Họa sĩ Lê Trí Dũng: Đi tìm "cốt cách" độc bản giữa những khoảng trời trong trẻo

Trong căn phòng ngập tràn những tác phẩm đa sắc, các thành viên Ban giám khảo cuộc thi "Ngôi nhà mơ ước" 2026 lặng lẽ lật giở từng bức họa như đang đọc từng bức thư tay gửi về từ tương lai. Với tư cách là "người cầm cân nảy mực", họa sĩ Lê Trí Dũng cùng Hội đồng ban giám khảo không chỉ tìm kiếm những tài năng nhí có kỹ thuật điêu luyện, mà hơn hết, họ đang đi tìm những "nhãn tự" thực sự – nơi cái tôi cá nhân không bị hòa lẫn vào những khuôn mẫu rập khuôn.

Khác với lối vẽ ước lệ, thanh bình với lũy tre, con trâu của các thế hệ trước, trẻ em hôm nay bước vào hội họa bằng một tư duy hình khối đầy tính thời đại. Đứng trước hàng ngàn tác phẩm, họa sĩ Lê Trí Dũng, Phó Chủ tịch Hội đồng nghệ thuật, Hội Mỹ thuật Việt Nam  – người đã kinh qua hàng chục hội đồng chấm giải ngỡ ngàng nhận ra ngôn ngữ của hội họa hiện đại đang chảy tràn trong huyết quản của các em. 

Đó là những mảng khối đồ sộ kiểu "đồ hộp", những cấu trúc robot đa tầng hay những đường nét xoắn ốc viễn tưởng như đến từ một hành tinh khác. Trẻ em thời nay không vẽ đô thị như cách chúng ta thấy, các em vẽ đô thị như cách chúng ta đang tiến tới: Một kỷ nguyên của công nghệ và sự kết nối không giới hạn.

Tuy nhiên, đằng sau sự phong phú về hình ảnh là một thực tế khiến những người làm chuyên môn trăn trở. “Các em vẽ khá giống nhau”, họa sĩ Lê Trí Dũng nhận xét. Theo ông, sự can thiệp quá sâu từ các lớp học vẽ đang vô tình tạo ra một dạng “đồng phục tư duy”. Khi thầy dạy một phong cách, nhiều em sẽ đi theo cùng một lối thể hiện, khiến cái “tôi” riêng dễ bị mờ đi. Vì vậy, việc tìm ra những tác phẩm nổi bật thực chất là tìm những bức tranh còn giữ được nét riêng – dù có thể chưa hoàn thiện về kỹ thuật, nhưng mang ý tưởng không lẫn vào đâu.

Theo họa sĩ Lê Trí Dũng, trong một cuộc thi mà sự tiêu biểu đôi khi chỉ hơn kém nhau gang tấc, thì những bức tranh thoát ly được tầm ảnh hưởng của người lớn mới thực sự sở hữu cái gọi là "cốt cách". Đó có thể là những nét bút còn vụng về, những bố cục chưa tròn trịa, nhưng lại chứa đựng những ý tưởng "độc bản", không thể trộn lẫn. Đó chính là sự lên tiếng của tâm hồn trẻ thơ – thứ mà mọi kỹ thuật điêu luyện cũng không thể đánh đổi.

"Màu sắc chính là thế mạnh của các thí sinh nhí. Những gam màu 'nguyên thủy' như xanh, đỏ, vàng, tím... được các em sử dụng bằng một bản năng thuần khiết, tạo ra những bất ngờ thị giác mà một họa sĩ người lớn dù nỗ lực đến đâu cũng không bao giờ mô phỏng lại được", họa sĩ Lê Trí Dũng trầm trồ.

Theo họa sĩ Lê Trí Dũng, ô nhiễm môi trường, biến đổi khí hậu,... giờ không còn là chuyện xa vời, mà đã hiện rõ trong những thành phố ngột ngạt mỗi ngày. Vì vậy, chủ đề “Đô thị xanh hạnh phúc” năm nay giống như một cách để tìm những giải pháp gần gũi, xuất phát từ chính suy nghĩ và cảm xúc con người.

Ông khẳng định, điều đáng giá nhất không nằm ở kỹ thuật vẽ, mà là cách các em thể hiện sự hồn nhiên nhưng vẫn ý thức được việc bảo vệ môi trường. Nhìn vào tranh của trẻ, dù có nhà cao tầng, đường lớn hay cả robot hiện đại, các em vẫn luôn vẽ thêm cây xanh. Với các em, đó là điều không thể thiếu – vì đó là dấu hiệu của sự sống.

Đồng thời, việc vẽ tranh không đơn thuần là hoạt động giải trí, mà là quá trình hình thành thói quen từ trong suy nghĩ. Khi một đứa trẻ đặt bút vẽ một ngôi nhà có cây xanh che phủ, một con đường không có khói bụi, hay một tòa chung cư nơi con người sống hài hòa cùng muôn loài, đó là lúc các em bắt đầu hình dung về một cách sống khác.

Theo họa sĩ Lê Trí Dũng, hội họa gợi mở cho các em cách quan sát thế giới bằng sự phản biện và khát vọng thay đổi. Khi hành động "xanh" được cụ thể hóa bằng màu sắc, nó sẽ ngấm dần vào nhận thức, từ đó thúc đẩy lối sống bền vững một cách tự nhiên nhất. Khi những ý tưởng “sống xanh” xuất hiện trong tranh, chúng dần trở thành điều quen thuộc trong suy nghĩ của trẻ. Từ đó, ý thức về môi trường được hình thành một cách tự nhiên, không gượng ép.​​

Họa sĩ Lê Trí Dũng cho rằng “Ngôi nhà mơ ước” 2026 không chỉ là một cuộc thi vẽ, mà còn là cách thế hệ trẻ gửi gắm mong muốn về không gian sống trong tương lai. Các em mơ về một đô thị hiện đại, nhưng vẫn tràn đầy màu xanh và gần gũi với thiên nhiên.

Trong tranh, hình ảnh con người và các loài vật như hổ, thỏ, rùa cùng xuất hiện giữa phố thị không đơn thuần là trí tưởng tượng ngây thơ, mà gợi ra một trạng thái sống hài hòa – nơi môi trường được tôn trọng và mọi sinh vật đều có chỗ đứng. Theo họa sĩ, đó là điều người lớn đôi khi đã vô tình đánh mất trong quá trình phát triển đô thị.

Những bức tranh đoạt giải vì thế không chỉ mang giá trị thẩm mỹ, mà còn như những gợi ý giản dị về cách con người nên nghĩ lại về không gian sống. “Đô thị không chỉ xanh bằng cây cối hay công trình, mà cần bắt đầu từ tư duy của người làm quy hoạch”, ông chia sẻ.

Từ những nét vẽ hồn nhiên, một thông điệp rõ ràng được gửi đi: một đô thị đáng sống không nằm ở những tòa nhà cao đến đâu, mà ở cách con người giữ lại bao nhiêu “màu xanh” trong đó.​​/.