Nhà thơ, nhà báo Nguyễn Thành Phong: Đã đến lúc xem mỗi nét vẽ của trẻ thơ là "phiếu trưng cầu dân ý" về đô thị xanh 

Trong thế giới của những nhà quy hoạch, người ta dùng thước kẻ, những thông số kỹ thuật khô khốc và các bản đồ án tiền tỷ để định nghĩa về sự sống. Nhưng trong thế giới của hàng chục nghìn họa sĩ nhí gửi tranh về cuộc thi "Ngôi nhà mơ ước" năm 2026, đô thị xanh lại hiện lên bằng một ngôn ngữ khác: Ngôn ngữ của sự cộng sinh, nơi sắt thép và diệp lục không còn loại trừ nhau.

Đồng hành cùng cuộc thi trong vai trò Giám khảo, Nhà thơ, nhà báo Nguyễn Thành Phong không chỉ đi tìm những gam màu hay bố cục chuẩn mực. Ông trân trọng mỗi bức tranh như một lời tự sự đầy hy vọng của thế hệ cư dân mới. Với ông, những nét vẽ hồn nhiên ấy chính là bản "trưng cầu dân ý" quý giá về hình hài của Việt Nam trong nhiều thập kỷ tới – một thông điệp mà người lớn cần lắng nghe bằng cả sự trân trọng và trách nhiệm.

PV: Thưa Nhà thơ, nhà báo Nguyễn Thành Phong, trong một cuộc thi hội họa dành cho trẻ em, ranh giới giữa kỹ thuật bài bản và ý tưởng nguyên sơ thường rất mong manh, vậy yếu tố nào thực sự được ông đặt lên bàn cân ưu tiên khi kiếm tìm một định nghĩa về “Đô thị xanh hạnh phúc”? Phải chăng có một “điểm chạm” vô hình nào đó đã giúp một bức tranh vượt qua hàng ngàn tác phẩm để chạm tới trái tim những người cầm cân nảy mực?

Nhà thơ, nhà báo Nguyễn Thành Phong: Thú thật, khi mới bắt đầu, tôi cũng chưa hình dung rõ nét tiêu chí của mình, tôi chỉ nghĩ đơn giản rằng sẽ tiếp cận các bức tranh với một tâm thế cởi mở nhưng cũng đầy sự tò mò. Tôi tự hỏi, trẻ con sẽ làm gì với một đề tài có phần "người lớn" như thế này? Tôi đã chuẩn bị tinh thần để đi tìm những cảm xúc ấn tượng, những gì lay động mạnh mẽ nhất.

Nhưng khi đi sâu vào các tác phẩm, tôi thực sự bị "thuyết phục". Hóa ra, những trăn trở của xã hội hiện đại, những vấn đề về xây dựng và kiến tạo cuộc sống lại được trẻ con thể hiện một cách trực diện và ấn tượng nhất. Tôi bắt gặp những "mô thức" hiện đại nhất: đường ray sắt, tàu điện ngầm chạy xuyên lòng đất, tàu vũ trụ... nhưng lạ thay, chúng không hề khô khan. Chúng được bao bọc, thẩm thấu trong một thế giới thiên nhiên yên bình với hồ nước và cây xanh. Đó chính là "điểm chạm" quyết định: Sự hòa hợp tuyệt đối giữa phát kiến văn minh và giá trị bền vững của đất mẹ. 

Những tác phẩm đoạt giải là những bức tranh mang được giá trị đó một cách tự nhiên nhất thông qua hòa âm màu sắc và kết cấu – thứ hội họa bản năng chưa bị "phai màu" bởi kiến thức trường lớp khô khan.

PV: Nhìn vào những tác phẩm đoạt giải năm nay, ông thấy điều gì ở đó? Phải chăng sự hồn nhiên chính là "vũ khí" sắc bén nhất để các em vượt qua những giới hạn về kỹ năng và chạm tới bản chất của cái đẹp?

Nhà thơ, nhà báo Nguyễn Thành Phong: Những bức tranh đó là minh chứng rõ nhất cho những gì tôi vừa chia sẻ. Chúng tạo ra một xung lực thị giác cực mạnh về một cấu trúc xã hội hiện đại nhưng đầy lòng trắc ẩn với thiên nhiên. Hội đồng giám khảo chúng tôi chọn chúng vì chúng mang lại câu trả lời thỏa đáng nhất cho câu hỏi: "Chúng ta sẽ sống thế nào trong tương lai?".

Dù trẻ em ngày nay được giáo dục rất kỹ về kỹ năng và nhận thức, nhưng may thay, cái gốc rễ hồn nhiên vẫn còn nguyên vẹn. Chính sự hồn nhiên đó đã phát ra đúng cái tần số mà chúng ta – những người lớn đang mải miết đi tìm. Đó không chỉ là thành công của một cuộc thi, đó là niềm hy vọng về một thế hệ dám nghĩ, dám vẽ và dám sống rực rỡ với bản nguyên của mình.

PV: Ông từng quan sát rất nhiều sự chuyển mình của xã hội qua ngòi bút báo chí. Nhìn vào các tác phẩm năm nay, ông có thấy sự khác biệt nào giữa “đô thị xanh” của trẻ em thời đại số so với những giấc mơ thuần túy về “vườn cây, ao cá” của thế hệ trước không?

Nhà thơ, nhà báo Nguyễn Thành Phong: Sự khác biệt là rất lớn, nhưng cái cốt lõi thì vẫn là một. Thế hệ chúng tôi ngày xưa, giấc mơ xanh thường là sự trốn chạy khỏi phố thị để về với “vườn cây, ao cá” - một kiểu hoài niệm về quá khứ thuần khiết. Nhưng trẻ em thời đại số bây giờ, các em không trốn chạy thực tại. Các em đưa robot, tàu vũ trụ, đường ray tàu điện vào ngay giữa những cánh rừng. Điều này chứng tỏ tư duy của trẻ con hiện nay rất thực tế và sòng phẳng: Các em chấp nhận công nghệ như một phần của hơi thở, nhưng đồng thời cũng đòi hỏi công nghệ phải “biết phục vụ” thiên nhiên. 

Nếu “đô thị xanh” ngày xưa là một khu vườn biệt lập, thì “đô thị xanh” trong mắt trẻ em hôm nay là một hệ sinh thái thông minh, nơi sắt thép và chất diệp lục không còn loại trừ nhau. Đó không chỉ là sự thay đổi về nét vẽ, mà là sự trưởng thành về nhận thức: Một tương lai bền vững phải là sự cộng sinh, chứ không phải là sự lựa chọn một mất một còn.

PV: Nhìn vào thế giới quan của các em, ông có nghĩ rằng những nhà quy hoạch đang "nợ" trẻ em một không gian sống đúng nghĩa? Liệu những nhà kiến tạo đô thị – những người đang nỗ lực đặt Việt Nam lên bản đồ bền vững toàn cầu có nên xem những bức tranh này là một "nguồn dữ liệu" cho những ý tưởng quy hoạch sắp tới?

Nhà thơ, nhà báo Nguyễn Thành Phong: Tôi khẳng định đây không chỉ là tranh, đây là tiếng lòng và là khát khao của thế hệ cư dân mới về thế giới mà các em muốn được thuộc về. Đó là một thông điệp vô giá.

Tôi nghĩ nếu những nhà quy hoạch hay các kiến trúc sư có cơ hội đắm mình trong thế giới quan của trẻ thơ qua cuộc thi này, họ sẽ có những gợi ý cực kỳ đắt giá cho kiến trúc đô thị tương lai. Bởi lẽ, con mắt trẻ thơ là con mắt nguyên sơ nhất. Trong thời đại công nghiệp hóa khắc nghiệt, chúng ta càng tiến gần đến sự hồn nhiên, chúng ta càng có sức mạnh để giữ gìn bản sắc và kiến tạo những không gian sống thực sự có linh hồn.

PV: Giải thưởng rồi sẽ được trao, các bức tranh rồi sẽ được lưu kho, nhưng những ước mơ về một “Đô thị xanh” vẫn còn đó. Theo ông, làm thế nào để những “thông điệp đẹp” trên mặt giấy này không chỉ dừng lại ở một cuộc thi, mà thực sự trở thành một áp lực tích cực buộc người lớn phải thay đổi cách xây dựng thế giới?

Nhà thơ, nhà báo Nguyễn Thành Phong: Đây là câu hỏi mà tôi luôn đau đáu. Nếu chúng ta chỉ trao giải rồi đóng khung những bức tranh này lại để ngắm, thì cuộc thi này chỉ dừng lại ở mức “vỗ tay khen hay” rồi thôi. Để biến những thông điệp này thành áp lực tích cực, người lớn, đặc biệt là những nhà kiến tạo, những người lãnh đạo cần phải thôi coi đây là “tranh trẻ con” mà phải xem đó là “phiếu trưng cầu dân ý” của thế hệ tương lai.

Áp lực tích cực sẽ đến khi chúng ta dám mang những ý tưởng này ra đối chiếu với các bản quy hoạch thực tế. Khi chúng ta xây một khu chung cư hay một tuyến đường, hãy tự hỏi: “Bức tranh của đứa trẻ đạt giải năm ấy có chỗ đứng ở đây không?”. Chúng ta cần những diễn đàn nơi kiến trúc sư ngồi lại với những “họa sĩ nhí” này để nghe các em giải thích về một đô thị xanh hạnh phúc.

Chỉ khi nào người lớn thấy “xấu hổ” trước sự hồn nhiên của trẻ thơ, khi đó áp lực mới thực sự hình thành. Đừng để các em chỉ vẽ ước mơ trên giấy, hãy để những nét vẽ đó trở thành “đề bài” bắt buộc cho mọi dự án phát triển đô thị. Đó mới là cách chúng ta trả nợ cho tương lai.

Xin trân trọng cảm ơn ông về những chia sẻ sâu sắc và giàu cảm xúc!