Nhà thơ Trần Đăng Khoa: "Tôi đi chấm thi để... học trẻ em"

Chuyện đi chấm tranh để... học trẻ con

PV: Thưa nhà thơ Trần Đăng Khoa, người ta vẫn thường thấy ông gắn liền với con chữ. Cơ duyên nào đưa ông đến với chiếc ghế giám khảo của Cuộc thi vẽ tranh "Ngôi nhà mơ ước 2026"?

Nhà thơ Trần Đăng Khoa: Thú thật, tôi cảm thấy rất hạnh phúc. Với tôi, đây không chỉ là việc cầm cân nảy mực để thẩm định tác phẩm, mà còn là một cơ hội để học hỏi. Tôi học từ chính các em nhỏ qua những nét vẽ ngây thơ nhưng đầy bạo dạn và học từ cả những đồng nghiệp cùng ngồi ghế nóng với mình như nhà báo Nguyễn Thành Phong, Hoa hậu Ngọc Hân, hay đặc biệt là hai người bạn thân thiết – họa sĩ Thành Chương và họa sĩ Lê Trí Dũng.

Có thể nói, thời nào trẻ em cũng rất tài. Tôi nhớ những năm "Tuổi nhỏ chống Mỹ cứu nước", khi ấy tôi mới học lớp 2 đã đoạt giải Nhất về thơ, chị Tô Hồng Vân lớp 7 giải Nhất truyện ngắn, hay nhiều người bạn khác. Những tài năng thuở ấy nảy nở giữa bom đạn, cho thấy sức sáng tạo của trẻ em Việt Nam chưa bao giờ vơi cạn.

PV: Ông vừa nhắc đến thế hệ vàng của mình, nhưng dường như trong ánh mắt ông có chút gì đó tiếc nuối khi nhìn lại chặng đường dài đã qua?

Nhà thơ Trần Đăng Khoa: Đúng là rất đáng tiếc! Ngày ấy nhiều bạn giỏi lắm, nhưng rồi theo thời gian, người tiếp tục gắn bó với nghiệp hội họa hay văn chương cứ thưa dần. Cuối cùng, nói vui là "lọt tọt" lại còn mỗi tôi vẫn bền bỉ với con chữ. Nhiều cái tên từng nổi đình đám một thời như Hoàng Hữu Nhân, Cẩm Thơ hay Nguyễn Hồng Kiên... giờ người đã khuất, người còn khỏe mạnh nhưng cũng không còn mặn mà với văn chương nữa.

Cái sự "vắng bóng" ấy là một mất mát lớn. Nó khiến chúng ta phải đặt câu hỏi: Tại sao chúng ta có rất nhiều điểm khởi đầu rực rỡ nhưng lại thiếu đi những chặng kết huy hoàng?

PV: Có một câu hỏi từng gây nhức nhối trên mặt báo: "Ai đã ăn thịt thần đồng"? Với tư cách là một người từng được gọi là thần đồng, ông nghĩ sao về nhận định này?

Nhà thơ Trần Đăng Khoa: Thực ra chả có ai "ăn thịt" ai cả, thần đồng vẫn luôn hiện hữu đó thôi! Bằng chứng là những tác phẩm tôi được chấm hôm nay. Tôi dám khẳng định, tranh của các em bây giờ khác xa, thậm chí tiến bộ hơn rất nhiều so với những thế hệ trước.

Bây giờ các em có bố cục đẹp hơn, màu sắc bạo dạn và sức sáng tạo thì không giới hạn. Đằng sau mỗi bức tranh là những ý tưởng rất sâu sắc. Đó là một bước chuyển mình của tài năng thời đại mới. Nhưng cái tôi lo nhất, mong mỏi nhất là sau những giải thưởng này, các em sẽ đi về đâu? Liệu các em có nhận được sự tạo điều kiện từ gia đình, nhà trường và xã hội để phát triển tiếp, hay lại dừng lại như một "phong trào" rồi mất hút?

Tài năng không đợi tuổi, cái đẹp không có giới hạn

PV: Vậy theo ông, làm thế nào để chúng ta có thêm những họa sĩ lớn như Thành Chương hay Lê Trí Dũng từ những cuộc thi như thế này?

Nhà thơ Trần Đăng Khoa: Hãy nhìn vào họa sĩ Thành Chương. Anh ấy từng đoạt giải quốc tế với bức "Chú gà tồ" từ ngày còn bé tí, và anh ấy đã đi được đường dài để trở thành một họa sĩ độc đáo, một cá tính lớn của hội họa Việt Nam. 

Chúng ta cần tạo môi trường để các cháu đam mê và theo đuổi cái tài mà mình sẵn có. Hội đồng giám khảo chỉ làm nhiệm vụ phát hiện, còn việc nuôi dưỡng là trách nhiệm của cộng đồng. Đừng để các em rơi vào cảnh "không thích nữa vì thích cái khác" do thiếu sự định hướng. Tôi không muốn sau này lại có ai đó phải thốt lên "tiếc thay" cho một thế hệ tài năng bị lãng quên.

PV: Trong quá trình chấm giải, có nhiều ý kiến cho rằng tiêu chí chấm tranh cho học sinh lớp 1 phải khác so với học sinh cấp 2. Ông có đồng tình với quan điểm chia bậc theo độ tuổi như vậy không?

Nhà thơ Trần Đăng Khoa: Quan điểm của tôi rất rõ ràng: Tiêu chí cao nhất là "tranh đẹp". Mà đã là tranh đẹp thì nó không có tuổi.

Có những em bé rất nhỏ nhưng vẽ hay, làm thơ cực giỏi, mà đôi khi các Giáo sư, Tiến sĩ cũng không thể viết được như thế. Vấn đề ở đây là tài năng thiên bẩm. Tài năng nó không đợi tuổi đâu. Mozart từ lúc bé tí đã là một nhạc sĩ lớn, điều đó đâu phụ thuộc vào số năm ông ấy sống trên đời?

PV: Phải chăng ông cho rằng nghệ thuật là thứ không thể đào tạo đại trà?

Nhà thơ Trần Đăng Khoa: Đúng thế, cái này không học được đâu, nói thật là vậy. Không có ngôi trường nào có thể cam đoan đào tạo ra những nghệ sĩ lớn theo công thức. Nếu thế thì khoa Văn các trường đại học mỗi năm đã cho ra đời hàng nghìn nhà văn, nhà thơ rồi. Thực tế đâu có vậy!

Năng khiếu là hạt mầm trời cho, nhưng để hạt mầm đó thành cổ thụ thì cần đất, cần nước và sự chăm sóc kiên trì. Tôi hy vọng từ những sân chơi này, chúng ta sẽ thực sự trân trọng và tiếp sức cho các em, để những "thần đồng" hôm nay sẽ là những danh họa, những nghệ sĩ đích thực của tương lai.

PV: Xin cảm ơn nhà thơ về cuộc trò chuyện!