Cha mẹ tất bật mưu sinh, con lớn lên với những khoảng trống

Với người lớn, đó có thể chỉ là một lần lỡ hẹn. Nhưng với một đứa trẻ, cả tuần chờ đợi đôi khi chỉ để nhận lại câu “để lần sau”. Nỗi hụt hẫng ấy có thể không thành lời, nhưng vẫn ở lại trong lòng trẻ.

Tan học nhưng chưa được về nhà

Chiều xuống, cổng Trường Tiểu học LHC (xã Tân Vĩnh Lộc) thưa dần. Từng tốp học sinh được cha mẹ, ông bà đón về. Tiếng gọi nhau, tiếng xe máy rồi cũng vơi đi.

L.T.N. vẫn ngồi chờ. Mắt em hướng về phía cổng, mong một bóng dáng quen thuộc xuất hiện. Ba mẹ em là cán bộ còn bận công việc ở cơ quan. Với những phụ huynh thường xuyên tăng ca, chạy deadline hoặc phải tiếp tục làm việc trực tuyến, việc đón con đôi khi trở thành một phần việc phải chen vào lịch trình vốn đã kín.

N. vẫn chờ. Em không phàn nàn cũng không hỏi khi nào ba mẹ đến. Nhưng phía sau sự im lặng ấy là mong muốn rất đơn giản của một đứa trẻ: được người mình yêu thương đón về sớm như bạn bè cùng trang lứa.

Với nhiều học sinh, giờ tan trường là thời điểm mong chờ sau một ngày học tập. Các em muốn nhìn thấy cha mẹ, kể chuyện ở lớp, khoe một điểm tốt, một câu chuyện với bạn bè hay đơn giản là cùng nhau về nhà. Nhưng với một số trẻ, giờ tan học lại bắt đầu bằng việc… chờ.

Chờ ba mẹ hết giờ làm. Chờ ông bà đến đón. Chờ một người thân có thể sắp xếp công việc. Trong lúc ấy, sân trường dần vắng.

Có em được ông bà đưa về nhà, lo bữa cơm, tắm rửa rồi lại chờ cha mẹ trở về. Có em về đến nhà nhưng cha mẹ vẫn đang làm việc. Điện thoại đặt cạnh bữa cơm, máy tính vẫn mở, những cuộc gọi công việc nối tiếp nhau. Cha mẹ vẫn ở đó, nhưng thời gian dành trọn cho con lại không nhiều.

Em T.K.T. (học sinh Trường Tiểu học TSN, phường Tân Sơn Nhì) cũng quen với những ngày cha mẹ bận rộn.

Em mong được đi chơi cùng ba mẹ, nhưng những buổi đi chơi gia đình không phải lúc nào cũng thực hiện được. Công việc, những cuộc hẹn và những việc không thể trì hoãn khiến khoảng thời gian dành cho con liên tục bị đẩy lùi.

Rồi một bữa nọ, ba T. bảo: "Cuối tuần ba mẹ đưa con đi chơi, mình đi cưỡi ngựa nha con!”. T. mừng rỡ và nhanh nhảu đáp: "Dạ! ba hứa đó nha. Cả nhà mình đi nha ba". Lời hứa giản dị ấy khiến T. mong ngóng suốt cả tuần. Em háo hức chờ đến cuối tuần, chờ một ngày ba mẹ tạm gác công việc để cùng mình đi chơi. Thế nhưng, khi ngày mong đợi đến, chuyến đi lại được báo hoãn vì ba mẹ phải tăng ca.

“Để ba mẹ xong việc”.

“Hôm khác mình đi”.

Những lời hẹn ấy có thể rất bình thường với người lớn. Nhưng trẻ con không lớn lên theo lịch làm việc của cha mẹ. Nhiều phụ huynh vẫn nghĩ mình đang làm tất cả vì con. Con được ăn uống đầy đủ, được học hành, có quần áo đẹp, có điện thoại, đồ chơi và những điều kiện tốt hơn thế hệ trước. Nhưng bên cạnh những điều có thể mua được, trẻ vẫn cần sự hiện diện của cha mẹ.

Không thể phủ nhận ông bà và người thân đang là chỗ dựa quan trọng của nhiều gia đình. Khi cha mẹ bận rộn, ông bà đón cháu, nấu cơm, tắm rửa, đưa trẻ đi học và chăm sóc các em. Sự hỗ trợ ấy giúp nhiều gia đình duy trì cuộc sống khi cha mẹ phải làm việc. Nhưng điều đó không có nghĩa trẻ không cần cha mẹ.

Một người bà có thể đón cháu về nhà, nhưng không thể thay thế hoàn toàn cảm giác được cha mẹ chờ đợi trước cổng trường. Một bữa cơm đầy đủ có thể được chuẩn bị, nhưng trẻ vẫn muốn có người hỏi mình hôm nay ở lớp có chuyện gì. Một món quà có thể khiến trẻ vui trong chốc lát, nhưng không thay thế được khoảng thời gian cha mẹ ngồi cạnh và lắng nghe.

Trẻ có thể hiểu cha mẹ phải làm việc. Nhưng khi những lần chờ đợi, lỡ hẹn liên tục lặp lại, cảm giác buồn của trẻ cũng có thể tích tụ. Một buổi chiều cha mẹ đến đón muộn hay một lần bỏ lỡ chuyến đi chơi không thể nói lên cả mối quan hệ giữa cha mẹ và con. Điều đáng lưu ý là khi sự vắng mặt trở thành thói quen. Khi những câu chuyện của con liên tục bị ngắt bởi “ba mẹ đang bận”, trẻ có thể dần ít kể hơn.

Khi những lời rủ rê thường xuyên nhận lại câu “để hôm khác”, trẻ có thể thôi rủ. Khi cha mẹ luôn nhìn vào điện thoại trong lúc con trò chuyện, trẻ có thể cảm nhận rằng mình chưa có được sự chú ý trọn vẹn. Khoảng cách giữa cha mẹ và con đôi khi không bắt đầu từ một biến cố lớn. Nó có thể hình thành từ những điều rất nhỏ, lặp đi lặp lại mỗi ngày.

Trong cuộc sống hiện đại, không phải cha mẹ nào cũng có thể bỏ công việc để ở bên con cả ngày. Cha mẹ cần kiếm sống, xây dựng sự nghiệp và gánh vác nhiều trách nhiệm khác. Điều trẻ cần không nhất thiết là cha mẹ luôn có mặt 24/7.

Quan trọng hơn là những khoảng thời gian cha mẹ thật sự hiện diện. Có thể là 15 phút trước khi con đi ngủ để nghe con kể chuyện. Một bữa cơm không điện thoại. Một buổi cuối tuần cùng con đi công viên. Một lần tự mình đến trường đón con thay vì nhờ ông bà, nếu điều kiện cho phép. Hay đơn giản là một câu hỏi: “Hôm nay ở trường có chuyện gì làm con vui nhất? Có chuyện gì khiến con buồn không?”.

Hôm nay mình đã thật sự dành bao nhiêu thời gian cho con?

Giữa những cuộc họp, email chưa trả lời, những cuộc gọi công việc và những ngày tăng ca, có lẽ người lớn cần dành một khoảng lặng để tự hỏi: Hôm nay mình đã thật sự dành bao nhiêu thời gian cho con? Trẻ có thể không nhớ cha mẹ đã làm thêm bao nhiêu giờ để mua cho mình một món đồ. Nhưng những ký ức về một người đứng trước cổng trường chờ mình, một bữa cơm có người lắng nghe, một bàn tay nắm lấy tay mình trong những năm tháng đầu đời – có thể sẽ theo trẻ rất lâu.

Bà Tô Thị Kim Hoa, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em TP. HCM, cho biết có những bữa cơm gia đình tưởng là lúc cha mẹ và con cái quây quần bên nhau nhưng lại diễn ra trong im lặng. Trên bàn ăn, mỗi người cầm một chiếc điện thoại, mắt dán vào màn hình, chẳng ai trò chuyện hay hỏi han nhau.

Đáng lo, có những trẻ mới 3 tuổi đã được cha mẹ cho làm quen và sử dụng điện thoại. Việc trẻ dành quá nhiều thời gian cho màn hình không chỉ khiến các em dễ tiếp cận những nội dung tiêu cực mà còn làm thu hẹp thời gian tương tác, trò chuyện giữa cha mẹ và con cái. Nếu kéo dài, sự thiếu kết nối ấy có thể trở thành khoảng cách trong chính gia đình khi trẻ lớn lên cùng chiếc điện thoại nhưng lại thiếu những cuộc trò chuyện và đồng hành từ cha mẹ.

Ông Đinh Phương Duy, Chủ tịch Hội Khoa học Tâm lý - Giáo dục TP. HCM, cho rằng trong bối cảnh đô thị phát triển nhanh, trẻ em ngày càng ít thời gian vui chơi và ở bên gia đình. Cha mẹ bận rộn với công việc, áp lực mưu sinh nên thời gian dành cho con cũng bị thu hẹp.

Theo ông Duy, nếu trẻ chỉ tập trung vào việc học mà thiếu vui chơi, vận động và trò chuyện với cha mẹ, bạn bè, điều này có thể ảnh hưởng đến tâm lý và sức khỏe tinh thần.

“Sức khỏe tâm thần không chỉ là không bị trầm cảm, lo âu hay stress mà còn là trạng thái vui vẻ, lạc quan và tích cực. Vì vậy, cần tạo cho trẻ thời gian vui chơi, được vận động và ở bên gia đình để các em phát triển khỏe mạnh cả thể chất lẫn tinh thần”, ông Duy nói.

Ông Duy khẳng định, vui chơi không đơn thuần là hoạt động giải trí mà còn là khoảng thời gian để trẻ giải tỏa căng thẳng, phát triển cảm xúc, kỹ năng xã hội và xây dựng sự gắn kết với gia đình.