Triển khai dự án 19,6 tỷ đồng bảo vệ trẻ em yếu thế trong bối cảnh nhiều nguy cơ mới

Những thách thức mới trong công tác bảo vệ trẻ em

Mặc dù công tác bảo vệ, chăm sóc trẻ em tại Việt Nam đã đạt nhiều kết quả tích cực, với tỷ lệ trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt giảm từ khoảng 7% xuống còn 3,2% tổng số trẻ em vào năm 2024 (tương đương gần 800.000 trẻ), song thực tiễn vẫn đặt ra không ít thách thức mới, đòi hỏi các giải pháp can thiệp toàn diện và hiệu quả hơn.

Theo bà Vũ Thị Kim Hoa - Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam, Phó Giám đốc Ban Quản lý Dự án, tình trạng bạo lực, xâm hại trẻ em vẫn diễn biến phức tạp; tỷ lệ trẻ em tử vong do đuối nước còn ở mức cao so với nhiều quốc gia trong khu vực; nguy cơ mất an toàn trên môi trường mạng ngày càng gia tăng. Trong khi đó, hệ thống dịch vụ bảo vệ, chăm sóc trẻ em vẫn chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu của trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt và trẻ em có nguy cơ rơi vào hoàn cảnh đặc biệt.

Đặc biệt, quá trình đô thị hóa nhanh, sự phát triển của các khu công nghiệp, khu chế xuất cùng xu hướng dịch chuyển lao động đến các đô thị lớn đang làm gia tăng số lượng trẻ em di cư. Theo thống kê, khoảng 60% lao động di cư đi cùng gia đình, kéo theo số lượng lớn trẻ em di cư đến sinh sống tại các thành phố, trong đó có Hà Nội. Bên cạnh đó, tình trạng trẻ em lao động trên đường phố tuy đã giảm nhưng vẫn còn tồn tại.

Đây là những nhóm trẻ em phải đối mặt với nhiều rủi ro như bị bóc lột sức lao động, xâm hại, mua bán người, thiếu kỹ năng tự bảo vệ, đồng thời gặp nhiều rào cản trong tiếp cận các dịch vụ y tế, giáo dục, an sinh xã hội do hoàn cảnh kinh tế khó khăn hoặc thiếu giấy tờ tùy thân.

Riêng tại Hà Nội, năm 2025 toàn thành phố có hơn 2,19 triệu trẻ em, trong đó có 14.475 trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt và 16.870 trẻ em có nguy cơ rơi vào hoàn cảnh đặc biệt. Bên cạnh những tác động từ đô thị hóa, biến đổi khí hậu, dịch bệnh và sự phát triển của công nghệ, công tác bảo vệ trẻ em còn đối mặt với nhiều hạn chế như mạng lưới cán bộ thường xuyên biến động, sự phối hợp liên ngành chưa thật sự chặt chẽ, trong khi các mô hình hỗ trợ hiệu quả vẫn còn mang tính đơn lẻ, chưa được tổng kết, chuẩn hóa để nhân rộng.

Bà Hoa phân tích, những vấn đề trên cho thấy yêu cầu cấp thiết phải xây dựng một mô hình can thiệp toàn diện, lấy trẻ em làm trung tâm, đồng thời tăng cường sự phối hợp giữa các ngành và các tổ chức cung cấp dịch vụ. Từ thực tiễn đó, Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam, với sự tài trợ của Tổ chức Blue Dragon International Australia tại Việt Nam, triển khai Dự án "Hỗ trợ thực hiện các can thiệp hiệu quả để chăm sóc và bảo vệ một số nhóm trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt và trẻ em có nguy cơ rơi vào hoàn cảnh đặc biệt trên địa bàn thành phố Hà Nội" trong giai đoạn từ tháng 4/2026 đến tháng 10/2028.

Dự án hướng tới mục tiêu bảo đảm trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt và trẻ em có nguy cơ trên địa bàn Hà Nội được chăm sóc, bảo vệ và tiếp cận đầy đủ các dịch vụ cần thiết để phát triển toàn diện; đồng thời nâng cao nhận thức, năng lực cho gia đình, cộng đồng và đội ngũ cán bộ làm công tác trẻ em, tăng cường hiệu quả phối hợp liên ngành và từng bước hoàn thiện các mô hình can thiệp để có thể nhân rộng trong thời gian tới.

Hỗ trợ trẻ em từ phòng ngừa đến can thiệp chuyên sâu

Chia sẻ về cách tiếp cận của dự án, bà Vũ Thị Kim Hoa cho biết, dự án được xây dựng trên hai trụ cột chính là mô hình bảo vệ trẻ em ba cấp độ theo Luật Trẻ em năm 2016 và phương pháp quản lý ca kết hợp chăm sóc dựa trên hiểu biết về sang chấn.

Theo bà Hoa, ở cấp độ phòng ngừa, dự án sẽ triển khai các hoạt động truyền thông, tập huấn nhằm nâng cao nhận thức, kiến thức và kỹ năng cho trẻ em, gia đình và cộng đồng. Với nhóm trẻ em có nguy cơ cao, đặc biệt là trẻ em di cư, dự án tập trung phát hiện sớm, cảnh báo rủi ro và kết nối các dịch vụ hỗ trợ phù hợp. Đối với những trường hợp đã bị xâm hại, bóc lột hoặc rơi vào hoàn cảnh đặc biệt, các em sẽ được tiếp cận các dịch vụ can thiệp toàn diện như chăm sóc y tế, hỗ trợ tâm lý, nơi ở an toàn và hỗ trợ hồi gia.

Bên cạnh đó, dự án áp dụng quy trình quản lý ca gồm 6 bước theo quy định hiện hành, lấy trẻ em làm trung tâm. Mỗi trẻ sẽ có một hồ sơ quản lý riêng, được đánh giá nhu cầu và xây dựng kế hoạch hỗ trợ phù hợp. Dự án đồng thời kết nối mạng lưới dịch vụ về y tế, giáo dục, tâm lý, pháp lý và công tác xã hội nhằm đáp ứng đầy đủ nhu cầu của từng trường hợp, đồng thời hỗ trợ trẻ em và gia đình chữa lành những tổn thương về tâm lý.

Theo bà Hoa, dự án có tổng kinh phí 19,6 tỷ đồng, trong đó gần 83% nguồn lực được dành cho các hoạt động hỗ trợ trực tiếp trẻ em và gia đình, phần còn lại phục vụ công tác nâng cao năng lực cho đội ngũ thực hiện và vận hành dự án.

“Dự án không chỉ hướng đến hỗ trợ trước mắt mà còn đặt mục tiêu tạo ra những giá trị bền vững thông qua việc trang bị kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ em, nâng cao nhận thức của cộng đồng, tăng cường năng lực cho đội ngũ cán bộ địa phương, hỗ trợ sinh kế để các gia đình có thể tự chủ về kinh tế và lồng ghép các hoạt động bảo vệ môi trường trong quá trình triển khai”, bà Hoa cho biết.

Đối tượng thụ hưởng trực tiếp của dự án gồm trẻ em di cư không có người đi cùng, trẻ em lao động đường phố, trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt hoặc có nguy cơ rơi vào hoàn cảnh đặc biệt, trẻ khuyết tật và trẻ em có nguy cơ hoặc là nạn nhân của mua bán người. Bên cạnh đó, cha mẹ, người chăm sóc, cán bộ làm công tác trẻ em, cộng đồng cùng các tổ chức, đơn vị cung cấp dịch vụ cũng là nhóm thụ hưởng gián tiếp thông qua các hoạt động nâng cao năng lực và tăng cường phối hợp của dự án.

Hỗ trợ từ trẻ em đến gia đình, cán bộ để tạo "lá chắn" 

Bà Vũ Thị Kim Hoa nhấn mạnh, mục tiêu xuyên suốt của dự án là bảo đảm trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt và trẻ em có nguy cơ trên địa bàn Hà Nội được chăm sóc, bảo vệ, tiếp cận đầy đủ các dịch vụ thiết yếu để phát triển toàn diện.

Trong giai đoạn triển khai từ năm 2026 đến năm 2028, dự án đặt ra nhiều chỉ tiêu cụ thể. Theo đó, 100% trẻ em tham gia dự án sẽ được trang bị kiến thức, kỹ năng tự bảo vệ và phòng, chống mua bán người. Bên cạnh đó, 460 trẻ em di cư sẽ được hỗ trợ khẩn cấp về nơi ở an toàn, dinh dưỡng, chăm sóc y tế và hồi gia; 340 trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt được tiếp cận các dịch vụ hỗ trợ toàn diện về giáo dục, y tế, tâm lý và định hướng nghề nghiệp.

Dự án cũng hướng đến hỗ trợ 300 gia đình có trẻ em hoàn cảnh đặc biệt thông qua các hoạt động sinh kế, cải thiện dinh dưỡng, khám chữa bệnh hoặc sửa chữa nhà ở, góp phần tạo nền tảng để trẻ được chăm sóc trong môi trường gia đình ổn định hơn.

Không chỉ tập trung vào trẻ em, dự án còn chú trọng nâng cao năng lực cho những người trực tiếp tham gia công tác bảo vệ trẻ em. Dự kiến có 240 lượt cha mẹ và người chăm sóc, 250 lượt cán bộ cơ sở được tập huấn, nâng cao nhận thức về quyền trẻ em, kỹ năng chăm sóc, bảo vệ trẻ và phòng, chống mua bán người. Đồng thời, 270 lượt cán bộ các cấp và 100% cán bộ trong mạng lưới bảo vệ trẻ em tại địa bàn dự án sẽ được bồi dưỡng năng lực quản lý, hỗ trợ và can thiệp đối với trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt.

Theo bà Hoa, để đạt được các mục tiêu trên, dự án được triển khai theo ba hợp phần chính.

Hợp phần thứ nhất là truyền thông và nâng cao nhận thức thông qua việc xây dựng các tài liệu truyền thông đa dạng như video, tờ rơi, áp phích; đồng thời tổ chức tập huấn cho trẻ em, cha mẹ, người chăm sóc, cộng đồng và cán bộ cơ sở về quyền trẻ em, kỹ năng làm cha mẹ tích cực, phòng chống mua bán người và bảo vệ trẻ em.

Hợp phần thứ hai tập trung vào cung cấp các dịch vụ hỗ trợ trực tiếp. Dự án sẽ rà soát, lập danh sách, đánh giá nhu cầu của từng trẻ để xây dựng kế hoạch can thiệp phù hợp và kết nối với chính quyền địa phương, các đơn vị cung cấp dịch vụ.

Đối với trẻ em di cư và trẻ em lao động trên đường phố, các em sẽ được hỗ trợ nơi ở an toàn, chăm sóc sức khỏe, dinh dưỡng, tư vấn tâm lý, hỗ trợ hồi gia và học nghề khi cần thiết. 

Trong khi đó, trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt hoặc có nguy cơ sẽ được tiếp cận các dịch vụ toàn diện về giáo dục, y tế, dinh dưỡng, tư vấn tâm lý, hướng nghiệp và đào tạo nghề. Gia đình các em cũng được hỗ trợ sinh kế, khám chữa bệnh, cải thiện dinh dưỡng hoặc sửa chữa nhà ở nhằm giảm nguy cơ trẻ tiếp tục rơi vào hoàn cảnh khó khăn.

Ở hợp phần thứ ba, dự án sẽ xây dựng mạng lưới phối hợp liên ngành giữa các cơ quan quản lý nhà nước, chính quyền địa phương và các đơn vị cung cấp dịch vụ nhằm chuẩn hóa quy trình kết nối, hỗ trợ trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt và trẻ em di cư. Song song với đó là hoạt động tập huấn, nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ làm công tác trẻ em và xây dựng bộ tài liệu kỹ thuật để tổng kết, nhân rộng mô hình trong thời gian tới.

Việc chuẩn hóa quy trình phối hợp, nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ và xây dựng các mô hình can thiệp hiệu quả sẽ tạo nền tảng để công tác bảo vệ trẻ em được triển khai đồng bộ, bền vững và có thể nhân rộng tại nhiều địa phương trong tương lai./.