Thông tư 29 và “nghịch lý” nhu cầu học thêm không giảm: Càng siết, càng khó kiểm soát?

LTS: Thông tư 29/2024/TT-BGDĐT được ban hành nhằm siết chặt hoạt động dạy thêm, học thêm, hướng tới môi trường giáo dục công bằng và lành mạnh hơn. Tuy nhiên, khi đi vào thực tiễn, chính sách này cũng làm nảy sinh nhiều băn khoăn từ phía giáo viên, học sinh và phụ huynh. Liệu việc kiểm soát có thực sự giảm áp lực học tập, hay vô tình tạo ra những gánh nặng cho học sinh và phụ huynh? Với tinh thần góp thêm những ý kiến tâm huyết với Bộ Giáo dục và Đào tạo, Tạp chí Trẻ em Việt Nam khởi đăng Chuyên đề “Thông tư 29: Kiểm soát dạy thêm hay tạo áp lực mới?” sẽ phân tích đa chiều, từ lớp học đến gia đình, để làm rõ những tác động đang diễn ra với trẻ em.

Bài 4: Thông tư 29 và “nghịch lý” nhu cầu học thêm không giảm: Liệu càng siết, càng khó kiểm soát?

Thông tư 29: Sự “lệch pha” giữa… quy định và nhu cầu

Với các quy định siết chặt phạm vi tổ chức, chỉ cho phép dạy thêm với một số nhóm đối tượng nhất định và không cho phép giáo viên thu tiền từ chính học sinh của mình, chính sách này được kỳ vọng sẽ giảm áp lực học tập, đồng thời hạn chế những biểu hiện tiêu cực vốn tồn tại nhiều năm. 

Tuy nhiên, từ thực tiễn tại các nhà trường, một thực tế nổi lên ngày càng rõ: nhu cầu học thêm không hề biến mất, mà đang dịch chuyển theo những cách thức mới, kéo theo nhiều hệ quả phức tạp.

Tại một trường THPT trên địa bàn Hà Nội, cô Nguyễn Thị H., giáo viên môn Toán, cho biết việc tổ chức dạy thêm trong trường hiện nay đã thay đổi đáng kể: “Nhà trường vẫn có các lớp phụ đạo cho học sinh chưa đạt và bồi dưỡng học sinh giỏi, nhưng đều không thu phí. Các lớp ôn thi cuối cấp cũng phải tổ chức theo quy định rất chặt chẽ”. 

Tuy nhiên, theo cô H., nhu cầu học thêm từ phía học sinh và phụ huynh không hề giảm. “Các em vẫn cần học thêm để củng cố kiến thức hoặc luyện thi. Phụ huynh vẫn chủ động tìm lớp bên ngoài, chỉ là không học trong trường nữa”, cô H. chia sẻ.

Chính sự “lệch pha” giữa quy định và nhu cầu này đã tạo ra một sự dịch chuyển mang tính tất yếu: hoạt động dạy thêm từ khuôn khổ chính thức trong nhà trường chuyển dần sang các hình thức ngoài hệ thống. 

Thầy Trần Văn M., giáo viên Vật lý tại một trường THCS, nhận định: “Trước đây học thêm trong trường có kế hoạch, có quản lý. Bây giờ, nhiều học sinh có học lực trung bình nếu muốn học thêm thì phải ra ngoài hoặc tham gia trung tâm. Về bản chất, việc dạy và học thêm không giảm, chỉ là thay đổi địa điểm”.

Trên tờ VnExpress ngày 19/3/2026, PGS.TS Đặng Thị Thanh Huyền, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Khoa học Quản lý Giáo dục, Học viện Quản lý giáo dục cho biết, thị trường này không hề thu hẹp mà chỉ biến đổi từ dạng này sang hình thức khác, giáo viên này sang giáo viên khác. 

Một là phụ huynh phải chịu chi phí lớn khi đưa con từ trường ra bên ngoài học thêm, tức giá cả phụ thuộc vào cung - cầu. Khi đó, học sinh trong gia đình có điều kiện không ảnh hưởng nhiều nhưng nhóm khó khăn lại giảm cơ hội.

"Điều này làm gia tăng bất bình đẳng, tư nhân hóa cơ hội học tập của học sinh", bà Huyền nhìn nhận.

Sự thay đổi này không chỉ là vấn đề hình thức, mà kéo theo hệ quả về quản lý. Khi dạy thêm diễn ra trong nhà trường, dù còn nhiều tranh cãi, hoạt động này vẫn chịu sự giám sát của ban giám hiệu, nội dung bám sát chương trình và có tính minh bạch nhất định. Ngược lại, khi chuyển ra ngoài, các lớp học trở nên phân tán, khó kiểm soát và thiếu chuẩn chung.

PGS. TS Trần Thành Nam - Phó hiệu trưởng trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội, cũng chia sẻ rằng, trong khi nhu cầu còn lớn, quy định siết dạy thêm khiến việc này dịch chuyển từ nhà trường ra thị trường. Như ở Hà Nội, lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo cuối năm ngoái cho biết thủ đô có khoảng 15.000 trung tâm dạy thêm, "tăng mạnh" sau khi Thông tư 29 có hiệu lực.

Thực tế cho thấy, cùng với sự gia tăng của các trung tâm giáo dục, nhiều lớp học tự phát cũng xuất hiện. Không chỉ giáo viên, mà sinh viên, gia sư tự do hoặc các nhóm nhỏ cũng tham gia vào hoạt động dạy thêm. 

Chị Nguyễn Thị Thu (43 tuổi, Hà Nội), phụ huynh có con là học sinh lớp 8 tại Hà Nội, chia sẻ: “Hiện nay có rất nhiều lựa chọn học thêm, nhưng chất lượng rất khó đánh giá. Có lớp học tốt, nhưng cũng có lớp không hiệu quả, phụ huynh phải tự tìm hiểu. Đáng chú ý, từ sau khi Thông tư được ban hành, hầu hết các lớp học thêm bên ngoài đều tăng giá, thậm chí có trung tâm tăng…gấp đôi học phí”.

Trước đó, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh cũng thẳng thắn chỉ ra, việc siết dạy thêm đã khiến chi phí của phụ huynh tăng lên thay vì giảm. Khi không còn học thêm trong trường, nhiều gia đình phải đưa con ra trung tâm, kéo theo hàng loạt khoản phát sinh như học phí, đi lại và đưa đón. Bà Thanh nhấn mạnh, đây đang trở thành “nỗi lo” của nhiều phụ huynh. 

Trong bối cảnh đó, bài toán kiểm soát chất lượng trở nên phức tạp hơn bao giờ hết. Khi hoạt động dạy thêm nằm ngoài hệ thống chính thức, việc kiểm định năng lực giảng dạy, nội dung học tập hay điều kiện cơ sở vật chất gần như phụ thuộc hoàn toàn vào từng cá nhân hoặc đơn vị tổ chức. Điều này tiềm ẩn nguy cơ “lệch chuẩn” trong nội dung giảng dạy, thậm chí gây áp lực ngược trở lại đối với học sinh nếu các lớp học không được thiết kế phù hợp.

Khó khăn từ nhà trường, giáo viên tới…học sinh

Một khía cạnh khác không thể bỏ qua là tác động đến thu nhập của giáo viên. Trong nhiều năm, dạy thêm là nguồn thu nhập bổ sung quan trọng đối với không ít giáo viên, đặc biệt trong bối cảnh thu nhập từ lương còn hạn chế. Khi các lớp dạy thêm trong trường không còn được phép thu phí, một bộ phận giáo viên buộc phải tìm kiếm các kênh khác để bù đắp.

Cô Nguyễn Thị H. thẳng thắn chia sẻ: “Thu nhập từ dạy thêm chính quy trước đây giúp giáo viên trang trải nhiều chi phí. Khi không còn dạy thêm trong trường, nhiều người phải cân nhắc dạy ở trung tâm hoặc mở lớp riêng”. Tuy nhiên, việc này cũng đặt ra những rủi ro nhất định, khi hoạt động dạy thêm không còn nằm trong khuôn khổ quản lý trực tiếp của nhà trường.

Điều này cho thấy một nghịch lý: việc siết chặt quản lý trong nhà trường có thể giúp hạn chế một số tiêu cực, nhưng đồng thời lại làm suy giảm khả năng kiểm soát tổng thể đối với hoạt động dạy thêm trên thực tế.

Đặt trong bối cảnh rộng hơn, những diễn biến này không phải là hiện tượng riêng của Việt Nam. Tại nhiều quốc gia châu Á, nơi áp lực học tập và thi cử cũng rất lớn, dạy thêm - học thêm là một phần khó tách rời của hệ thống giáo dục.

Tại Hàn Quốc, các hệ thống trung tâm dạy thêm tư nhân từng phát triển mạnh đến mức gây lo ngại về áp lực học tập. Tuy nhiên, thay vì cấm hoàn toàn, chính phủ lựa chọn quản lý bằng các biện pháp như giới hạn giờ hoạt động, kiểm soát học phí và công khai thông tin. 

Ở Nhật Bản, các trung tâm luyện thi (juku) tồn tại song song với trường học chính khóa và được xã hội chấp nhận như một phần của quá trình học tập. Singapore cũng áp dụng cách tiếp cận tương tự, với hệ thống cấp phép và kiểm định chất lượng đối với các trung tâm dạy thêm.

Điểm chung của các quốc gia này là thừa nhận nhu cầu học thêm như một thực tế khách quan, từ đó xây dựng cơ chế quản lý minh bạch để kiểm soát thay vì triệt tiêu.

Từ thực tiễn trong nước, có thể thấy Thông tư 29 đã tạo ra một bước điều chỉnh quan trọng trong quản lý dạy thêm - học thêm, đặc biệt trong việc làm rõ ranh giới giữa dạy học chính khóa và hoạt động ngoài giờ. 

Tuy nhiên, khi nhu cầu học thêm vẫn tồn tại và chưa có các kênh thay thế tương xứng trong hệ thống chính thức, hoạt động này đang có xu hướng dịch chuyển ra ngoài, kéo theo nhiều vấn đề mới về chất lượng, minh bạch và công bằng.

Đối với giáo viên và nhà trường, những thay đổi hiện nay không chỉ đơn thuần là sự điều chỉnh về quy định, mà còn là sự thích ứng với một bối cảnh giáo dục đang chuyển đổi. 

Khi ranh giới giữa chính thức và không chính thức ngày càng mờ nhạt, bài toán đặt ra không còn là có nên tồn tại dạy thêm hay không, mà là làm thế nào để quản lý hiệu quả một nhu cầu đã và đang hiện hữu - theo cách vừa đảm bảo chất lượng giáo dục, vừa hạn chế những hệ quả tiêu cực phát sinh.