Bộ Giáo dục và Đào tạo: Quy định mới về đào tạo và phân luồng trong giáo dục

Thông tư được ban hành trên cơ sở cụ thể hóa Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục số 123/2025/QH15, đồng thời bám sát yêu cầu tại Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị và Chỉ thị số 29-CT/TW về đẩy mạnh phân luồng học sinh sau trung học cơ sở và trung học phổ thông.

Điểm đáng chú ý của Thông tư 16 là quy định công tác giáo dục hướng nghiệp phải được thực hiện xuyên suốt trong quá trình học tập của học sinh, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý và từng cấp học. Thay vì chỉ xuất hiện ở một số thời điểm nhất định hoặc mang tính chất giới thiệu đơn lẻ, hướng nghiệp được đặt ra như một quá trình đồng hành lâu dài, giúp học sinh từng bước hiểu bản thân, hiểu nghề nghiệp và có sự chuẩn bị phù hợp cho tương lai.

Theo đó, Thông tư xác định 5 nội dung cốt lõi trong giáo dục hướng nghiệp. Thứ nhất là cung cấp thông tin về nghề nghiệp và thị trường lao động để học sinh có cái nhìn đầy đủ hơn về nhu cầu việc làm, xu hướng nghề nghiệp trong xã hội. Thứ hai là hỗ trợ học sinh khám phá, tự nhận thức sở trường, năng lực và đặc điểm cá nhân. Thứ ba là phát triển kỹ năng lựa chọn nghề nghiệp, giúp các em biết cân nhắc giữa mong muốn, khả năng và điều kiện thực tế. Thứ tư là tổ chức các hoạt động trải nghiệm nghề nghiệp thực tế. Thứ năm là đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong công tác hướng nghiệp.

Để triển khai các nội dung trên, nhà trường sẽ thực hiện bằng nhiều hình thức khác nhau như tích hợp vào các môn học, hoạt động giáo dục chính khóa, đồng thời tổ chức tư vấn chuyên sâu theo cả hình thức trực tiếp và trực tuyến. Cách tiếp cận này cho thấy hướng nghiệp không còn là nhiệm vụ riêng của một vài tiết học hay một bộ phận phụ trách, mà trở thành nội dung có thể được lồng ghép linh hoạt trong quá trình dạy học và giáo dục.

Cùng với hoạt động trong nhà trường, Thông tư cũng nhấn mạnh yêu cầu phối hợp chặt chẽ giữa cơ sở giáo dục phổ thông với các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, cơ sở giáo dục đại học, doanh nghiệp và các tổ chức liên quan. Sự kết nối này được kỳ vọng sẽ giúp học sinh có thêm cơ hội tiếp cận môi trường nghề nghiệp thực tiễn, từ đó hiểu rõ hơn về các lĩnh vực đào tạo, công việc cụ thể cũng như nhu cầu nhân lực của xã hội.

Ở nội dung phân luồng, Thông tư 16 đưa ra định hướng rõ hơn về lộ trình học tập và nghề nghiệp cho học sinh sau khi tốt nghiệp THCS và THPT. Theo quy định, việc phân luồng không mang tính ép buộc mà được thực hiện trên nguyên tắc phù hợp với năng lực, nguyện vọng của học sinh, đồng thời gắn với nhu cầu nhân lực của từng vùng, miền và khả năng đáp ứng của hệ thống giáo dục.

Đây là điểm quan trọng bởi phân luồng lâu nay thường được nhìn nhận như một áp lực lựa chọn sớm. Với quy định mới, trọng tâm được đặt vào việc cung cấp thông tin đầy đủ và tư vấn kịp thời để học sinh, phụ huynh có thể đưa ra quyết định phù hợp nhất, thay vì bị cuốn theo tâm lý đám đông hoặc những định kiến cố hữu về lựa chọn học tập sau mỗi cấp học.

Cụ thể, đối với học sinh sau THCS, các trường có trách nhiệm cung cấp thông tin về những hướng đi như tiếp tục học lên THPT, học nghề hoặc tham gia thị trường lao động. Với học sinh sau THPT, các cơ sở giáo dục phải thông tin rõ về các lựa chọn như học đại học, cao đẳng, trung cấp hoặc đi làm. Việc minh bạch các hướng đi này không chỉ giúp học sinh hình dung rõ hơn về tương lai mà còn góp phần thay đổi nhận thức xã hội, hướng tới coi trọng nhiều con đường lập thân, lập nghiệp khác nhau.

Để Thông tư đi vào thực tiễn, Bộ GD&ĐT cũng quy định chặt chẽ về các điều kiện bảo đảm. Trong đó có việc bố trí đội ngũ cán bộ, giáo viên phụ trách công tác hướng nghiệp, những người phải được đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn phù hợp; bảo đảm cơ sở vật chất, thiết bị tối thiểu; phát triển hệ thống tài liệu, học liệu và bố trí kinh phí thực hiện.

Bên cạnh đó, Thông tư phân định rõ trách nhiệm của Bộ GD&ĐT, UBND các cấp, sở GD&ĐT, các cơ sở giáo dục phổ thông trong tổ chức thực hiện. Văn bản cũng khuyến khích sự tham gia, phối hợp của các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, cơ sở giáo dục đại học, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội. Điều này cho thấy công tác hướng nghiệp, phân luồng không thể chỉ là nhiệm vụ riêng của ngành giáo dục mà cần sự vào cuộc của nhiều bên liên quan.

Việc ban hành Thông tư số 16/TT-BGDĐT được đánh giá là bước tiến quan trọng trong hoàn thiện thể chế giáo dục, nhất là trong bối cảnh yêu cầu sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực, tránh lãng phí nguồn lực xã hội đang đặt ra ngày càng rõ nét. Khi học sinh được định hướng nghề nghiệp từ sớm, có thông tin đầy đủ và được hỗ trợ lựa chọn đúng năng lực, sở trường, quá trình học tập sau đó cũng có cơ hội gắn với nhu cầu thực tiễn hơn.

Không dừng ở việc mở thêm lựa chọn cho người học, Thông tư mới còn hướng tới mục tiêu lớn hơn là xây dựng một hệ thống hướng nghiệp và phân luồng khoa học, nhân văn, tôn trọng quyền lựa chọn của học sinh. Qua đó, mỗi em học sinh có thể tìm được con đường phù hợp cho mình, còn xã hội có thêm cơ sở để giải bài toán nhân lực một cách bền vững, hiệu quả hơn.