Cô bé khiếm thị Đỗ Ngọc Minh Châu và hành trình chạm đến hạnh phúc qua những trang chữ nổi

Bài dự thi cuộc thi viết “Trường học hạnh phúc” dài 7 trang của Đỗ Ngọc Minh Châu không chỉ gây ấn tượng bởi những dòng chữ nổi ngay ngắn. Đằng sau đó là câu chuyện về một cô bé khiếm thị luôn muốn tự mình thử sức, tự mình hoàn thành công việc và không muốn những giới hạn về thị lực trở thành lý do để đứng ngoài những trải nghiệm của tuổi học trò.

Từng dòng chữ được em kiên nhẫn lần theo dưới những đầu ngón tay. Phía sau 7 trang viết ấy không chỉ là một bài dự thi, mà là câu chuyện về một cô bé không chấp nhận giới hạn của đôi mắt và những người đã chọn cách trao cho em cơ hội được tự bước đi, tự viết nên câu chuyện của chính mình.

“Con cũng có thể làm được”

Chia sẻ với Tạp chí Trẻ em Việt Nam, cô giáo Đỗ Bảo Trân, giáo viên chủ nhiệm lớp 8A1, Trường PTCS Nguyễn Đình Chiểu 1 (Hà Nội), kể rằng cuộc thi “Viết và bình chọn Trường học hạnh phúc” đã trở thành một sân chơi quen thuộc với Minh Châu khi em tham gia hai mùa liên tiếp. Nhưng điều khiến cô nhớ nhất không phải là việc Châu đã bao nhiêu lần tham dự, mà là sau mỗi lần cầm bút, em lại đem đến một góc nhìn rất riêng, một cách cảm nhận rất riêng về ngôi trường và những điều khiến em cảm thấy hạnh phúc.

Năm nay, câu chuyện ấy càng đặc biệt hơn khi toàn bộ bài dự thi dài 7 trang được Châu tự viết bằng chữ nổi. Không nhờ bố mẹ viết hộ, cũng không để những khó khăn của đôi mắt trở thành lý do khiến mình đứng ngoài một cuộc thi dành cho học sinh. Viết xong, Châu tự đưa bài viết của mình đến với Ban Tổ chức, để những dòng chữ do chính đôi tay mình tạo nên được đến với người đọc.

Với cô giáo Bảo Trân, 7 trang viết ấy vì thế không chỉ là một bài dự thi. Đó là 7 trang của sự chủ động, của nỗ lực và trên hết, là lời khẳng định rất giản dị mà mạnh mẽ của một cô học trò: em có thể tự làm, em muốn được nhìn nhận bằng chính những điều mình làm được. Có lẽ, phía sau những trang viết tưởng như nhỏ bé ấy là cả một hành trình dài mà cô giáo và gia đình đã kiên nhẫn đi cùng Châu. Sự đồng hành ấy không nằm ở việc làm thay, mà ở cách họ kiên nhẫn chỉ dẫn, chờ đợi và để Châu tự tìm ra cách làm của mình.

Chị Bích Ngọc (mẹ của Minh Châu) cho biết từ lâu con đã có thói quen chủ động trong học tập cũng như những công việc của mình. Em thường tự bắt đầu, tự tìm cách giải quyết và chỉ tìm đến bố mẹ khi thực sự chưa hiểu hoặc gặp một khó khăn mà mình chưa thể tự vượt qua.

Với bài dự thi lần này cũng vậ, phần lớn công việc đều do Châu tự mình thực hiện. Em đánh máy bài viết để gửi cho mẹ. Mẹ chỉ nhắc Châu bổ sung thông tin cá nhân ở đầu bài, sau đó hỗ trợ đóng quyển để bài viết có thể được gửi đi.

Những sự giúp đỡ ấy nghe qua thật nhỏ bé, nhưng có lẽ chính trong những điều nhỏ bé đó, cách một gia đình đồng hành cùng con được thể hiện rõ nhất: không bước thay con, không làm thay con, mà lùi lại một bước để con có cơ hội tự bước về phía trước.

Và với Minh Châu, có lẽ điều đáng quý nhất không chỉ là bài viết đã đến được với cuộc thi. Đáng quý hơn, là em đã tự mình viết nên nó, tự mình gửi nó đi và tự mình chứng minh rằng, khi được trao cơ hội, em cũng có thể làm nên những điều của riêng mình.

Điềm tĩnh và mạnh mẽ

Ở lớp 8A1, Minh Châu được cô giáo nhận xét là một cô bé có cá tính mạnh mẽ, nhưng cũng một sự điềm tĩnh khá đặc biệt. Em ít khi thể hiện cảm xúc hay quan điểm một cách ồn ào, mà thường suy nghĩ rất kỹ rồi mới bày tỏ quan điểm một cách thận trọng. Châu có thế giới riêng của mình và dường như em thích quan sát, suy ngẫm rồi mới lên tiếng.

Nhưng trong những giờ làm việc nhóm, cô Đỗ Bảo Trân lại nhìn thấy ở Châu có một tinh thần sôi nổi. Khi đã bắt tay vào công việc, em không ngần ngại đưa ra ý kiến, gợi mở cách làm và cùng các bạn tìm hướng giải quyết. Có những lúc, chính Châu là người nhắc các bạn bắt đầu công việc, cùng phân chia phần việc và thúc đẩy cả nhóm hoàn thành đúng tiến độ.

Điều cô giáo và các bạn luôn ghi nhận hơn cả ở Minh Châu là tinh thần trách nhiệm. Em không chỉ lo phần việc của mình mà còn để ý đến những người xung quanh. Với những người bạn ngồi cùng bàn, Châu thường sẵn lòng giải thích lại bài, cùng bạn tìm cách tháo gỡ những chỗ chưa hiểu. Riêng với môn Tiếng Anh, em còn có thể hướng dẫn và hỗ trợ các bạn khá tốt.

Tình cảm Châu dành cho thầy cô cũng không biểu lộ theo cách ồn ào. Em không phải cô học trò thường xuyên nói những lời yêu thương hay thể hiện sự quan tâm ra bên ngoài. Nhưng sự quan tâm ấy lại nằm trong những điều rất nhỏ: một câu hỏi, một lần chủ động trao đổi, hay việc em âm thầm để ý đến những công việc chung của lớp.

“Có những việc cô giáo tưởng Châu không để ý, nhưng sau đó em lại chủ động nhắn tin hỏi: mình cần làm gì, làm như thế nào để tốt nhất”, cô Trân kể.

Có lẽ, với Châu, quan tâm không nhất thiết phải nói thành lời. Đôi khi, đó chỉ là việc em nhớ một điều người khác từng nói, để rồi lặng lẽ tìm cách làm cho điều ấy trở nên tốt hơn.

Ở nhà, Châu cũng là một cô bé tự lập. Trong môi trường quen thuộc, em tự làm hầu hết mọi việc, tự sắp xếp thời gian học tập, hoàn thành bài rồi mới chơi.

Mẹ Minh Châu kể: “Có những hôm ôn thi đến nửa đêm, con nhất định phải hoàn thành bài tập mới chịu nghỉ”. Đó là tính cách khiến mẹ em nhiều lần “đầu hàng”, bởi không dễ thuyết phục Châu đi ngủ sớm khi em đã đặt mục tiêu phải hoàn thành việc của mình.

“Châu sống nội tâm, ít khi chủ động chia sẻ những chuyện riêng với bố mẹ. Ở môi trường mới, con đôi khi còn khá rụt rè. Nhưng trong học tập và các cuộc thi, con lại có một chút ‘hiếu thắng’ theo hướng tích cực, luôn đặt mục tiêu đạt kết quả cao. Vì thế, trước mỗi việc, Châu đều chuẩn bị rất kỹ lưỡng”, mẹ em tự hào chia sẻ.

Không lấy khó khăn làm lý do để đứng ngoài

Với cô Bảo Trân, một trong những điều khiến cô ấn tượng nhất ở Minh Châu là sự kiên trì. Châu luôn đặt mục tiêu trở thành một trong những học sinh có kết quả học tập tốt của lớp, đặc biệt ở các môn Toán, Ngữ văn và Ngoại ngữ.

Nhưng với Châu, học tốt dường như chưa bao giờ là đủ. Em còn muốn được tham gia trọn vẹn vào đời sống của lớp, từ những giờ học đến các hoạt động tập thể. Mỗi khi lớp chuẩn bị một tiết mục văn nghệ, Châu thường nhờ cô quay lại phần nhảy của các bạn để mang về nhà tự luyện. Em tập đi tập lại từng động tác, cố gắng ghi nhớ nhịp điệu và chuyển động để có thể bắt kịp mọi người.

“Có thể với một học sinh khiếm thị, việc tiếp nhận một kiến thức mới hay tham gia một hoạt động tập thể sẽ có thêm nhiều khó khăn, nhưng Châu chưa bao giờ xem những khó khăn ấy là lý do để mình đứng ngoài”, cô Trân  chia sẻ.

Không chỉ cố gắng để theo kịp các bạn, cô giáo còn nhận thấy Châu đang từng ngày vượt qua những giới hạn của chính mình. Nhận xét ấy cũng hiện lên rõ qua những câu chuyện mẹ Châu kể. Từ tập đi xe đạp, nhảy dây, học các bài dân vũ đến tập đàn piano, violin, gấp giấy origami, làm hoa kẽm, thi hát, làm tranh cúc..., bất cứ điều gì được mẹ hướng dẫn, Châu đều kiên trì tập luyện cho đến khi làm được.

Với mẹ em, một trong những khoảnh khắc đáng nhớ nhất là lần đầu tiên nhìn thấy con gái tự đạp xe đạp hai bánh. “Cảm giác rất khó diễn tả. Ngạc nhiên, phấn khích và cả sự khâm phục”, chị Bích Ngọc nhớ lại. Đó cũng là một trong rất nhiều khoảnh khắc khiến gia đình nhận ra ở cô con gái nhỏ sự mạnh mẽ, tự lập và bền bỉ.

Nếu phải chọn một niềm đam mê nổi bật ở Châu, cô Trân cho rằng đó là ngôn ngữ. Hiện em học ba ngoại ngữ. Với tiếng Anh, Châu có khả năng nghe, nói và giao tiếp tốt. Với tiếng Nhật, em có thể nghe và nói ở mức đơn giản. Còn tiếng Trung là ngôn ngữ em mới bắt đầu học theo chương trình của nhà trường.

Theo cô Bảo Trân, nếu sau này Châu trở thành phiên dịch viên hoặc biên dịch viên, đó sẽ là hướng đi phù hợp với khả năng và sở thích của em.

“Châu là một cô bé luôn muốn được khám phá thế giới, muốn được bước ra ngoài những giới hạn quen thuộc của mình. Cô vẫn hay nghĩ rằng, ước mơ của Châu chắc chắn không chỉ là trở thành một phiên dịch viên, mà là trở thành một ‘global citizen’ thật xịn – một công dân toàn cầu có thể sử dụng ngôn ngữ để kết nối với thế giới”, cô Trân chia sẻ.

Còn ở nhà, Minh Châu lại có một ước mơ khác rất đáng yêu. Em yêu động vật, đặc biệt là chó và mèo. Ước mơ của Châu là trở thành bác sĩ thú y và nuôi một đàn chó.

“Đừng nhìn những đứa trẻ khuyết tật bằng những gì các con không thể làm”

Với gia đình Minh Châu, điều khiến bố mẹ em yên tâm nhất khi con đến trường không chỉ là học kiến thức, mà luôn được yêu thương trong vòng tay của thầy cô và các bạn.

“Ở bất kỳ cấp học nào, Châu cũng có những người bạn thân. Các em cùng nhau đi học, đi chơi, làm việc nhóm, làm bánh, xem phim, đi triển lãm… Quan trọng hơn, Châu không có cảm giác mình là một người khuyết tật”, mẹ Minh Châu kể.

Việc em có thể hỗ trợ bạn trong học tập trên lớp cũng như ngoài giờ học khiến bố mẹ em rất vui, bởi con gái đang được sống trong một môi trường hòa nhập, không cảm thấy sự khác biệt. 

Theo chị Bích Ngọc, gia đình luôn mong muốn nhà trường mang đến cho Châu không chỉ kiến thức mà còn là sự hòa nhập không khoảng cách, giúp em có sự tự tin và không mặc cảm vì mình là người khuyết tật. Và đây là điều cô giáo chủ nhiệm và Ban Giám hiệu nhà trường đã thực sự làm tốt.

“Trường học hạnh phúc đối với một học sinh khuyết tật là được hòa nhập, an toàn, yêu thương, không kỳ thị và có cơ hội phát triển năng lực cá nhân, khẳng định bản thân”, chị Ngọc nói.

Cùng chung suy nghĩ ấy, cô Đỗ Bảo Trân cho rằng với giáo viên Trường PTCS Nguyễn Đình Chiểu, dạy học sinh khuyết tật trước hết là một nhiệm vụ. Nhưng đó là nhiệm vụ được thực hiện bằng rất nhiều tình yêu thương và sự kiên nhẫn dành cho các em.

Cô mong gia đình luôn là nơi nuôi dưỡng niềm tin và sự tự tin cho trẻ; còn nhà trường trở thành môi trường để các em được học tập, hòa nhập, thử sức và sống đúng với khả năng của mình.

“Điều tôi mong muốn nhất là chúng ta đừng nhìn những đứa trẻ khuyết tật trước hết bằng những gì các con không thể làm được. Hãy nhìn vào những điều các con đang cố gắng, những khả năng các con đang có và những điều các con hoàn toàn có thể đạt được nếu được trao cơ hội”, cô Trân chia sẻ.

Một ngôi trường hạnh phúc không phải là nơi mọi đứa trẻ đều giống nhau. Đó là nơi mỗi đứa trẻ, dù mang một khác biệt nào, vẫn có thể tìm thấy chỗ của mình; được lắng nghe, được tôn trọng, được yêu thương và quan trọng hơn, được tin rằng mình có thể làm được.

Với những đứa trẻ như Minh Châu, đôi khi điều các em cần không phải là ai đó làm thay hay mở sẵn một con đường. Chỉ cần gia đình, thầy cô và những người xung quanh đủ kiên nhẫn để ở bên, trao cho em cơ hội được thử, được sai, được làm lại và tự mình bước tiếp. Để rồi, từ những điều tưởng như rất nhỏ, em dần nhận ra rằng: mình cũng có thể học, có thể chơi, có thể ước mơ và có thể hạnh phúc theo cách của riêng mình.

Dưới đây là những hình ảnh ấn tượng trong bài dự thi của em Đỗ Ngọc Minh Châu: