Tác động của Thông tư 29 với học sinh: Áp lực học tập và bài toán công bằng vẫn đang bỏ ngỏ?

LTS: Thông tư 29 được ban hành nhằm siết chặt hoạt động dạy thêm, học thêm, hướng tới môi trường giáo dục công bằng và lành mạnh hơn. Tuy nhiên, khi đi vào thực tiễn, chính sách này cũng làm nảy sinh nhiều băn khoăn từ phía giáo viên, học sinh và phụ huynh. Liệu việc kiểm soát có thực sự giảm áp lực học tập, hay vô tình tạo ra những gánh nặng cho học sinh và phụ huynh? Với tinh thần góp thêm những ý kiến tâm huyết với Bộ Giáo dục và Đào tạo, Tạp chí Trẻ em Việt Nam khởi đăng Chuyên đề “Thông tư 29: Kiểm soát dạy thêm hay tạo áp lực mới?” sẽ phân tích đa chiều, từ lớp học đến gia đình, để làm rõ những tác động đang diễn ra với trẻ em.

Bài 2: Tác động của Thông tư 29 với học sinh: Áp lực học tập và bài toán công bằng vẫn đang bỏ ngỏ?

Phí học thêm tăng, nhiều học sinh… hoang mang đi tìm lớp 

Tháng 2/2025, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Thông tư 29 với nhiều quy định mới nhằm siết chặt hoạt động dạy thêm - học thêm, hướng tới khắc phục những bất cập kéo dài và gây nhiều tranh luận trong xã hội.

Theo đó, các trường chỉ được tổ chức dạy thêm cho ba nhóm học sinh gồm: nhóm chưa đạt, nhóm học sinh giỏi cần bồi dưỡng, học sinh cuối cấp tự nguyện ôn thi, và phải miễn phí.

Dạy thêm trong nhà trường được quy định chặt chẽ như: Không xếp giờ dạy thêm xen kẽ với thời khóa biểu và không dạy thêm trước các nội dung so với việc dạy học theo phân phối chương trình môn học trong kế hoạch giáo dục của nhà trường. Mỗi môn học được tổ chức dạy thêm không quá 2 tiết/tuần.

Sau hơn một năm triển khai, vấn đề dạy thêm - học thêm vẫn tiếp tục thu hút nhiều ý kiến trái chiều. Bên cạnh những đánh giá cho rằng quy định góp phần hạn chế tình trạng dạy thêm tràn lan, giảm áp lực cho học sinh và ngăn chặn việc giáo viên gây sức ép, không ít phụ huynh phản ánh nhu cầu học thêm vẫn tồn tại, nhưng đã chuyển dịch ra các trung tâm với chi phí cao hơn và việc đi lại khó khăn hơn. Từ thực tế này, một số ý kiến đề xuất cần mở rộng cơ hội học thêm ngay trong nhà trường, nơi có điều kiện cơ sở vật chất đảm bảo hơn.

Ghi nhận tại một số cơ sở giáo dục cho thấy, việc siết chặt dạy thêm trong nhà trường đã làm thay đổi đáng kể thói quen học tập vốn duy trì nhiều năm qua của học sinh. 

Nếu trước đây, học sinh có thể tiếp cận các lớp phụ đạo hoặc bồi dưỡng ngay tại trường với chi phí thấp, môi trường quen thuộc và sự theo sát của giáo viên, thì nay, các hình thức này đã bị thu hẹp hoặc điều chỉnh theo hướng chặt chẽ hơn. Chính sự thay đổi này đang đặt ra những câu hỏi không nhỏ về cơ hội học tập của từng nhóm học sinh trong bối cảnh mới.

Hoàng Nam (tên nhân vật đã thay đổi), học sinh lớp 8 tại một trường THCS ở Hà Nội, cho biết em từng tham gia lớp phụ đạo môn Toán do nhà trường tổ chức trong suốt năm học trước. 

“Trước đây tuần nào em cũng học phụ đạo ở trường, thầy cô biết rõ em yếu phần nào nên giảng lại rất kỹ. Học phí cũng không cao nên bố mẹ em đồng ý cho học lâu dài”, Nam chia sẻ.

Tuy nhiên, từ đầu học kỳ này, lớp phụ đạo không còn được duy trì như trước. Việc tìm kiếm một lớp học thay thế bên ngoài trở thành lựa chọn duy nhất, nhưng lại không hề dễ dàng. 

“Mẹ có tìm lớp học thêm cho em ở ngoài, nhưng lớp đông, thầy cô không biết rõ lực học của em nên nhiều lúc em vẫn không hiểu bài. Em đã đổi lớp hai lần”, Nam cho biết. 

Trong điều kiện đó, việc học trở nên chông chênh hơn, khi những lỗ hổng kiến thức không được kịp thời lấp đầy và em cho biết: “Có bài em không hiểu nhưng trên lớp không có nhiều thời gian để hỏi lại, còn ở ngoài thì học nhanh quá”.

Từ câu chuyện của Nam có thể thấy, khi các lớp phụ đạo trong trường bị hạn chế, nhóm học sinh trung bình - vốn cần sự kèm cặp sát sao và môi trường học tập ổn định - lại là những người chịu ảnh hưởng trực tiếp. Không phải học sinh nào cũng có khả năng thích nghi với các lớp học bên ngoài, nơi việc giảng dạy thường mang tính đại trà và ít cá nhân hóa hơn.

Thông tư 29 có thật sự giảm được áp lực học thêm?

Trong khi đó, ở nhóm học sinh khá giỏi, tác động của Thông tư 29 lại diễn ra theo một chiều hướng khác. Nhu cầu học tập nâng cao, đặc biệt là chuẩn bị cho các kỳ thi chuyển cấp, thi học sinh giỏi hoặc thi vào các trường chuyên, vẫn duy trì ở mức cao. Tuy nhiên, khi các lớp bồi dưỡng trong nhà trường bị thu hẹp, nhu cầu này dần được chuyển dịch ra ngoài hệ thống giáo dục chính quy.

Lan Anh, học sinh lớp 9 tại một trường THCS trên địa bàn phường Hai Bà Trưng (Hà Nội), cho biết em từng theo học lớp bồi dưỡng học sinh giỏi Toán do nhà trường tổ chức. “Trước đây, các thầy cô trong trường mở lớp bồi dưỡng, bọn em học theo chuyên đề, rất sát với định hướng thi chuyên”, Lan Anh nói. Tuy nhiên, hiện nay lớp học này không còn được duy trì như trước.

Để tiếp tục theo đuổi mục tiêu thi vào trường chuyên, Lan Anh buộc phải tìm đến các trung tâm bên ngoài. “Giờ em học ở một trung tâm, học phí cao hơn nhiều, mỗi tháng vài triệu đồng. Gia đình em vẫn cố gắng cho em theo học”, em chia sẻ. Tuy nhiên, theo Lan Anh, không phải bạn nào cũng có điều kiện tương tự. “Có bạn học rất tốt nhưng không đi học thêm vì bố mẹ không đủ điều kiện. Trong khi đó, có bạn học nhiều lớp khác nhau để luyện thi”, em bộc bạch.

Sự dịch chuyển từ các lớp học trong trường sang các trung tâm bên ngoài đang tạo ra một thực tế mới, trong đó khả năng tiếp cận cơ hội học tập nâng cao không chỉ phụ thuộc vào năng lực, mà còn gắn với điều kiện kinh tế của gia đình. Điều này đặt ra vấn đề về sự chênh lệch ngày càng rõ rệt giữa các nhóm học sinh trong cùng một môi trường giáo dục.

Nếu ở đô thị, học sinh vẫn còn nhiều lựa chọn thay thế, thì tại các địa phương vùng sâu, vùng xa, câu chuyện lại mang một màu sắc khác. Quang Huy, học sinh lớp 10 tại một trường THPT ở huyện miền núi tỉnh Lào Cai, cho biết việc học thêm trước đây chủ yếu diễn ra ngay trong khuôn viên nhà trường. “Ở chỗ em không có trung tâm học thêm. Trước đây thầy cô dạy thêm sau giờ học, em học luôn tại lớp”, Huy kể.

Tuy nhiên, từ khi việc dạy thêm trong trường được siết chặt, các lớp học này không còn được tổ chức như trước. “Giờ nếu không hiểu bài thì chúng em chủ yếu tự học. Có khi hỏi thầy cô nhưng không phải lúc nào cũng có thời gian. Em thấy học khó hơn trước, nhất là các môn tự nhiên”, Huy nói.

Có thể thấy, ở những khu vực không tồn tại hệ thống học thêm bên ngoài, việc hạn chế dạy thêm trong nhà trường đã tạo ra một khoảng trống rõ rệt. Khi không có các giải pháp thay thế tương ứng, học sinh ở những khu vực này có nguy cơ bị tụt lại phía sau so với mặt bằng chung.

Ba câu chuyện, ba hoàn cảnh khác nhau, nhưng cùng phản ánh một điểm chung: tác động của Thông tư 29 không diễn ra đồng đều giữa các nhóm học sinh. Trong khi một số em có thể giảm bớt thời gian học thêm trong trường, thì nhiều em khác lại phải tìm kiếm các hình thức học tập thay thế trong những điều kiện không giống nhau.

Việc điều chỉnh hoạt động dạy thêm - học thêm là một bước đi cần thiết trong quản lý giáo dục, đặc biệt trong bối cảnh vấn đề này đã tồn tại nhiều năm với không ít bất cập. 

Những khác biệt trong khả năng tiếp cận các hình thức học tập bổ trợ, từ phụ đạo, bồi dưỡng đến luyện thi, đang trở thành một yếu tố đáng lưu ý. Khi nhu cầu học tập vẫn tồn tại nhưng kênh tiếp cận thay đổi, câu chuyện không chỉ dừng lại ở việc có học thêm hay không, mà còn là học ở đâu, học với ai và ai có khả năng tiếp cận những cơ hội đó.

Trong bối cảnh đó, việc tiếp tục theo dõi, đánh giá và điều chỉnh chính sách trên cơ sở thực tiễn là cần thiết, nhằm đảm bảo rằng mục tiêu hướng tới một nền giáo dục công bằng không chỉ nằm trên văn bản, mà được thể hiện rõ trong từng lớp học, với từng học sinh.