đơn thuần là “trẻ ăn gì trong trường học”, mà là xã hội cần tổ chức môi trường dinh dưỡng như thế nào để mọi trẻ em đều có cơ hội phát triển tốt hơn?

Tư duy của Anh hùng Lao động Thái Hương đã vượt khỏi phạm vi một sản phẩm hay một doanh nghiệp, chạm tới câu hỏi rộng hơn về quyền được phát triển của trẻ em và trách nhiệm của người lớn đối với những năm tháng đầu đời của một thế hệ.

Thành quả của một chính sách dinh dưỡng cũng giống như thành quả của một bữa ăn tốt: không phải lúc nào cũng nhìn thấy ngay. Nó được tích lũy qua hàng nghìn bữa ăn, hàng triệu giờ vận động, những thói quen được hình thành từ khi trẻ còn nhỏ và những cơ hội phát triển được trao đúng lúc.

Mảnh đất Nghệ An, ly sữa, vùng nguyên liệu, bữa ăn học đường và sức khỏe của một đứa trẻ tưởng như thuộc về những câu chuyện khác nhau, nhưng cuối cùng đều gặp nhau ở một câu hỏi: chúng ta đang tạo dựng điều gì cho hôm nay và để lại điều gì cho thế hệ mai sau?

Nhìn lại từ điểm xuất phát năm 2008, quyết định làm sữa đã mở ra một hành trình vượt xa phạm vi của một sản phẩm. Một ly sữa dẫn tới những câu hỏi về nguồn nguyên liệu, cách con người ứng xử với đất đai, bữa ăn học đường và nền tảng sức khỏe của một thế hệ.

Đến cuối hành trình ấy, hình ảnh “bếp ăn tử tế” trở về với những điều căn bản nhất: một mảnh đất được chăm chút, nguồn thực phẩm được tạo ra bằng trách nhiệm và những bữa ăn nuôi dưỡng con người. Đó có thể là căn bếp gia đình, nơi người mẹ cân nhắc từng món ăn cho con; là bếp ăn trường học, nơi mỗi suất ăn cần được chuẩn bị bằng những tiêu chuẩn dinh dưỡng nghiêm túc. Rộng hơn, đó là cách xã hội lựa chọn sản xuất thực phẩm, sử dụng tài nguyên và chăm lo sức khỏe cho thế hệ tương lai.

Những cánh hoa hướng dương rồi sẽ đổi sắc theo mùa, nhưng vùng đất đã nuôi dưỡng chúng vẫn tiếp tục đón những mùa gieo trồng mới. Từ đồng đất Nghệ An đến bữa ăn của trẻ em, hành trình ấy gợi nhắc rằng một tương lai khỏe mạnh được vun đắp từ những lựa chọn có trách nhiệm ngay hôm nay./.