Tầm soát sức khỏe cho trẻ không chỉ là đo chiều cao, cân nặng

Khi những dấu hiệu đầu tiên bị bỏ qua

Khoảng hơn 1 tuổi, mẹ một bé trai ở xã Long Thành, TP. Đồng Nai bắt đầu nhận thấy con không chịu nói. Đến 3 tuổi, khả năng ngôn ngữ của bé vẫn rất hạn chế.“Khoảng hơn 1 tuổi là mẹ phát hiện, không chịu nói. Cũng 3 tuổi rồi, nhiều khi kêu con lấy cái này, cái khác... Bé muốn gì mình cũng không biết, cứ ‘ơ ơ’ rứa”, người mẹ chia sẻ. Ngoài chậm nói, bé còn kém tương tác, tăng động và khó tập trung. Sau khi thăm khám, bác sĩ nhận định trẻ có nguy cơ rối loạn phổ tự kỷ và cần được can thiệp sớm.

Với gia đình, việc chăm sóc trẻ cũng trở nên khó khăn hơn khi bé thường xuyên mất tập trung và cần người theo sát trong sinh hoạt hằng ngày.

“Ai cũng nói đi sớm chừng nào tốt chừng ấy, can thiệp vào là tốt từng ấy. Muốn đi sớm để bé giao tiếp được trong gia đình. Khi nào cũng phải canh cửa sợ rứa, bé không tập trung được nên cái gì mình cũng phải ưu tiên bé hơn”, người mẹ nói.

Tuy nhiên không phải phụ huynh nào cũng nhận biết vấn đề của trẻ. Trường hợp bé ở TP.Cần Thơ được xác định có rối loại phổ tự kỷ, kèm rối loại ngôn ngữ và tăng động được dẫn tới bệnh viện thăm khám thì đã được 8 tuổi, các chuyên gia nhận định việc can thiệp khi trẻ đã lớn khiến quá trình cải thiện diễn ra chậm hơn.

Tầm soát để phát hiện sớm

Theo các chuyên gia, tầm soát không nhằm thay thế việc chẩn đoán mà giúp nhận diện những trẻ có nguy cơ cần được đánh giá chuyên sâu.

Đối với rối loạn phổ tự kỷ, M-CHAT là một trong những công cụ được sử dụng để tầm soát nguy cơ. Bộ câu hỏi tập trung vào những biểu hiện liên quan đến giao tiếp, tương tác và hành vi của trẻ.

Tiến sĩ, bác sĩ Đinh Thạc, Trưởng Khoa Tâm lý, Bệnh viện Nhi đồng 1, TP.HCM, cho biết việc tầm soát có thể được thực hiện với sự tham gia của cả nhân viên y tế, giáo viên và phụ huynh.

“Nó có dấu hiệu nghi ngờ trên 20 câu hỏi đấy thì chúng ta có thể đánh giá bé này có nguy cơ. Thầy cô giáo có thể được huấn luyện, được đào tạo để có thể phát hiện kịp thời, để gửi đến cơ sở y tế. Điều đó rất là tuyệt vời. Cái thứ hai là phụ huynh vì phụ huynh là người gắn bó chặt chẽ với trẻ”, bác sĩ Đinh Thạc nói.

M-CHAT chỉ giúp tầm soát nguy cơ, không thể được sử dụng để kết luận trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ. Khi có dấu hiệu nghi ngờ, trẻ cần được đưa đến cơ sở y tế hoặc đơn vị chuyên môn để được đánh giá đầy đủ.

Khám sức khỏe cho trẻ cần nhìn rộng hơn

Việc đưa các nội dung đánh giá tâm lý, phát triển vào quá trình chăm sóc sức khỏe định kỳ cho trẻ dưới 6 tuổi được kỳ vọng giúp các vấn đề bất thường được nhận diện sớm hơn.

Điều này cũng đặt ra yêu cầu về việc nâng cao nhận thức của cha mẹ và giáo viên. Những thay đổi về ngôn ngữ, hành vi, cảm xúc, khả năng giao tiếp hay tương tác của trẻ cần được quan sát và trao đổi với nhân viên y tế khi có dấu hiệu bất thường.

Tầm soát sớm không có nghĩa là vội vàng gắn cho trẻ một chẩn đoán. Quan trọng hơn, đây là bước giúp phát hiện nguy cơ, đưa trẻ đến đánh giá đúng lúc và có hướng hỗ trợ phù hợp.

Với trẻ nhỏ, việc phát hiện một vấn đề sớm hơn vài tháng hay vài năm có thể tạo ra sự khác biệt đáng kể trong quá trình can thiệp và phát triển sau này.