Năm học 2026-2027: Nhiều thay đổi hướng tới trả lại chất lượng giáo dục thực chất

Sắp xếp trường học: Không chỉ giảm đầu mối, mà phải nâng chất lượng

Năm học 2026-2027 là năm đầu tiên cả nước vận hành hệ thống trường học sau đợt sắp xếp với quy mô lớn chưa từng có, kéo theo nhiều thay đổi trong tổ chức và quản trị. Đây cũng được xác định là năm ngành Giáo dục quyết tâm “trả lại chất lượng giáo dục thực chất”.

Theo Bộ GD-ĐT, đến ngày 30/8, các địa phương cơ bản hoàn thành việc sắp xếp trường học. Số cơ sở giáo dục (CSGD) ước tính giảm từ 37.515 xuống còn 18.575 đầu mối, tương ứng giảm 50,5%. Sau sắp xếp, nhiều địa phương hình thành các trường liên cấp, trường nhiều cấp học.

Việc tinh gọn mạng lưới trường học đồng thời tạo điều kiện bố trí, sắp xếp lại đội ngũ. Dự kiến, số lượng hiệu trưởng, phó hiệu trưởng giảm 32.625 người và nhân viên giảm 11.041 người. Trong đó, nhiều cán bộ quản lý được bố trí trở lại giảng dạy.

Nhờ vậy, nhu cầu bổ sung biên chế giáo viên cho năm học 2026-2027 dự kiến giảm mạnh, từ 104.516 giáo viên xuống còn 43.267 người. Con số này tương đương số biên chế giáo viên được giao trong năm 2025 nhưng chưa tuyển dụng và gần bằng số giáo viên đang hợp đồng.

Tuy nhiên, theo ông Thái Văn Tài, Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông (Bộ GD-ĐT), ngày 30/8 chỉ là mốc hoàn thành việc sắp xếp, không phải điểm kết thúc của quá trình đổi mới. Sau sắp xếp, Bộ GD-ĐT và các địa phương sẽ phải tiếp tục đánh giá hiệu quả thực chất thông qua nhiều tiêu chí như chất lượng giáo dục, khoảng cách đi học của học sinh, việc sử dụng đội ngũ, cơ sở vật chất, năng lực quản trị nhà trường và sự phát triển của người học.

“Mục tiêu cuối cùng không phải là chúng ta sắp xếp được bao nhiêu trường, mà là sau sắp xếp, mỗi học sinh được học tập tốt hơn, mỗi giáo viên có điều kiện làm tốt hơn công việc của mình và hệ thống giáo dục vận hành hiệu lực, hiệu quả hơn”, ông Thái Văn Tài nhấn mạnh.

Cùng với việc sắp xếp mạng lưới, bài toán đặt ra là làm thế nào để những trường có quy mô lớn, nhiều cấp học có thể vận hành hiệu quả.

Theo Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Hoàng Minh Sơn, Bộ đã ban hành văn bản hướng dẫn như một khung quản trị dành cho các trường phổ thông có quy mô lớn, bao quát từ mục tiêu, điều phối đội ngũ giáo viên, phân cấp, phân quyền trách nhiệm giữa hiệu trưởng và các phó hiệu trưởng đến quản trị cơ sở vật chất, chuyên môn, tài chính… Thời gian tới, Bộ GD-ĐT sẽ triển khai nền tảng số quản trị giáo dục quốc gia, hỗ trợ các nhà trường cùng sử dụng trên một nền tảng chung.

Theo Bộ trưởng, việc kết hợp giữa hướng dẫn về phân quyền, phân trách nhiệm trong hoạt động nhà trường với công cụ quản trị số sẽ góp phần nâng cao năng lực quản trị, từ đó tăng hiệu quả và chất lượng hoạt động của các cơ sở giáo dục sau sắp xếp.

Thi tốt nghiệp THPT trên máy tính: Chuẩn bị cho bước chuyển từ năm 2027

Một nhiệm vụ đáng chú ý trong năm học 2026-2027 là chuẩn bị cho việc thi tốt nghiệp THPT trên máy tính. Bộ GD-ĐT yêu cầu các địa phương tham gia thử nghiệm, đồng thời chuẩn bị đầy đủ các điều kiện cần thiết để từng bước tham gia tổ chức thí điểm từ năm 2027.

Theo phương án dự kiến, từ năm 2027, thí sinh tại một số địa phương đủ điều kiện sẽ thi tốt nghiệp THPT trên máy tính, trong khi các địa phương còn lại tiếp tục thi trên giấy. Đây được xác định là giai đoạn chuyển tiếp, trong đó hai phương thức phải bảo đảm tương đương về yêu cầu đánh giá cũng như giá trị sử dụng của kết quả. Với các môn thi trắc nghiệm, thí sinh thi trên máy tính và trên giấy sẽ sử dụng chung nội dung đề thi, khác nhau chủ yếu ở phương thức làm bài và ghi nhận kết quả.

Bộ GD-ĐT dự kiến kỳ thi trên máy tính có thể được tổ chức thành nhiều ca. Đề thi giữa các ca không nhất thiết giống nhau nhưng phải tương đương về nội dung, độ khó và khả năng đo lường. Việc xây dựng đề thi sẽ dựa trên ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa, kết hợp thử nghiệm thực tế và các phương pháp khoa học khảo thí. Qua đó hạn chế khả năng thí sinh có lợi thế hoặc bất lợi chỉ vì dự thi ở các ca khác nhau.

Việc thi trên máy tính cũng không được triển khai đồng loạt mà chỉ áp dụng tại những địa phương, điểm thi đáp ứng yêu cầu về cơ sở vật chất, hạ tầng kỹ thuật và nhân lực. Sau giai đoạn thí điểm, Bộ GD-ĐT sẽ đánh giá, hoàn thiện trước khi xem xét mở rộng.

Bỏ môn thi thứ ba, giảm áp lực tuyển sinh lớp 10

Nếu kỳ thi tốt nghiệp THPT hướng tới đổi mới phương thức tổ chức, tuyển sinh lớp 10 lại được đặt trong bài toán giảm áp lực thi cử cho học sinh. Đây vốn được xem là một trong những kỳ thi căng thẳng nhất với học sinh phổ thông tại một số thành phố lớn. 

Bộ GD-ĐT định hướng chỉ tổ chức thi tuyển vào trường chuyên và thi tuyển lớp 10 tại những địa bàn có đông học sinh nhưng hệ thống trường công lập chưa đáp ứng đủ nhu cầu, như Hà Nội, TP.HCM.

Bộ GD-ĐT đã lấy ý kiến của Sở GD-ĐT Hà Nội, Hải Phòng và TP.HCM về dự thảo quy chế tuyển sinh đầu cấp theo hướng chỉ thi hai môn Toán và Ngữ văn, thay vì ba môn như hiện nay. Cụ thể, tại Công văn số 4991/BGDĐT-GDPT ngày 31/7/2026, Bộ GD-ĐT đề nghị Sở GD-ĐT Hà Nội, Hải Phòng và TP.HCM nghiên cứu, góp ý dự thảo Thông tư quy định về tuyển sinh THCS và tuyển sinh THPT. Một nội dung đáng chú ý trong dự thảo là số môn thi đối với tuyển sinh lớp 10 gồm Toán và Ngữ văn; đối với tuyển sinh lớp 6 gồm Toán và Tiếng Việt.

Nếu được ban hành, đây sẽ là thay đổi đáng chú ý so với quy định hiện hành. Theo Thông tư 30/2024/TT-BGDĐT đang áp dụng cho kỳ tuyển sinh năm học 2026-2027, thí sinh thi Toán, Ngữ văn và một môn thi/bài thi thứ ba do địa phương lựa chọn.

Như vậy, điểm thay đổi cốt lõi trong phương án mới là bỏ môn thi thứ ba, qua đó được kỳ vọng góp phần giảm áp lực ôn tập và thi cử cho học sinh. Tuy nhiên, cần lưu ý đây mới là phương án đang được lấy ý kiến chuyên môn tại một số địa phương, chưa phải quy định chính thức. Phương án cuối cùng có thể tiếp tục được điều chỉnh sau quá trình góp ý.

“Giải phóng” và đưa giáo viên trở lại với chuyên môn

Bên cạnh những thay đổi về trường học và thi cử, một trong những yêu cầu được Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh trước giám đốc Sở GD-ĐT các địa phương là giải phóng thực chất sức lao động của người thầy ngay trong năm học này. “Muốn nâng cao chất lượng giáo dục, chúng ta phải giải phóng thực chất sức lao động của người thầy”, Bộ trưởng nói.

Theo ông, việc đánh giá sự thành công của một giám đốc Sở GD-ĐT không chỉ dựa vào số lượng học sinh giỏi, mà còn phải xem giáo viên tại địa phương có được giảm bớt áp lực từ thủ tục hành chính và những công việc không thuộc chuyên môn dạy học hay không.

Từ quan điểm này, người đứng đầu ngành Giáo dục yêu cầu xóa bỏ 100% hồ sơ, sổ sách giấy trùng lặp, chuyển sang đo lường trên dữ liệu; cắt giảm tối thiểu 50% các hội thi, phong trào, danh hiệu mang tính hình thức. Mục tiêu là để giáo viên có thêm thời gian nghiên cứu, xây dựng bài giảng, đồng thời dành nhiều thời gian hơn để chăm sóc, hỗ trợ và nâng đỡ những học sinh còn yếu.

Yêu cầu này tiếp tục được nhắc lại trong các chỉ đạo và văn bản hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ năm học mới của Bộ GD-ĐT.

Nhìn tổng thể, những thay đổi của năm học 2026-2027 không chỉ nằm ở việc sắp xếp lại trường lớp hay điều chỉnh các kỳ thi. Đằng sau đó là yêu cầu thay đổi cách vận hành của hệ thống giáo dục: quản trị tinh gọn hơn, ứng dụng công nghệ nhiều hơn, giảm áp lực hành chính và thi cử, đồng thời đưa người thầy trở lại với công việc cốt lõi là dạy học và đồng hành cùng sự phát triển của từng học sinh.