Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam: 18 năm bền bỉ dựng "lá chắn" bảo vệ trẻ em

Từ tiếng nói của chính sách đến những giám sát đi vào thực tế

Ngày 8/4/2008, Bộ Nội vụ ban hành Quyết định số 464/QĐ-BNV cho phép thành lập Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam. Theo quyết định, Hội hoạt động theo điều lệ được phê duyệt, chịu sự quản lý nhà nước về lĩnh vực hoạt động, có tư cách pháp nhân, con dấu, tài khoản riêng và tự lo kinh phí, phương tiện hoạt động.

Từ dấu mốc ấy đến nay, hành trình 18 năm của Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam là một quá trình bền bỉ mở rộng tổ chức, tìm kiếm vị trí pháp lý, xây dựng uy tín xã hội và từng bước biến khái niệm “bảo vệ quyền trẻ em” thành những hành động cụ thể. 

Từ năm 2008 đến trước Đại hội lần thứ IV, Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam đã trải qua 3 kỳ đại hội: Nhiệm kỳ 2008-2013, 2013-2018 và 2018-2023; đến cuối năm 2023 tiếp tục tổ chức Đại hội đại biểu lần thứ IV cho nhiệm kỳ 2023-2028. Đại hội IV diễn ra trong hai ngày 30/11 và 1/12/2023 với sự tham gia của 273 đại biểu trên cả nước, cho thấy quy mô và mức độ gắn kết ngày càng rõ hơn của hệ thống Hội. 

Ngay trong những năm đầu thành lập, điều đáng chú ý là Hội không chỉ hình thành trên giấy tờ mà sớm tổ chức bộ máy hoạt động. Chuyên đề 15 năm của chính Hội cho biết Đại hội lần thứ nhất đã bầu 35 ủy viên Ban Chấp hành và 11 ủy viên Ban Thường vụ. Từ nền tảng ban đầu ấy, công tác phát triển tổ chức ở Trung ương và địa phương được đẩy mạnh theo thời gian. Đến năm 2025, Hội cho biết đã vận động thành lập được 27 hội thành viên ở 27 tỉnh, thành phố; có 5 đơn vị pháp nhân trực thuộc, trong đó có Tạp chí Trẻ em Việt Nam; cùng hàng chục nghìn hội viên và đội ngũ chuyên gia có kinh nghiệm trong công tác trẻ em.

Chặng đường 15 năm cho thấy Hội có sự phát triển tương đối rõ rệt. Chuyên đề của Hội ghi nhận sau 15 năm, mạng lưới đã có 25 hội cấp tỉnh, hơn 40 chi hội, gần 10 trung tâm trực thuộc với trên 60.000 hội viên và thành viên mạng lưới cơ sở. Tại lễ kỷ niệm 15 năm thành lập, Hội đã có 26 hội thành viên, 24 chi hội, 5 trung tâm, đơn vị trực thuộc với mạng lưới ở 41 tỉnh, thành phố. 

Một bước ngoặt đặc biệt quan trọng đối với Hội là việc vai trò, trách nhiệm của tổ chức này được ghi nhận trong Luật Trẻ em năm 2016. Khoản 4 Điều 92 của Luật quy định rõ Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam có trách nhiệm kết nối, thu thập thông tin, kiến nghị của các tổ chức xã hội và của trẻ em để chuyển đến cơ quan nhà nước; góp ý, tư vấn cho việc xây dựng và thực hiện chính sách, pháp luật về quyền trẻ em; tham gia giám sát việc thực hiện quyền trẻ em; phát biểu chính kiến và kiến nghị đối với các vấn đề về trẻ em cũng như việc vi phạm pháp luật về trẻ em. Đây là cơ sở pháp lý rất quan trọng, bởi từ đây, hoạt động của Hội không chỉ mang tính vận động xã hội mà còn được đặt trong khung trách nhiệm được luật định. 

Không chỉ Luật Trẻ em, nhiều văn bản khác cũng tiếp tục giao việc, xác lập vai trò và mở rộng không gian hoạt động cho Hội. Trên trang “Nhiệm vụ chính trị của Hội được Nhà nước giao”, Hội dẫn lại Nghị định 56/2017/NĐ-CP, Thông tư 36/2018/TT-BLĐTBXH, Nghị quyết 121/2020/QH14 của Quốc hội và Chỉ thị 23/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Các văn bản này đều gắn Hội với những nhiệm vụ cụ thể như tham gia giám sát việc thực hiện quyền trẻ em, kết nối và chuyển tải ý kiến trẻ em, tiếp nhận thông tin về hành vi vi phạm quyền trẻ em, cũng như phối hợp trong quá trình lấy ý kiến trẻ em khi xây dựng chính sách, chương trình liên quan tới trẻ em. 

Một trong những mảng hoạt động nổi bật nhất của Hội trong 18 năm qua là tham gia góp ý xây dựng pháp luật, chương trình, chính sách liên quan tới trẻ em. Tại sự kiện kỷ niệm 15 năm thành lập, Hội cho biết trong chặng đường đó đã tham gia góp ý 18 văn bản, dự thảo luật, chính sách, chương trình quốc gia liên quan tới trẻ em. Cùng với đó là 15 nghiên cứu, khảo sát về các lĩnh vực liên quan tới trẻ em, từ vai trò của các tổ chức xã hội trong đáp ứng nhu cầu quyền trẻ em ở vùng sâu, vùng xa, đến khảo sát quy trình tố tụng thân thiện và hỗ trợ y tế đối với trẻ em là nạn nhân bị xâm hại tình dục tại Hà Nội. Đây là lớp công việc âm thầm nhưng rất quan trọng, bởi một tổ chức muốn góp ý chính sách hiệu quả thì phải có dữ liệu, khảo sát và thực tiễn làm nền.

Cùng với góp ý chính sách, Hội còn tham gia mạnh vào các hoạt động giám sát. Theo chuyên đề của Hội, năm 2019 Hội tham gia Đoàn giám sát tối cao của Quốc hội về việc thực hiện chính sách, pháp luật về phòng, chống xâm hại trẻ em tại 12 trong số 17 tỉnh, thành phố được giám sát.

Đáng chú ý hơn, Hội đã chủ động đề xuất và được giao chủ trì, phối hợp tiến hành một cuộc khảo sát xã hội học trên quy mô toàn quốc về việc thực hiện chính sách, pháp luật phòng, chống xâm hại trẻ em tại 63 tỉnh, thành phố, với trên 3.085 người lớn và 5.764 trẻ em tham gia.

Giai đoạn 2020-2024, Hội tiếp tục tham gia 6 đoàn giám sát, khảo sát chuyên đề tại 16 tỉnh, thành phố về các vấn đề như bạo lực trên cơ sở giới trong thời gian giãn cách, phòng chống đuối nước ở trẻ em, trẻ em mồ côi, trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt… Đây là những hoạt động cho thấy Hội không đứng ngoài hệ thống giám sát, mà tham gia tương đối sâu vào quá trình theo dõi, phát hiện vấn đề và kiến nghị giải pháp.

Bên cạnh các đoàn giám sát, một dấu ấn khác của Hội là phát biểu chính kiến trước các vấn đề trẻ em được dư luận quan tâm. Chuyên đề 15 năm ghi nhận lãnh đạo Hội đã có hơn 300 lượt phát biểu chính kiến về các vụ việc và vấn đề liên quan đến trẻ em như trẻ bị bạo hành, bị xâm hại, bị bỏ rơi, lao động trẻ em, thuốc lá điện tử, đồ uống có đường, bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng… Theo Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam, phần lớn các ý kiến, kiến nghị này đều bám sát thực tiễn, có minh chứng cụ thể và được cơ quan có thẩm quyền tiếp thu, phản hồi. Trong bối cảnh nhiều vụ việc trẻ em dễ bị nhìn dưới lăng kính hình sự hoặc đạo đức đơn thuần, việc một tổ chức xã hội kiên trì đặt vấn đề từ góc độ quyền trẻ em là đóng góp không nhỏ cho đời sống công luận.

Tích cực dựng "lá chắn thép", cất tiếng nói vì trẻ em

Nếu đóng góp chính sách là phần “mở đầu”, thì hỗ trợ pháp lý và can thiệp vụ việc là phần “kết quả” thể hiện rõ nhất tính hành động của Hội. Tại lễ kỷ niệm 15 năm thành lập, Hội công bố đã tiếp nhận hơn 500 thông tin phản ánh của công dân qua đơn thư, email, tư vấn trực tiếp liên quan tới vi phạm quyền trẻ em; đã hỗ trợ tư vấn, xử lý và gửi công văn kiến nghị tới cơ quan nhà nước có liên quan để đề nghị giải quyết gần 300 trường hợp; đồng thời hỗ trợ pháp lý cho hàng chục ca xâm hại trẻ em. Cũng theo nguồn này, Hội đang duy trì 3 mô hình luật sư bảo vệ trẻ em tại Hà Nội và TPHCM với khoảng 60 luật sư, luật gia là thành viên.

Chuyên đề về công tác hỗ trợ, tư vấn pháp luật đối với trẻ em bị bạo lực, xâm hại cũng mô tả Hội như một “địa chỉ tin cậy” trong lĩnh vực bảo vệ quyền trẻ em. 

Trong năm 2025, Hội cho biết đã tiếp nhận, chuyển gửi, tham gia xét xử và hỗ trợ xử lý 90 trường hợp trẻ em và gia đình cần trợ giúp ở nhiều dạng vụ việc như bạo hành trong gia đình, bạo lực học đường, bôi nhọ trẻ em trên môi trường mạng, dâm ô trẻ em, mua bán trẻ em hay tranh chấp quyền nuôi dưỡng. Với trẻ em và gia đình, một công văn kiến nghị đúng lúc, một tư vấn pháp lý kịp thời, hay sự hiện diện của luật sư trong các vụ việc nhạy cảm đôi khi có ý nghĩa lớn hơn rất nhiều những lời kêu gọi chung chung.

Trong 18 năm qua, Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam luôn kiên trì truyền thông và nâng cao năng lực cộng đồng. Chuyên đề 15 năm cho biết Hội đã tổ chức 698 lớp tập huấn cho khoảng 44.024 cán bộ Hội, hội viên và cộng tác viên ở 38 tỉnh, thành phố. Cùng với đó là việc xây dựng, phát hành hàng chục sản phẩm truyền thông đa dạng như cẩm nang, sổ tay, tờ rơi, video clip, phim hoạt hình, trò chơi về quyền trẻ em, kỷ luật tích cực, phòng chống lao động trẻ em, phòng chống xâm hại, bạo lực trẻ em… Việc duy trì các chương trình tập huấn, tài liệu hóa kiến thức và đưa truyền thông xuống cộng đồng là nền tảng để công tác bảo vệ trẻ em không chỉ dừng lại ở phản ứng sau vụ việc, mà chuyển dần sang phòng ngừa. 

Trong lĩnh vực báo chí, một dấu mốc khá đáng nhớ là giai đoạn 2017-2018, khi Hội phối hợp phát động “Giải thưởng báo chí về trẻ em”. Theo chuyên đề 15 năm của Hội, giải thưởng đã thu hút hơn 200 tác phẩm dự thi ở 4 loại hình báo chí và trao 36 giải cho các tác giả, nhóm tác giả có tác phẩm xuất sắc. Đây không chỉ là một cuộc thi nghề nghiệp, mà còn phản ánh cách Hội nhìn báo chí như một lực lượng đồng hành trong việc phát hiện vấn đề, lan tỏa điển hình và bảo vệ trẻ em khỏi các nguy cơ bị xâm hại, bạo hành, bỏ quên trong truyền thông đại chúng. Đến năm 2025, Hội tiếp tục mở rộng mặt trận này khi ra mắt Ban Chủ nhiệm Câu lạc bộ “Các nhà báo bảo vệ quyền trẻ em”, cho thấy nỗ lực thiết lập một mạng lưới truyền thông chuyên biệt vì trẻ em.

Một thành tố khác làm nên dấu ấn của Hội là thúc đẩy quyền tham gia của trẻ em. Trong 15 năm đầu, Hội cho biết đã hỗ trợ trẻ em tham gia nhiều diễn đàn trong nước và quốc tế, từ Diễn đàn trẻ em quốc gia đến các cuộc gặp gỡ trẻ em khu vực tại Thái Lan, Indonesia. Hội cũng tham gia và đồng điều hành các mạng lưới như CRWG, CRnet, thực hiện hoặc tham gia các báo cáo bổ sung của tổ chức xã hội gửi Ủy ban Quyền trẻ em của Liên Hợp Quốc. 

Năm 2025, Hội tiếp tục tham vấn gần 2.800 trẻ em tại 16 tỉnh, thành phố cho chương trình bảo vệ và hỗ trợ trẻ em trên môi trường mạng giai đoạn 2026-2030; đồng thời hỗ trợ 2 trẻ em đại diện Việt Nam tham dự “Gặp gỡ trẻ em khu vực” tại Thái Lan. Những hoạt động ấy cho thấy Hội không chỉ nói thay trẻ em, mà còn cố gắng mở thêm không gian để trẻ em tự nói lên tiếng nói của mình. 

Riêng ở mảng sáng tạo - truyền thông gần trẻ em, năm 2025 Hội cho biết thông qua “Sáng kiến trẻ em” đã hỗ trợ 2 sáng kiến triển khai trong năm học 2025-2026. Cũng trong năm này, cuộc thi vẽ tranh “Ngôi nhà mơ ước” mùa 3 với chủ đề “Đô thị xanh hạnh phúc” do Tạp chí Trẻ em Việt Nam tổ chức đã thu hút trên 35.000 trẻ em đến từ 46 tỉnh, thành phố tham gia. Đây là một chỉ dấu đáng chú ý, bởi nó cho thấy Hội không tiếp cận quyền trẻ em chỉ qua ngôn ngữ pháp lý hay chính sách, mà còn qua những sân chơi văn hóa, nghệ thuật, nơi trẻ em vừa được thể hiện cảm xúc, vừa được thực hành quyền tham gia của mình một cách tự nhiên hơn.

Trong bài toán bảo vệ trẻ em, nguồn lực luôn là vấn đề khó. Chuyên đề 15 năm của Hội cho biết trong 15 năm đầu, Hội và các cơ sở Hội ở địa phương đã huy động được tổng nguồn lực hơn 475 tỷ đồng, giúp hàng triệu trẻ em được hưởng quyền, nhận học bổng và các phần quà, hiện vật thiết thực.

Các nguồn hỗ trợ đến từ nhiều đối tác như UNICEF, Save the Children, ChildFund, AC Thụy Điển, Đại sứ quán Na Uy, Đại sứ quán Mỹ, Oxfam, TFCF… Trong năm 2025, Hội tiếp tục ghi nhận đã hỗ trợ hơn 2.300 trẻ em với tổng kinh phí tiền mặt và hiện vật trị giá hơn 10 tỷ đồng; đồng thời phối hợp trao quà, nhu yếu phẩm cho gần 4.000 trẻ em và gia đình bị ảnh hưởng bởi bão lũ tại Đắk Lắk và Khánh Hòa. Những con số này cho thấy Hội không chỉ làm công việc kiến nghị, mà còn trực tiếp chia sẻ gánh nặng với trẻ em ở thời điểm khó khăn.

Ở lĩnh vực hợp tác quốc tế, dấu ấn của Hội cũng khá đậm nét. Chuyên đề 15 năm cho biết Hội đã từng bước xây dựng quan hệ hợp tác với hơn 30 đối tác quốc tế, đón khoảng 80 đoàn khách quốc tế đến làm việc và có 127 lượt cán bộ tham dự hội nghị, hội thảo, tập huấn, chia sẻ kinh nghiệm ở nước ngoài. Hội cũng tham gia viết các báo cáo bổ sung việc thực hiện Công ước Liên Hợp Quốc về quyền trẻ em theo các chu kỳ báo cáo của Việt Nam. Cuối năm 2025, Hội được Bộ Ngoại giao tặng Bằng khen vì đã có đóng góp tiêu biểu trong công tác đối ngoại nhân dân, cho thấy những nỗ lực hợp tác và kết nối quốc tế của Hội đã được ghi nhận ở cấp bộ. 

Nhìn lại 18 năm, có thể thấy dấu ấn lớn nhất của Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam không nằm ở một sự kiện đơn lẻ, mà ở chính sự bền bỉ của một hành trình. Từ chỗ phải tự khẳng định vai trò của mình trong một lĩnh vực vốn lâu nay được nhìn chủ yếu như trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước, Hội đã từng bước trở thành một đầu mối xã hội có khả năng lên tiếng, kết nối, phản biện, giám sát, hỗ trợ pháp lý, truyền thông và huy động nguồn lực.

Hành trình ấy chưa thể nói là đã đủ đầy, bởi những vấn đề mới của trẻ em vẫn đang xuất hiện mỗi ngày, từ bạo lực học đường, xâm hại, sức khỏe tâm thần đến nguy cơ trên môi trường mạng. Nhưng 18 năm qua cho thấy một điều rõ ràng: Bảo vệ quyền trẻ em không thể chỉ trông vào những khẩu hiệu, mà cần những tổ chức xã hội dấn thân, có chuyên môn, có mạng lưới và đủ kiên trì để đi đường dài, và Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam đã, đang và sẽ tiếp tục nỗ lực đi trên con đường ấy./.