TS. Hà Thanh Vân: Thi không như ý không phải là dấu chấm hết

Học để có ích cho bản thân và xã hội

PV: Thưa TS. Hà Thanh Vân, sau mỗi kỳ thi, nhiều bạn trẻ thường nhìn việc học qua lăng kính điểm số và kết quả. Theo bà, ý nghĩa thực sự của việc học là gì?

TS. Hà Thanh Vân: Một người đi học - đi thi có rất nhiều lý do. Học để tự khẳng định bản thân qua các kỳ thi, đỗ đạt vào các trường. Học để có thêm kiến thức, từ đó có công việc tốt trong tương lai. Người ta cũng có thể học hành, thi cử vì kỳ vọng của người thân, học để hoàn thiện bản thân về tư duy, trí tuệ và nhân cách hay học vì sở thích cá nhân…

Còn đối với tôi, mục đích cuối cùng của việc học là để có ích cho bản thân và cho xã hội.

PV: Nếu kết quả kỳ thi không như mong đợi, các bạn trẻ nên nhìn nhận và bước tiếp như thế nào, thưa bà?

TS. Hà Thanh Vân: Tôi cho rằng việc học là một quá trình liên tục suốt đời. Kỳ thi này không như mong đợi, các bạn trẻ còn có thể hướng đến những kỳ thi khác, ở những ngôi trường khác, ngành nghề khác, hay đi học nghề theo sở thích của mình. Khi còn trẻ, chúng ta có thời gian để làm rất nhiều điều. Các bạn trẻ không nên nản lòng, không nên tự trách bản thân, bởi các bạn còn rất nhiều cơ hội.

Các bạn trẻ và các bậc phụ huynh nên thấu suốt rằng, cuộc đời như một kim tự tháp, số người thành đạt ở trên đỉnh chóp ít hơn rất nhiều so với số đông ở dưới đáy. Thực tế cho thấy bên cạnh số ít người tài giỏi, thông minh, xinh đẹp, vẫn còn rất nhiều người bình thường khác và chính số đông này mới tạo nên bộ mặt xã hội.

Sau một kỳ thi không như ý, tôi mong bạn trẻ đừng mất bình tĩnh, đừng mất tự tin vào bản thân. Bạn trẻ cũng rất cần sự nâng đỡ từ gia đình nếu như thi cử, học hành không như mong đợi.

Các bạn còn nhiều con đường để đi, để thành công, nhất là trong thời đại ngày nay, miễn là đừng quên việc học hành liên tục trong cuộc sống của mình.

PV: Thi tốt nghiệp xong, nhiều học sinh nghỉ ngơi một thời gian rồi tìm hiểu trước các môn học ở bậc đại học hay học thêm kỹ năng mới. Những việc làm này có thể giúp ích gì cho các bạn?

TS. Hà Thanh Vân: Tôi cho rằng những việc làm này là hết sức cần thiết. Nó không chỉ giúp các bạn trẻ bớt bỡ ngỡ khi bước chân vào đại học, mà còn giúp các bạn nhiều điều trong cuộc sống sau này. Nghe có vẻ không hợp lý, nhưng tôi luôn khuyến khích những bạn trẻ tôi quen, ngoài việc học kiến thức thì nên học những kỹ năng cần thiết.

Tôi nêu một ví dụ cụ thể: thông qua công việc lao động tay chân, các bạn trẻ vừa học cách giúp đỡ cha mẹ, làm cho cha mẹ vui, đồng thời hiểu rõ giá trị của lao động, từ đó hiểu được giá trị của tiền bạc.

Thế kỷ XXI tuy là thế kỷ của tri thức, của tầng lớp lao động “cổ cồn trắng” (lao động trí thức, người làm việc văn phòng với thiết bị hiện đại, sử dụng hàm lượng chất xám cao), “cổ cồn hồng” (người làm trong các ngành dịch vụ, giải trí); nhưng chúng ta vẫn thấy được sự quan trọng của tầng lớp lao động “cổ cồn xanh” (người làm công việc lao động tay chân, cần đến sức lực).

Nói chung, thế kỷ XXI vẫn cần sự làm việc hài hòa, gắn kết của ba tầng lớp lao động này. Từ đó các bạn trẻ có thể hiểu rằng không nhất thiết phải trở thành ông nọ bà kia, mà nghề gì cũng đáng quý, đáng được coi trọng, vì chúng ta phải bỏ hết sức lực của chúng ta ra làm, dù là sức lực tay chân hay trí óc.

Học tập là hành trình không có điểm dừng

PV: Theo bà, các bạn trẻ cần chuẩn bị những gì để tự tin bước vào môi trường đại học?

TS. Hà Thanh Vân: Theo tôi, để bước vào môi trường đại học với tâm thế chủ động, người trẻ cần chuẩn bị một số hành trang quan trọng.

Định hướng nghề nghiệp dựa trên khả năng (năng lực, điểm số ứng tuyển) và sở thích của bản thân để quyết định nghề gì phù hợp với mình. Học một nghề mà bản thân say mê, có khả năng học tốt sẽ là ưu thế khi ra trường, đặc biệt với tấm bằng đại học loại khá, giỏi.

Ngoài ra còn phải xem trường đại học và ngành mình học nữa. Trường dạy như thế nào, có uy tín, có chất lượng không, ngành học của mình có phải là ngành mà xã hội đang có nhu cầu không. Người trẻ phải tự đi tìm những câu trả lời đó.

Trong quá trình học, người trẻ không chỉ cần học tốt kiến thức trong nhà trường mà phải học thêm nhiều kỹ năng bổ trợ cho công việc như ngoại ngữ, tin học, kỹ năng làm việc nhóm, lập dự án, phân bổ thời gian… để ra trường khỏi bỡ ngỡ.

Người trẻ cũng nên tìm việc làm thêm. Đó có thể là việc thời vụ hay việc bán thời gian (part time) để học hỏi kiến thức, làm quen với môi trường làm việc thực tế, thậm chí sau này ra trường có thể trở thành nhân viên chính thức ở nơi đấy. Làm thêm còn giúp có thêm thu nhập trang trải học phí và làm dày dặn lý lịch tìm việc (CV), từ đó có thể có mức lương cao ngay khi mới ra trường.

Người trẻ nên tận dụng tối đa thời gian thực tập ở các công ty, doanh nghiệp, cơ quan… để thu thập kinh nghiệm làm việc và tạo dựng các mối quan hệ để thuận lợi cho công việc sau này.

Cuối cùng là sự chăm chỉ, chuyên cần, hòa nhập với môi trường làm việc, khẳng định được năng lực bản thân và đáp ứng được nhu cầu công việc khi đi làm.

PV: Theo bà, việc học liên tục và không ngừng trau dồi bản thân có ý nghĩa như thế nào đối với mỗi người?

TS. Hà Thanh Vân: Tôi nghĩ rằng việc học là một hành trình liên tục và không nên hiểu cứng nhắc rằng học hết phổ thông thì chỉ có một con đường là đại học. Trong xã hội hiện nay, người trẻ có nhiều lựa chọn để phát triển bản thân như học nghề, tham gia các khóa đào tạo chuyên môn, học trực tuyến hoặc tự học để nâng cao kiến thức và kỹ năng.

Môi trường học tập ngày nay cũng mở ra nhiều cơ hội hơn trước. Nguồn tài liệu phong phú, công nghệ số phát triển và các chương trình đào tạo đa dạng giúp người học có thể tiếp cận tri thức ở bất cứ đâu nếu có tinh thần chủ động.

Dù lựa chọn con đường nào, điều quan trọng vẫn là xây dựng cho mình thói quen học tập lâu dài. Mỗi giai đoạn của cuộc sống đều mang đến những kiến thức và kỹ năng mới cần được bổ sung. Vì vậy, học tập không chỉ gói gọn trong những năm ngồi trên ghế nhà trường mà còn là quá trình hoàn thiện bản thân suốt cuộc đời.

Tôi luôn tin rằng kết quả của một kỳ thi có thể mở ra hoặc khép lại một cơ hội nhất định, nhưng không quyết định toàn bộ tương lai của một con người. Điều tạo nên sự khác biệt chính là tinh thần ham học hỏi, khả năng thích nghi và ý chí không ngừng vươn lên. Khi giữ được tinh thần ấy, mỗi người đều có thể tìm thấy con đường phù hợp để phát triển bản thân và đóng góp cho xã hội.

Trân trọng cảm ơn TS. Hà Thanh Vân!