Nhiều kiến nghị hoàn thiện chính sách bảo vệ trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt và trẻ em có nguy cơ

Cần đi sâu hơn vào những nhóm trẻ em đặc thù

Nhìn nhận về công tác bảo vệ trẻ em hiện nay, bà Nguyễn Thị Thanh Hòa - nguyên Uỷ viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam cho rằng trong bối cảnh công tác bảo vệ trẻ em đã đạt được nhiều kết quả tích cực, các chính sách và chương trình hỗ trợ cần chuyển hướng tập trung vào những nhóm trẻ em đặc thù, có nguy cơ cao và dễ bị bỏ sót.

Theo bà Hòa, nếu như trước đây những hình ảnh trẻ em lang thang, bán hàng rong hay đánh giày trên đường phố Hà Nội xuất hiện khá phổ biến thì hiện nay thực trạng này đã giảm đáng kể. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa những vấn đề liên quan đến trẻ em đã được giải quyết triệt để.

“Đã đến giai đoạn phát triển trẻ em thì chúng ta phải đi vào những cái khó nhất của công tác trẻ em. Chúng ta phải đi vào các nhóm nhỏ, nhỏ hơn nữa”, bà Hòa nhấn mạnh.

Từ thực tế đó, Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam đánh giá cao mục tiêu xây dựng mô hình hỗ trợ trẻ em của dự án. Theo bà, giá trị của dự án không chỉ nằm ở số lượng trẻ em được hỗ trợ mà còn ở việc hình thành một quy trình can thiệp, hỗ trợ và bảo vệ trẻ em có thể tổng kết thành tài liệu, làm cơ sở để nhân rộng trong tương lai.

Chia sẻ thêm tại hội thảo, bà Hòa dẫn chứng mô hình hướng dẫn cha mẹ trong chăm sóc và giáo dục trẻ em do Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam triển khai thời gian qua. Mô hình chủ yếu dựa trên sự tham gia tự nguyện của đội ngũ cộng tác viên, không đòi hỏi nguồn kinh phí lớn nhưng vẫn duy trì được hiệu quả trong thực tế.

Theo Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam, đây là minh chứng cho thấy nhiều sáng kiến của các tổ chức xã hội hoàn toàn có thể trở thành nguồn tham khảo quan trọng trong quá trình xây dựng chính sách nếu được nghiên cứu, đánh giá và tổng kết một cách bài bản. Bởi vậy, các mô hình hiệu quả cần được quan tâm nhiều hơn, thay vì chỉ dừng lại ở phạm vi một dự án hay một địa phương.

Không chỉ dừng ở các giải pháp hỗ trợ trực tiếp, bà Hòa phân tích, vấn đề trẻ em cần được đặt ở vị trí trung tâm trong quá trình xây dựng và thực thi chính sách. “Bao giờ làm được như việc lồng ghép vấn đề bình đẳng giới trong các văn bản pháp luật thì công tác trẻ em của chúng ta sẽ có những bước tiến rất mạnh”, bà Hòa nêu quan điểm.

Theo bà, việc lồng ghép quyền và lợi ích của trẻ em vào quá trình xây dựng pháp luật sẽ giúp các chính sách liên quan đến trẻ em không còn mang tính đơn lẻ hay ngắn hạn. Khi đó, vấn đề trẻ em sẽ được xem xét xuyên suốt trong các quyết sách phát triển kinh tế - xã hội, tạo nền tảng bền vững hơn cho công tác bảo vệ và chăm sóc trẻ em trong giai đoạn mới.

Phải phát hiện nguy cơ trước khi trẻ em bị tổn thương

Là người có nhiều năm gắn bó với công tác bảo vệ trẻ em, ông Đặng Hoa Nam - Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam mang đến phiên thảo luận những câu chuyện thực tiễn từ quá trình hỗ trợ trẻ em lang thang tại Hà Nội hơn 20 năm trước.

Ông nhớ lại thời điểm Hà Nội chuẩn bị đăng cai SEA Games 22 vào năm 2003, khi tình trạng trẻ em đánh giày, bán báo và lao động đường phố diễn ra khá phổ biến. Khi đó các cơ quan chức năng đã tiến hành khảo sát, thống kê và triển khai nhiều biện pháp can thiệp.

Tuy nhiên, theo ông Nam, bài học lớn nhất rút ra là không thể giải quyết vấn đề trẻ em chỉ bằng những biện pháp hành chính đơn thuần. "Phải đưa các em về gia đình, hỗ trợ sinh kế và có các giải pháp đồng bộ thì mới giải quyết được vấn đề một cách căn cơ", ông Nam chia sẻ.

Ông cho biết việc hỗ trợ trẻ em cần được đặt trong tổng thể hoàn cảnh gia đình và cộng đồng. Nếu chỉ đưa trẻ ra khỏi môi trường nguy cơ mà không giải quyết những nguyên nhân gốc rễ như nghèo đói, thất nghiệp hay thiếu sinh kế, các em hoàn toàn có thể quay trở lại hoàn cảnh cũ.

Nhắc lại những ngày đầu vận hành Tổng đài Quốc gia Bảo vệ trẻ em, ông Nam kể câu chuyện về một cậu bé đánh giày bị tai nạn giao thông nằm giữa ranh giới hai quận của Hà Nội. Khi đó, hệ thống dịch vụ bảo vệ trẻ em còn thiếu và chưa có sự phối hợp hiệu quả giữa các địa phương, khiến việc hỗ trợ trẻ gặp nhiều khó khăn. Cuối cùng, người trực tiếp giúp đỡ em lại là chủ nhà trọ nơi em sinh sống. Từ những trải nghiệm đó, ông Nam cho rằng công tác bảo vệ trẻ em hiện nay cần tập trung mạnh hơn vào phòng ngừa thay vì chỉ xử lý hậu quả.

Bên cạnh đó, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam dẫn lại nhiều vụ bạo lực trẻ em nghiêm trọng xảy ra thời gian gần đây để cho thấy phần lớn trường hợp chỉ được phát hiện khi trẻ đã bị xâm hại hoặc tổn thương nặng nề.

"Chúng ta không phòng ngừa được. Chúng tôi hy vọng dự án này sẽ đưa ra một ví dụ về giám sát gia đình, phát hiện gia đình có những nguy cơ mà trẻ em sẽ bị xâm hại để chúng ta hỗ trợ ngay từ đầu", ông Nam nói.

Theo ông, các gia đình di cư, có thu nhập bấp bênh hoặc cấu trúc gia đình thiếu ổn định thường tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với trẻ em. Nếu phát hiện sớm và có cơ chế hỗ trợ phù hợp, nhiều vụ việc hoàn toàn có thể được ngăn chặn trước khi trở thành những vụ bạo lực nghiêm trọng.

Để dự án phát huy hiệu quả, ông Nam đề xuất ba nhóm giải pháp gồm xây dựng bộ tiêu chí xác định đối tượng hỗ trợ rõ ràng; tăng cường phối hợp với chính quyền cơ sở để tránh trùng lặp nguồn lực; đồng thời thiết lập cơ chế kết nối giữa các địa phương trong quản lý và hỗ trợ trẻ em di cư.

Chung tay xây dựng mạng lưới bảo vệ trẻ em toàn diện hơn

Bà Nguyễn Thị Thu Hằng - Phó Trưởng phòng Chăm sóc Bà mẹ và Trẻ em, Cục Bà mẹ và Trẻ em đánh giá cao sáng kiến triển khai dự án tại Hà Nội và cho rằng đây là một trong những nhóm đối tượng đang cần được quan tâm nhiều hơn trong giai đoạn hiện nay.

Theo bà Hằng, các hoạt động của dự án hướng tới nhiều nhóm trẻ em dễ bị tổn thương như trẻ em di cư, trẻ em khuyết tật, trẻ em bị bạo lực, bóc lột hoặc có nguy cơ rơi vào hoàn cảnh đặc biệt.

Bà cũng cho biết song song với các chương trình hỗ trợ hiện có, các cơ quan quản lý nhà nước đang tiếp tục xây dựng và hoàn thiện nhiều chiến lược, đề án liên quan đến chăm sóc, giáo dục và bảo vệ trẻ em trong giai đoạn mới.

"Chắc chắn dự án sẽ hỗ trợ rất nhiều cho trẻ em Việt Nam", bà Hằng nhận định.

Theo bà, để đạt được mục tiêu này cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức xã hội và các đơn vị triển khai dự án.

Bà bày tỏ mong muốn Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam, tổ chức Blue Dragon cùng các đơn vị liên quan tiếp tục đồng hành với Cục Trẻ em trong quá trình triển khai các chương trình hỗ trợ trẻ em thời gian tới, qua đó góp phần xây dựng môi trường sống an toàn, lành mạnh và phát triển toàn diện cho trẻ em Việt Nam.

Sáng 21/7, tại Hà Nội, Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam phối hợp với Tổ chức Blue Dragon International tổ chức hội thảo khởi động dự án "Hỗ trợ thực hiện các can thiệp hiệu quả để chăm sóc và bảo vệ một số nhóm trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt và trẻ em có nguy cơ rơi vào hoàn cảnh đặc biệt trên địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn 2026-2028".

Hội thảo nhằm giới thiệu các nội dung trọng tâm của dự án, đồng thời tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý, tổ chức xã hội và địa phương trong công tác chăm sóc, bảo vệ trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt và trẻ em có nguy cơ rơi vào hoàn cảnh đặc biệt trên địa bàn thành phố Hà Nội.

Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam cho rằng dự án lần này là sự tiếp nối của các chương trình hợp tác hiệu quả trước đó, hướng tới xây dựng mô hình hỗ trợ trẻ em có tính bền vững và có thể nhân rộng.

Để dự án đạt hiệu quả lâu dài, bà Nguyễn Thị Thanh Hòa nhấn mạnh ba yêu cầu cốt lõi:

Thứ nhất, ban quản lý và đội ngũ cán bộ dự án cần nhận thức đầy đủ về ý nghĩa chính trị, xã hội và nhân văn của dự án, từ đó phát huy tinh thần trách nhiệm và quyết tâm hoàn thành các mục tiêu đề ra.

Thứ hai, dự án phải hướng đến tính bền vững, không chỉ dừng ở các hoạt động hỗ trợ trước mắt. Cần tăng cường phối hợp với các cơ quan quản lý nhà nước, đồng thời xây dựng tài liệu quy trình hỗ trợ và mạng lưới phối hợp liên ngành trong công tác bảo vệ trẻ em. Đây sẽ là cơ sở để hình thành mô hình điểm và nhân rộng trong thời gian tới.

Thứ ba, công tác quản lý cần được thực hiện chuyên nghiệp với sự phân công nhiệm vụ rõ ràng, cụ thể, bảo đảm tiến độ và chất lượng triển khai dự án.