Lỗ hổng từ đầu vào: Vì sao thực phẩm kém chất lượng vẫn lọt vào trường học?

LTS: Vừa qua, Công an TP. Hà Nội đã triệt phá đường dây giết mổ lợn bệnh với quy mô lớn. Kinh hoàng hơn, trong số gần 300 tấn thịt bẩn bị tuồn ra thị trường từ đầu năm 2026, có một lượng lớn đã len lỏi vào bếp ăn của nhiều trường học thông qua các đơn vị cung ứng.

Trước thực trạng sức khỏe của hàng nghìn trẻ em bị đe dọa nghiêm trọng bởi "thực phẩm bẩn", Tạp chí Trẻ em Việt Nam khởi đăng chuyên đề: “Chặn thực phẩm bẩn vào trường học: Ai đang kiểm soát bữa ăn của trẻ?”.

Chuyên đề đi sâu phân tích những kẽ hở trong chuỗi cung ứng, làm rõ trách nhiệm của nhà trường, nhà cung cấp, vai trò của phụ huynh và cơ quan quản lý, đề xuất giải pháp minh bạch hóa bữa ăn học đường, bảo vệ sự phát triển bền vững của thế hệ tương lai.

Bài 1: Lỗ hổng từ đầu vào - Vì sao thực phẩm kém chất lượng vẫn lọt vào trường học?

***

Thực phẩm “bẩn” vẫn liên tục bị lọt vào trường học

Mới đây, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Hà Nội đã ra Quyết định khởi tố vụ án, khởi tố 8 bị can trong đường dây giết mổ, tiêu thụ lợn dịch xảy ra tại Hà Nội. Đây là một lò mổ cung cấp lượng thịt lợn lớn chủ yếu cho các chợ đầu mối, chợ dân sinh và các cung ty cung cấp thực phẩm lớn của thành phố.

Từ đầu năm 2026 đến nay, các đối tượng đã tiêu thụ khoảng 3.600 con lợn mắc dịch bệnh (tương đương gần 300 tấn). Số thịt này được đưa vào các chợ đầu mối, chợ dân sinh và bán cho Công ty Trách nhiệm hữu hạn Thực phẩm Cường Phát. Đáng chú ý, công ty này đã cung cấp thực phẩm cho một số trường học trên địa bàn Hà Nội.

Trước đó, chiều 28/01/2026, hai trường Tiểu học Tân Quy và Nguyễn Văn Hưởng đã phát đi thông báo dừng tổ chức bán trú cho khoảng 2.200 học sinh do nghi vấn nguồn thịt bẩn bị đưa vào bữa ăn học đường. Đồng thời, hai trường yêu cầu đơn vị cung cấp thực phẩm – Công ty TNHH Thương mại An Phước Thắng SG (Sago Food) giải trình rõ về nguồn gốc, quy trình chế biến và bảo quản.

Quyết định này được đưa ra sau khi Công ty TNHH Thương mại An Phước Thắng SG (Sago Food) – đơn vị cung cấp suất ăn cho nhiều trường tại TP HCM bị phản ánh sử dụng thực phẩm không đảm bảo, trong đó có thịt hết hạn. Theo đó, các trường đang sử dụng suất ăn từ đơn vị này đồng loạt tạm dừng bán trú. 

Cũng trong ngày 28/1, Đoàn kiểm tra của Sở An toàn thực phẩm TP HCM phối hợp với Phòng Cảnh sát kinh tế và chính quyền địa phương tiến hành kiểm tra cơ sở của Sago Food tại xã Hiệp Phước. Tại thời điểm này, đại diện pháp luật của công ty đang làm việc với cơ quan công an, việc tiếp đoàn do một nhân viên được ủy quyền thực hiện.

Quá trình kiểm tra ghi nhận công ty đang vệ sinh cơ sở, dụng cụ chế biến. Tuy nhiên, tại kho lưu trữ, đoàn phát hiện 371 kg thịt gia súc, gia cầm đông lạnh được đựng trong túi nylon không có nhãn mác, ngày sản xuất hay hạn sử dụng, gồm sườn cốt lết, da gà và ức gà.

Theo báo cáo, Sago Food đang cung cấp khoảng 9.300 suất ăn mỗi ngày cho 12 trường học, với nguyên liệu từ 10 nhà cung cấp và đã xuất trình hóa đơn chứng từ liên quan. Đến nay, việc truy xuất nguồn gốc thực phẩm trong vụ việc vẫn đang được cơ quan chức năng tiếp tục làm rõ.

Những túi thịt đông lạnh không ghi thông tin có thể là sai sót riêng lẻ, nhưng cũng đặt ra nghi vấn về các lỗ hổng trong chuỗi cung ứng thực phẩm vào trường học.

Tối 15/9/2025, mạng xã hội lan truyền hình ảnh được cho là thực phẩm dùng trong bữa ăn bán trú tại Trường Tiểu học Trưng Vương, kèm theo đơn phản ánh tập thể của phụ huynh gửi cơ quan chức năng.

Theo nội dung đơn tố cáo, trong khoảng thời gian từ tháng 11/2024 đến tháng 4/2025, bếp ăn nhiều lần tiếp nhận nguyên liệu không đảm bảo chất lượng. Cụ thể, ngày 21/11/2024, nhà cung cấp giao 10kg xương heo có mùi hôi, chuyển màu xanh; ngày 26/12/2024 giao 35 kg bò viên đông lạnh không nhãn mác, có mùi lạ, sau đó ghi nhận hai học sinh bị nôn sau bữa ăn.

Đến tháng 3/2025, tổ bếp tiếp tục phản ánh việc nhận 50 kg thịt bò thái sẵn có dấu hiệu bị trộn dầu để tăng trọng. Gần nhất, ngày 15/4/2025, nhà cung cấp giao 40 kg thịt heo đã luộc có màu xanh và sau đó bị lập biên bản tiêu hủy.

Theo tìm hiểu, nhà trường đang ký hợp đồng cung ứng thực phẩm với 5 nhà cung cấp tại Đà Lạt và huyện Đức Trọng. Tổ bếp đã nhiều lần kiến nghị thay đổi đơn vị cung cấp thực phẩm, đề xuất này không được hiệu trưởng chấp thuận.

Tại cuộc họp được tổ chức để làm rõ đơn tố cáo việc hiệu trưởng bị cho là tiếp tục hợp đồng với nhà cung cấp nhiều lần đưa thực phẩm không đảm bảo vào bếp ăn, bà Nguyễn Thị Kim Thanh, nhân viên bếp bán trú trong năm học 2024–2025, xuất trình đơn tố cáo cùng các hình ảnh được cho là bằng chứng thực phẩm kém chất lượng đã được đưa vào bếp.

Bà Thanh cho biết đã làm việc tại tổ bếp 4 năm, trong khi nhiều người ký tên trong đơn có thâm niên 16–20 năm. Bà khẳng định các thực phẩm nêu trong đơn thực tế đã được sử dụng cho học sinh, không phải bị tiêu hủy, và chịu trách nhiệm trước pháp luật về nội dung phản ánh.

Cũng tại buổi họp, một phụ huynh có con học lớp 3 cung cấp giấy ra viện, cho biết con mình nhập viện ngày 16/9 và xuất viện ngày 17/9 do ngộ độc thực phẩm, đồng thời đặt câu hỏi về việc nhà trường không công khai thông tin và trách nhiệm bồi thường.

Lỗ hổng giám sát trong bếp ăn học đường

TS. Vũ Thu Hương, nguyên giảng viên Khoa Giáo dục Tiểu học, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, cho rằng các vụ việc này là lời cảnh báo rõ ràng về những lỗ hổng trong quản lý bếp ăn học đường. Việc phụ huynh phải trực tiếp phát hiện thực phẩm hư hỏng cho thấy cơ chế giám sát nội bộ của nhà trường đang vận hành thiếu hiệu quả.

Theo bà, nguyên nhân không chỉ xuất phát từ phía đơn vị cung cấp suất ăn mà còn đến từ chính nhà trường. Một số đơn vị vì cắt giảm chi phí đã sử dụng nguyên liệu kém chất lượng; điều kiện vận chuyển không đảm bảo, thiếu xe chuyên dụng khiến thực phẩm dễ bị biến đổi. Trong khi đó, việc giám sát từ phía nhà trường và phụ huynh chưa chặt chẽ, chưa tạo được “hàng rào kiểm soát” đủ mạnh.

Theo PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh, chuyên gia Công nghệ thực phẩm, tình trạng này không phải mới xuất hiện. Thực phẩm kém chất lượng, thậm chí có dấu hiệu nhiễm bệnh, vẫn có thể đi vào bếp ăn tập thể do chuỗi cung ứng kéo dài và phức tạp, từ chợ đầu mối, đơn vị trung gian đến trường học. Chỉ cần một khâu lỏng lẻo, toàn bộ hệ thống kiểm soát có thể bị vô hiệu hóa, nhất là khi yếu tố lợi nhuận được đặt cao hơn an toàn.

Ông cho rằng điểm yếu lớn nhất nằm ở khâu giám sát trực tiếp. Dù hệ thống quy định, chứng nhận vệ sinh và kiểm dịch đã tương đối đầy đủ, nhưng nếu nhà trường và cơ quan quản lý giáo dục địa phương không thực hiện nghiêm, không kiểm tra định kỳ và đột xuất, thực phẩm không đảm bảo vẫn có thể lọt vào bếp ăn. 

Thực tế các vụ việc gần đây cho thấy, một số đơn vị cung ứng đã lợi dụng kẽ hở, trong khi nhà trường buông lỏng kiểm soát, dẫn đến những rủi ro đáng tiếc. Nguy cơ này vẫn tiếp diễn khi mầm bệnh còn tồn tại trong chuỗi cung ứng, áp lực lợi nhuận thúc đẩy hành vi gian dối, và cơ chế quản lý chưa được siết chặt.

Chia sẻ về khâu dễ xảy ra sai sót nhất, ông Thịnh nhấn mạnh vấn đề cốt lõi vẫn là tổ chức thực hiện và giám sát tại chỗ. Theo ông, chỉ cần một mắt xích thiếu chặt chẽ, toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm vào trường học sẽ đối mặt rủi ro.

Trong đó, vai trò của hiệu trưởng và lãnh đạo nhà trường được xem là then chốt. Người đứng đầu không chỉ dừng ở việc ký hợp đồng hay giao nhiệm vụ, mà cần trực tiếp chỉ đạo kiểm tra định kỳ, phối hợp với cơ quan quản lý an toàn thực phẩm, đảm bảo bữa ăn của học sinh đạt tiêu chuẩn an toàn và dinh dưỡng. Nếu khâu này bị xem nhẹ, nguy cơ tái diễn các vụ việc thực phẩm bẩn là khó tránh khỏi.

Trong bối cảnh nhiều đơn vị cung ứng tham gia thị trường, từ quy mô nhỏ đến lớn, nhà trường và ngành giáo dục được xem là “lớp kiểm soát cuối cùng” bảo vệ học sinh. Khi quy trình kiểm tra được thực hiện nghiêm túc và có sự phối hợp chặt chẽ với cơ quan chức năng, nguy cơ thực phẩm bẩn xâm nhập vào bếp ăn học đường sẽ giảm đáng kể.

Khi những lỗ hổng trong kiểm soát dần lộ diện, một vấn đề quan trọng khác cũng được đặt ra: Ai sẽ chịu trách nhiệm nếu thực phẩm không an toàn gây ảnh hưởng đến sức khỏe học sinh? Góc nhìn pháp lý về vấn đề này sẽ được phân tích trong bài viết tiếp theo.