Cục trưởng Xuân Bắc: Trẻ em cần được tham gia văn hóa nghệ thuật với vai trò chủ thể sáng tạo

Trao đổi với ông Đặng Hoa Nam - Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam, người điều phối tọa đàm, Nghệ sĩ Nhân dân Xuân Bắc, Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch, Uỷ viên Ban chấp hành Hội Bảo vệ Quyền trẻ em Việt Nam cho biết, từ thực tiễn nhiều năm hoạt động nghệ thuật và tổ chức các chương trình dành cho thiếu nhi, ông nhận thấy nhu cầu được tham gia và thể hiện của trẻ em là rất lớn.

Nghệ sĩ Nhân dân Xuân Bắc dẫn chứng rằng, trong nhiều năm trước khi xảy ra dịch bệnh, bản thân ông cùng Nghệ sĩ Nhân dân Tự Long đã tham gia tổ chức và biểu diễn hàng trăm đêm nghệ thuật phục vụ thiếu nhi, đặc biệt vào các dịp Quốc tế thiếu nhi 1/6 và Tết Trung thu. Thông qua những chương trình đó, ông nhận ra rằng trẻ em luôn mong muốn được tham gia, được bày tỏ suy nghĩ và được chia sẻ những điều gắn với cuộc sống của mình.

Theo ông, những trải nghiệm thực tế đó giúp các nghệ sĩ hiểu rõ hơn nhu cầu được thể hiện của trẻ em. "Nếu trẻ em không được tham gia thì đó là thiệt thòi của người lớn", Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch chia sẻ. Khi trẻ em có cơ hội tham gia vào các hoạt động truyền thông và văn hóa nghệ thuật, được bày tỏ ý kiến, được nói lên quan điểm của mình về những vấn đề liên quan đến cuộc sống, điều đó sẽ giúp người lớn hiểu trẻ em hơn và có thêm cơ sở để đưa ra những quyết định phù hợp với nhu cầu, mong muốn của các em.

Nghệ sĩ Nhân dân Xuân Bắc cũng nhấn mạnh rằng nghệ thuật không chỉ đơn thuần là hoạt động giải trí như nhiều người vẫn thường nghĩ. Theo ông, "giải trí là một trong những chức năng của nghệ thuật, nhưng không phải là chức năng duy nhất". Bên cạnh yếu tố giải trí, nghệ thuật còn góp phần nâng cao nhận thức về văn hóa, xã hội, giúp con người hiểu rõ hơn về các mối quan hệ trong gia đình và cộng đồng.

Thông qua nghệ thuật, trẻ em có thể tiếp cận với lịch sử, với tinh thần yêu nước và những giá trị nhân văn cần được gìn giữ, lan tỏa. Ông cho rằng, ngay từ những điều tưởng như rất giản dị trong đời sống như lời ru của bà, của mẹ cũng đã chứa đựng “giai điệu của quê hương và hơi thở của dân tộc”, góp phần nuôi dưỡng tâm hồn trẻ thơ một cách tự nhiên và bền bỉ.

Từ góc độ quản lý nhà nước trong lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn, Nghệ sĩ Nhân dân Xuân Bắc cho biết trong các chương trình, định hướng phát triển văn hóa hiện nay, trẻ em ngày càng được quan tâm với tư cách là chủ thể vừa sáng tạo vừa thụ hưởng các giá trị nghệ thuật. 

"Trong chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa, chúng tôi đặc biệt tham mưu nhiều nội dung hướng tới việc coi trẻ em là chủ thể vừa được hưởng thụ, vừa tham gia sáng tạo nghệ thuật. Trong đó có những chương trình như 'đào tạo' lứa khán giả từ nhỏ. Khi các em hiểu nghệ thuật, dần dần các em sẽ yêu thích, biết thưởng thức và nuôi dưỡng niềm đam mê nghệ thuật. Từ đó, biết đâu các em sẽ trở thành những tài năng nghệ thuật của đất nước trong tương lai. Với tinh thần, chủ trương và định hướng của Đảng, Nhà nước trong việc phát triển văn hóa nghệ thuật thời gian gần đây, tôi cho rằng đây là một cơ hội rất tốt để chúng ta bắt đầu đầu tư, nhìn nhận nghiêm túc hơn việc trẻ em được tham gia vào những vấn đề liên quan đến mình, đặc biệt là tham gia nghệ thuật với vai trò là chủ thể sáng tạo và là hạt nhân được hưởng thụ", NSND Xuân Bắc nhấn mạnh.

Bên cạnh những thuận lợi, Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn cũng chia sẻ rằng, trong thực tế vẫn còn những băn khoăn của một số phụ huynh khi con em bày tỏ mong muốn theo đuổi con đường nghệ thuật. Ông cho biết nhiều gia đình rất hào hứng khi cho con tham gia các hoạt động văn nghệ, biểu diễn trên sân khấu như một hoạt động trải nghiệm. Tuy nhiên, khi các em thể hiện niềm đam mê thực sự với nghệ thuật thì một số phụ huynh lại có tâm lý e dè hoặc lo ngại về tính ổn định của nghề nghiệp.

Theo ông, những băn khoăn này phần nào xuất phát từ nhận thức xã hội về nghề nghiệp trong lĩnh vực nghệ thuật. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay khi Đảng và Nhà nước ngày càng quan tâm đến phát triển văn hóa, nghệ thuật, việc nhìn nhận đầy đủ hơn vai trò của nghệ thuật đối với sự phát triển của trẻ em là điều cần thiết.

Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn phân tích, nhiều trẻ em sở hữu tư duy sáng tạo và góc nhìn rất riêng mà đôi khi người lớn chưa kịp nhận ra. “Có rất nhiều bạn nhỏ có tư duy sáng tạo mà người lớn chúng ta không tiếp cận kịp”, ông chia sẻ, đồng thời cho rằng cách nhìn của trẻ thơ đôi khi mang lại những gợi mở mới mẻ đối với người lớn.

Từ thực tế đó, NSND Xuân Bắc nhấn mạnh rằng quyền được tham gia, được khuyến khích và được tạo điều kiện phát triển năng lực là một trong những quyền quan trọng của trẻ em. Khi người lớn tôn trọng và tạo không gian để trẻ em tham gia, đặc biệt trong lĩnh vực văn hóa nghệ thuật, đó không chỉ là cách nuôi dưỡng đam mê và sáng tạo của các em mà còn góp phần xây dựng nền tảng văn hóa bền vững cho xã hội trong tương lai./.