Nhà thơ, nhà báo Nguyễn Thành Phong: Muốn hiểu hạnh phúc, hãy lắng nghe trẻ em

PV: Cuộc thi “Viết và bình chọn Trường học hạnh phúc 2026” hướng tới thúc đẩy quyền tham gia của học sinh, lan tỏa lối sống tích cực và xây dựng môi trường học tập an toàn, hạnh phúc. Thưa nhà thơ, nhà báo Nguyễn Thành Phong, ý nghĩa nổi bật nhất của cuộc thi trong bối cảnh giáo dục hiện nay là gì?

Nhà thơ, nhà báo Nguyễn Thành Phong: Giá trị lớn nhất của cuộc thi chính là đề cao sự tham gia của trẻ em. Làn sóng bài thi đổ về từ khắp mọi miền đất nước không chỉ cho thấy sự hưởng ứng nhiệt thành, mà còn mở ra một không gian nơi các em được tự do cất lên tiếng nói. 

Khi trẻ em chủ động lên tiếng về chính nơi mình đang lớn lên, ý nghĩa của chương trình đã vượt xa khuôn khổ một cuộc tranh tài thuần túy. Những trang viết ấy trở thành chiếc gương phản chiếu chân thực đời sống học đường. Để từ đó, người lớn nhìn lại mình, nhận ra những khoảng trống cần lấp đầy và những điều cần lắng nghe, nhằm từng bước hoàn thiện một môi trường giáo dục trọn vẹn hơn.

Suy cho cùng, một ngôi trường hạnh phúc không dừng lại ở những bức tường gạch hay phòng học khang trang. Giá trị cốt lõi nằm ở không gian tinh thần - nơi mỗi đứa trẻ đều cảm nhận được sự nâng đỡ, yêu thương và thấu hiểu; nơi các em được trao cơ hội tự do nuôi dưỡng và chắp cánh cho những ước mơ của đời mình.

Chính vì vậy, cuộc thi này không nên dừng lại ở một sự kiện thường niên, mà cần trở thành một diễn đàn giáo dục mở. Ở đó, đối tượng tham gia không chỉ dừng lại ở học sinh, mà cần mở rộng sang các thầy cô giáo - những người gieo hạt, và cả các bậc phụ huynh - những người đồng hành. Khi mọi mắt xích trong hệ sinh thái giáo dục cùng lên tiếng, chúng ta mới có thể tạo ra những đối thoại đa chiều, đặt nền móng vững chắc cho hành trình xây dựng những “mái trường hạnh phúc” đúng nghĩa.

PV: Với tư cách thành viên Hội đồng Chung khảo, ông kỳ vọng điều gì ở các tác phẩm dự thi năm nay? Theo ông, một bài viết về trường học hạnh phúc cần phản ánh những khía cạnh nào để truyền tải được tinh thần và thông điệp của cuộc thi?

Nhà thơ, nhà báo Nguyễn Thành Phong: Điều tôi kỳ vọng nhất ở mỗi bài viết là tiếng nói chân thật từ chính tâm hồn trẻ thơ - không gượng ép, không rập khuôn hay gọt dũa theo góc nhìn của người lớn. Mỗi tác phẩm cần là một mảnh ghép cảm xúc trọn vẹn, gửi gắm những ước mơ hồn nhiên và góc nhìn trong trẻo của các em về ngôi trường mà mình đang gắn bó và ao ước.

Về thể hiện, ngôn ngữ cần giữ được nét trong sáng, tự nhiên nhưng vẫn đủ sức lay động. Đặc biệt, văn phong phải đi liền với sự phù hợp lứa tuổi, từ nét ngây thơ của học sinh tiểu học đến sự trưởng thành, sâu sắc hơn của lứa tuổi THCS, THPT.

Thực tế, nhiều em nhỏ có khả năng dùng từ, kể chuyện vô cùng tinh tế. Có những bài thi gửi về từ vùng sâu, vùng xa, nét chữ còn nguệch ngoạc, trang giấy còn nhăn nhúm, nhưng ẩn đằng sau từng dòng chữ chệch choạc ấy lại là một thế giới nội tâm mãnh liệt và chân thành đến xúc động. Đó mới chính là giá trị cốt lõi mà cuộc thi tìm kiếm. Một bài viết chạm đến trái tim không nằm ở sự cầu kỳ hay trau chuốt bề ngoài, mà ở sức gợi và sự chân thành. 

PV: Trực tiếp đọc và chấm chọn các bài dự thi, ông nhận thấy bức tranh "Trường học hạnh phúc" đang được các tác giả khắc họa qua những góc nhìn nào? Đâu là những câu chuyện, góc nhìn hay cách thể hiện để lại trong ông ấn tượng sâu sắc nhất?

Nhà thơ, nhà báo Nguyễn Thành Phong: Với tôi, những bài viết chạm đến trái tim nhất luôn là những tác phẩm được nhìn qua lăng kính nguyên bản của chính các em. Ở đó, trẻ em tự quan sát, tự cảm nhận và cất lên tiếng nói thực sự của mình về không gian học đường. Mỗi học sinh có một văn phong, một cách biểu đạt riêng, nhưng sợi dây kết nối lớn nhất chính là sự chân thành.

Tôi đặc biệt bị cuốn hút bởi những bài viết sở hữu thứ ngôn từ tự nhiên, mộc mạc nhưng giàu sức hút. Có những tác phẩm đạt tới sự tinh tế và điêu luyện trong cách diễn đạt, khiến một người cầm bút lâu năm như tôi cũng phải ngạc nhiên. Đặc biệt, sự "điêu luyện" ấy hoàn toàn không đến từ việc đẽo gọt câu từ hay phô diễn kỹ thuật. Điểm đắt giá nhất là các em biết làm chủ vốn từ của mình để bộc lộ suy nghĩ, cảm xúc và khát vọng một cách mạch lạc, lay động.

PV: Dưới góc nhìn của một nhà văn, nhà báo, ông đánh giá thế nào về vai trò của trải nghiệm thực tế và sự quan sát đời sống học đường đối với sức lay động của một bài viết?

Nhà thơ, nhà báo Nguyễn Thành Phong: Đọc từng bài dự thi, tôi có cảm giác như được chạm tay vào nhịp sống học đường hôm nay - một thế giới hoàn toàn khác với ký ức trường lớp thời chúng tôi. Dẫu từng đi qua nhiều ngôi trường, nhưng thứ người lớn dễ nhận thấy nhất thường chỉ là quy mô hay sự khang trang của cơ sở vật chất. Còn trẻ em thực sự sống, học tập và cảm nhận không gian ấy ra sao thì lại là một khoảng trời rất khác.

Chính những trang viết của các em đã mở ra những câu chuyện và góc nhìn đầy gợi mở. Rất nhiều chi tiết tưởng chừng quen thuộc nhưng nếu không qua sự kể lại của học sinh, người lớn chưa chắc đã cảm nhận hết. Với những người cầm bút, đây là nguồn chất liệu sống động, giúp chúng tôi F5 lại góc nhìn để thấu hiểu thế hệ trẻ hôm nay.

Thực tế và khả năng quan sát là chất liệu gốc của người viết, nhưng chính sự lắng nghe trẻ em mới là chìa khóa để điều chỉnh nhận thức của chính mình. Những bài dự thi vì thế vượt xa giá trị của một cuộc thi thuần túy. Đó là điểm tựa thiết thực cho những ai đang sáng tác về đề tài thiếu nhi: Chỉ khi thực sự bước vào thế giới của các em, chúng ta mới có thể cất lên những trang viết chân thực, gần gũi và chạm tới trái tim trẻ thơ.

Trân trọng cảm ơn ông đã dành thời gian chia sẻ những góc nhìn vô cùng sâu sắc!