Thiếu sách giáo khoa, phụ huynh nên làm gì để con không gián đoạn việc học?

Có thể photocopy sách giáo khoa để con học tạm?

Những ngày đầu năm học, việc con chưa có đủ sách giáo khoa (SGK) có thể khiến nhiều phụ huynh sốt ruột. Khi chưa thể mua được sách, không ít gia đình nghĩ đến việc tìm bản điện tử trên Internet rồi in hoặc photocopy một bản để con sử dụng trong thời gian chờ sách giấy.

Đây là một cách xử lý xuất phát từ nhu cầu rất thực tế: “con cần tài liệu để học, trong khi sách chưa có sẵn”.  Tuy nhiên, theo ThS.LS Nguyễn Ngọc Lan - Chi hội Luật sư Vì quyền trẻ em, phụ huynh nên phân biệt giữa việc sử dụng sách điện tử và việc sao chép toàn bộ cuốn sách bằng máy in, máy photocopy.

Theo quy định tại khoản 1 Điều 14 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, được hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 67/VBHN-VPQH năm 2026, sách giáo khoa thuộc nhóm tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả.

Pháp luật đồng thời có những quy định ngoại lệ để tạo điều kiện cho việc nghiên cứu, học tập của cá nhân. Chẳng hạn, điểm a khoản 1 Điều 25 Luật Sở hữu trí tuệ quy định trường hợp tự sao chép một bản để nghiên cứu khoa học, học tập của cá nhân và không nhằm mục đích thương mại là một trường hợp ngoại lệ. Tuy nhiên, quy định này không áp dụng khi việc sao chép được thực hiện bằng thiết bị sao chép.

Nói một cách dễ hiểu, việc một cá nhân tự ghi chép nội dung phục vụ việc học khác với việc dùng máy in, máy photocopy hoặc máy scan để tạo ra một bản sao của cả cuốn sách.

Đối với việc sao chép bằng thiết bị, pháp luật có cho phép “sao chép hợp lý một phần tác phẩm” để phục vụ việc học tập cá nhân và không nhằm mục đích thương mại. Điều 25 Nghị định 17/2023/NĐ-CP quy định phần sao chép bằng photocopy, chụp ảnh hoặc hình thức tương tự không quá 10% tổng số trang của tác phẩm.

Vì vậy, nếu phụ huynh cần photocopy một số trang SGK để con học trong lúc chờ sách, việc sao chép một phần, trong giới hạn pháp luật cho phép, là phương án phù hợp hơn so với việc photocopy toàn bộ cuốn sách.

Ưu tiên nguồn sách chính thống, chủ động phối hợp với nhà trường

Trong trường hợp chưa mua được sách giấy, một giải pháp thuận tiện mà phụ huynh có thể cân nhắc là sử dụng “sách giáo khoa điện tử từ các nguồn chính thống”.

Hiện nay, hệ thống cổng thông tin điện tử của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam có cung cấp sách giáo khoa bản điện tử để giáo viên, học sinh có thể tiếp cận và tra cứu. Trong thời gian chờ sách giấy, đây có thể là nguồn tài liệu hữu ích giúp học sinh vẫn theo được bài học mà không nhất thiết phải in cả cuốn sách.

Nếu trẻ cần một số nội dung ở dạng giấy để thuận tiện học tập, phụ huynh có thể cân nhắc sao chép phần cần thiết trong phạm vi mà pháp luật cho phép, thay vì in toàn bộ cuốn sách.

Bên cạnh đó, trao đổi trực tiếp với giáo viên chủ nhiệm cũng là một bước rất cần thiết. Khi biết học sinh chưa có sách, giáo viên và nhà trường có thể hỗ trợ bằng những phương án phù hợp như cho học sinh mượn sách từ thư viện, sử dụng sách cũ hoặc bố trí nguồn sách dùng chung trong lớp.

Cách làm này không chỉ giúp trẻ có tài liệu học tập trước mắt mà còn giảm áp lực cho phụ huynh trong việc tự tìm kiếm và sao chép sách.

Từ câu chuyện thiếu sách giáo khoa, luật sư Nguyễn Ngọc Lan cho rằng cũng cần nhìn nhận vấn đề từ góc độ rộng hơn, trách nhiệm bảo đảm nguồn cung SGK cũng không thể chỉ đặt lên vai phụ huynh.

SGK là tài liệu học tập quan trọng, gắn trực tiếp với quá trình dạy và học của học sinh. Vì vậy, việc các đơn vị phát hành, phân phối SGK chủ động dự báo nhu cầu, điều tiết và bảo đảm nguồn cung đầy đủ, kịp thời ngay từ đầu năm học là yếu tố rất quan trọng.

Theo luật sư, trong trường hợp nguồn sách được cung ứng đầy đủ, phụ huynh sẽ không phải tìm đến những giải pháp tình thế như tải file rồi in hoặc photocopy sách cho con. Khi đó, quyền học tập của trẻ được bảo đảm đồng thời với việc tôn trọng quyền tác giả.

“Câu chuyện thiếu sách giáo khoa cần được giải quyết từ khâu cung ứng và hỗ trợ học sinh, để phụ huynh “không phải đứng trước những lựa chọn khó khăn chỉ vì muốn con có đủ tài liệu học tập”, Luật sư Nguyễn Ngọc Lan nhấn mạnh.

Học sinh, phụ huynh và giáo viên có thể sử dụng sách giáo khoa điện tử trên nền tảng Hành trang số của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam.

Việc tra cứu và sử dụng sách được thực hiện qua 4 bước:

Bước 1: Truy cập Hành trang số

Người dùng truy cập nền tảng Hành trang số của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam tại taphuan.nxbgd.vn.

Bước 2: Tìm kiếm sách giáo khoa

Tại nền tảng, người dùng tìm kiếm sách giáo khoa theo khối lớp, môn học hoặc tên sách.

Sau khi tìm được sách, người dùng lựa chọn đối tượng sử dụng là "Học sinh" hoặc "Giáo viên" theo nhu cầu.

Bước 4: Mở hoặc tải tài liệu

Người dùng lựa chọn sách và tài liệu cần sử dụng, sau đó chọn chức năng mở hoặc tải tệp được cung cấp trên hệ thống.

Bên cạnh sách giáo khoa điện tử, Hành trang số còn cung cấp video giới thiệu sách giáo khoa, slide giới thiệu sách và các tài liệu phục vụ tập huấn, bồi dưỡng giáo viên.