Người dưới 18 tuổi không được đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể hoặc hiến xác
Sáng 21/11, Quốc hội thông qua Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), có hiệu lực từ ngày 1/1/2028, bỏ đề xuất về hiến, lấy bộ phận cơ thể người của người dưới 18 tuổi, giữ nguyên các quy định hiện hành.
Kiểm soát nghiêm ngặt nhằm bảo vệ trẻ em
Luật sửa đổi siết chặt điều kiện hiến tạng khi còn sống, mở rộng nguồn hiến từ người chết não, chết tuần hoàn, đồng thời bổ sung cơ chế bảo vệ người hiến và ngăn chặn mua bán tạng.
Luật cấm lấy bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi để ghép cho người khác, kể cả sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn. Người dưới 18 tuổi cũng không được đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể hoặc hiến xác.
Trường hợp hiến mô khi còn sống, người dưới 18 tuổi chỉ được hiến mô tái sinh thuộc danh mục cho phép, với người nhận là anh, chị hoặc em ruột và không có người hiến trưởng thành phù hợp. Cụ thể, trẻ có thể hiến mô tái sinh như tế bào gốc tạo máu để giúp anh, chị, em ruột mắc các bệnh máu ác tính hoặc bệnh máu bẩm sinh nặng. Trong một số trường hợp, ghép tế bào gốc là cơ hội duy nhất để chữa khỏi bệnh cho người thân.
Để bảo vệ trẻ em, việc hiến trong trường hợp này phải đáp ứng những điều kiện nghiêm ngặt. Trẻ phải có sự đồng ý của chính mình và có văn bản đồng ý của cha mẹ. Trẻ cùng gia đình được tư vấn độc lập về pháp luật, sức khỏe, đồng thời được đánh giá tâm lý, xã hội phù hợp với độ tuổi. Quá trình xem xét còn phải có hội đồng tư vấn với sự tham gia của đại diện cơ quan quản lý nhà nước về trẻ em hoặc tổ chức bảo vệ quyền trẻ em. Người đứng đầu cơ sở khám bệnh, chữa bệnh phải đồng ý bằng văn bản.
Đặc biệt, nếu trẻ hoặc cha mẹ có biểu hiện không đồng thuận ở bất kỳ thời điểm nào, việc lấy mô tái sinh phải dừng lại. Những quy định này cho thấy dự thảo luật hướng tới việc cân bằng giữa nhu cầu cứu chữa người bệnh và yêu cầu bảo vệ sức khỏe, quyền lợi của trẻ em, tránh để trẻ trở thành đối tượng chịu áp lực hoặc bị chi phối bởi quyết định của người lớn.
Người đủ 18 đến 25 tuổi chỉ được phép hiến cho thành viên trong gia đình. Việc lấy bộ phận cơ thể chỉ được tiến hành khi có ý kiến đồng ý bằng văn bản của hội đồng tư vấn lấy, ghép. Hội đồng gồm các chuyên gia về y tế, pháp luật và tâm lý, trong đó thành viên không tham gia vào ca ghép của trường hợp đang được xem xét. Bên cạnh đó, cơ quan công an, UBND và các cơ quan liên quan sẽ phối hợp xác minh quan hệ nhân thân, nơi cư trú của người hiến và người nhận.
Luật cũng yêu cầu người hiến phải được tư vấn, đánh giá về tâm lý và pháp luật, đồng thời có quyền từ chối hiến ở bất kỳ thời điểm nào. Đối với người hiến khi còn sống, hoạt động tư vấn phải được thực hiện độc lập, phù hợp với độ tuổi để bảo đảm họ được cung cấp đầy đủ thông tin, không bị cưỡng ép.
Từ đủ 25 tuổi trở lên, người hiến có thể hiến cho cả người ngoài gia đình nhưng không được đích danh chỉ định hoặc lựa chọn người nhận, trừ trường hợp người nhận là thành viên gia đình.
Thành viên gia đình được xác định gồm vợ, chồng, cha mẹ đẻ, con đẻ, anh chị em ruột cùng cha mẹ hoặc cùng cha khác mẹ, cùng mẹ khác cha và ông bà nội, ngoại. Trường hợp hiến tạng giữa vợ chồng phải đáp ứng thời gian kết hôn tối thiểu do Chính phủ quy định.
Người hiến khi còn sống phải đăng ký hiến, đủ sức khỏe và được tư vấn độc lập, đánh giá tâm lý, xã hội. Cơ sở y tế phải thành lập Hội đồng tư vấn lấy, ghép bộ phận cơ thể gồm chuyên gia y tế, pháp luật và tâm lý để đánh giá điều kiện hiến, bảo đảm người hiến tự nguyện, không bị cưỡng ép.
29 hành vi bị cấm
Để quản lý chặt chẽ hơn, số hành vi bị nghiêm cấm cũng được nâng từ 10 hành vi theo Luật năm 2006 lên 29 hành vi. Các quy định bổ sung tập trung ngăn chặn hành vi mua bán mô, bộ phận cơ thể người; môi giới hoặc lợi dụng việc nuôi con nuôi, chăm sóc thay thế, quan hệ giám hộ và các quan hệ lệ thuộc khác để trục lợi.
Dự thảo cũng nghiêm cấm việc đưa người Việt Nam ra nước ngoài để mua bán mô, bộ phận cơ thể người hoặc đưa người nước ngoài vào Việt Nam để hiến, ghép trái quy định. Đáng chú ý, việc hiến, lấy cũng không được thực hiện nếu người hiến, người đại diện hoặc cha đẻ, mẹ đẻ từ chối hay có biểu hiện không đồng thuận, không hợp tác.
Dự thảo luật quy định các nguyên tắc bảo đảm quyền con người trong xác định chết não, chết tuần hoàn; yêu cầu có đủ tiêu chuẩn chuyên môn, kết luận bằng văn bản của hội đồng và công bố bằng văn bản của người đứng đầu cơ sở khám bệnh, chữa bệnh. Thành phần hội đồng, nguyên tắc đánh giá độc lập cũng được xác định rõ. Các tiêu chuẩn xác định chết não, chết tuần hoàn phải bao gồm tiêu chuẩn lâm sàng, cận lâm sàng và tiêu chuẩn thời gian theo chuẩn mực quốc tế.
Đặc biệt, ngay cả khi đã có kết luận chết não hoặc chết tuần hoàn, việc hiến mô, bộ phận cơ thể vẫn hoàn toàn do gia đình quyết định. Gia đình được tư vấn, cung cấp đầy đủ thông tin và có quyền từ chối ở bất kỳ thời điểm nào. Luật đồng thời nghiêm cấm lấy mô, bộ phận cơ thể trong trường hợp chưa rõ nguyên nhân tử vong hoặc có dấu hiệu bất thường, nghi ngờ vi phạm pháp luật.
Về phân bổ nguồn hiến, dự thảo luật thiết lập cơ chế điều phối thống nhất trên toàn quốc, hướng tới bảo đảm công bằng, minh bạch trong việc phân bổ mô, bộ phận cơ thể cho người bệnh có nhu cầu ghép. Cùng với đó, các chính sách bảo vệ và tri ân người hiến được chú trọng.







