Áp lực học tập ở học sinh THCS: Chuyên gia chỉ ra những dấu hiệu cha mẹ không nên bỏ qua

Cuối tháng 5 vừa qua, Bệnh viện Nhi Trung ương thông tin về trường hợp một bé gái 13 tuổi phải nhập viện sau khi uống thuốc giảm đau liều cao để tự gây hại cho bản thân. Theo các bác sĩ, nguyên nhân xuất phát từ áp lực học tập kéo dài cùng những lo âu liên quan đến kết quả thi cử. Vụ việc thêm một lần gióng lên hồi chuông cảnh báo về sức khỏe tâm thần của học sinh, đặc biệt ở lứa tuổi THCS.

Mùa hè bắt đầu bằng những lớp học thêm

Trong khi nhiều bạn bè cùng trang lứa háo hức với những chuyến du lịch hay những ngày nghỉ bên gia đình, mùa hè của em Nguyễn Trung Anh, học sinh tại trường THCS Kim Thư (xã Thanh Oai - Hà Nội) chuẩn bị bước vào lớp 8 tại Hà Nội, lại gắn với thời khóa biểu kín mít.

Mỗi tuần, Trung Anh học thêm ba môn Toán, Ngữ văn và Tiếng Anh tại trung tâm. Xen giữa các buổi học là thời gian tự ôn lại kiến thức và làm bài tập được giao.

"Em bắt đầu học hè ngay sau khi kết thúc năm học. Đọc trước sách giáo khoa lớp 8 thì em thấy bài khó hơn nhiều, nếu nghỉ lâu em sợ quên kiến thức và vào năm học sẽ không theo kịp các bạn," Trung Anh chia sẻ.

Theo cậu học trò, điều khiến em áp lực không chỉ là lượng bài tập mà còn là cảm giác phải luôn cố gắng để không bị tụt lại.

"Có những bài Toán em ngồi cả tiếng mới làm xong. Có lúc em cũng nản, nhưng nghĩ các bạn đều học nên em lại cố. Em vẫn muốn được đá bóng, đi chơi với bạn, nhưng hè này thời gian đó ít đi rất nhiều."

Nếu Trung Anh lo chương trình học ngày càng nặng thì với Tạ Lê Nguyên Anh, học sinh chuẩn bị bước vào lớp 9 tại Hà Nội, mùa hè đã trở thành thời điểm bắt đầu cho hành trình ôn luyện kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10.

Lịch học của Nguyên Anh gần như kín cả tuần với các lớp Toán, Ngữ văn, Tiếng Anh và ôn tập theo chuyên đề.

"Em biết còn gần một năm nữa mới thi nhưng thầy cô đều khuyên nên chuẩn bị từ hè. Nhiều anh chị nói điểm chuẩn ngày càng cao nên em cũng lo. Có hôm học gần cả ngày, tối về vẫn phải làm bài tập", Nguyên Anh chia sẻ.

Nguyên Anh cho biết điều khiến em căng thẳng nhất là nỗi sợ không đạt được nguyện vọng: "Em muốn vào một trường THPT công lập có điểm chuẩn khá cao. Bố mẹ không ép nhưng em tự đặt áp lực cho mình vì không muốn mọi người thất vọng".

Không chỉ học sinh, nhiều phụ huynh cũng mang trong mình những trăn trở.

Chị Phạm Thị Lệ, mẹ của Trung Anh cho biết, bản thân luôn giằng co giữa việc muốn con có một mùa hè đúng nghĩa và nỗi lo con bị hổng kiến thức nếu không học thêm.

"Tôi không đặt mục tiêu con phải đứng đầu lớp, nhưng nhìn các bạn đều học hè thì cũng lo con mình chậm hơn. Là cha mẹ, ai cũng muốn con có sự chuẩn bị tốt", chị Lệ trải lòng.

Theo chị Lệ, điều khiến chị suy nghĩ nhiều nhất là làm sao để con vừa học hiệu quả, vừa không bị quá tải.

"Đọc thông tin về những trường hợp học sinh bị khủng hoảng tâm lý vì áp lực học tập, tôi mới thấy sức khỏe tinh thần của con cũng quan trọng không kém điểm số. Nếu con học giỏi nhưng lúc nào cũng căng thẳng thì đó không phải điều gia đình mong muốn", chị Lệ nói.

Không phải mọi lớp học hè đều tạo áp lực. Với nhiều học sinh, việc học hè là lựa chọn để củng cố kiến thức, rèn luyện kỹ năng hoặc chuẩn bị cho các kỳ thi quan trọng. Điều đáng lưu ý là khi lịch học dày đặc kéo dài, trẻ không còn đủ thời gian nghỉ ngơi, vui chơi và phục hồi cả về thể chất lẫn tinh thần. Chính khi đó, áp lực học tập mới có thể trở thành gánh nặng đối với các em.

Khi căng thẳng kéo dài dễ dẫn đến rối loạn tâm lý

Trường hợp bé gái 13 tuổi phải nhập viện sau hành vi tự gây hại cho bản thân vì áp lực học tập mà Bệnh viện Nhi Trung ương thông tin đã cho thấy căng thẳng kéo dài không chỉ ảnh hưởng đến kết quả học tập mà còn có thể tác động nghiêm trọng đến sức khỏe tâm thần.

Trao đổi với phóng viên Tạp chí Trẻ em Việt Nam, TS. Lê Minh - chuyên gia tâm lý, giảng viên Tâm lý học, Trường Đại học Thủ đô Hà Nội cho biết, lứa tuổi THCS là giai đoạn các em vừa có nhiều thay đổi về tâm sinh lý, vừa phải đáp ứng yêu cầu học tập ngày càng cao.

Theo chuyên gia, một mức áp lực vừa phải có thể trở thành động lực giúp học sinh cố gắng. Tuy nhiên, nếu áp lực kéo dài và vượt quá khả năng thích ứng, trẻ sẽ dễ gặp phải những vấn đề như lo âu, trầm cảm, rối loạn cảm xúc, thậm chí gia tăng các hành vi tiêu cực như dành quá nhiều thời gian cho trò chơi trực tuyến, mạng xã hội hoặc có suy nghĩ chán ghét bản thân.

TS. Lê Minh cho rằng, áp lực học tập hiện nay thường đến từ nhiều nguyên nhân. Đó là khối lượng kiến thức ngày càng lớn, áp lực thi cử, kỳ vọng của gia đình và nhà trường, sự so sánh với bạn bè, trong khi nhiều học sinh vẫn còn hạn chế về kỹ năng quản lý thời gian, cảm xúc và ứng phó với căng thẳng.

"Không ít em vẫn đi học, vẫn hoàn thành bài tập nhưng bên trong luôn ở trong trạng thái lo lắng. Nếu người lớn chỉ nhìn vào điểm số mà bỏ qua cảm xúc của trẻ thì rất dễ bỏ lỡ những tín hiệu cảnh báo ban đầu," TS. Lê Minh nhận định.

Cũng theo TS. Lê Minh, phụ huynh và giáo viên cần đặc biệt lưu ý khi trẻ có những biểu hiện như mất ngủ, thường xuyên cáu gắt, thu mình, giảm hứng thú học tập, kết quả sa sút hoặc liên tục than phiền đau đầu, đau bụng kéo dài mà không có nguyên nhân rõ ràng.

Đồng hành để con không học vì nỗi sợ

Theo TS. Lê Minh, ranh giới giữa động viên và tạo áp lực nằm ở chính cảm nhận của học sinh.

"Nếu sự động viên giúp các em cảm thấy được tin tưởng, được hỗ trợ và có thêm tự tin để cố gắng thì đó là điều tích cực. Nhưng nếu trẻ học chỉ vì sợ bị mắng, sợ điểm kém hay sợ làm cha mẹ thất vọng thì áp lực đã vượt quá giới hạn cần thiết", TS. Lê Minh phân tích.

Chuyên gia nhấn mạnh, mục tiêu của giáo dục không phải tạo ra những đứa trẻ chỉ biết chạy theo điểm số, mà là nuôi dưỡng động lực học tập từ bên trong và giúp các em phát triển toàn diện.

Để giảm áp lực cho học sinh THCS, TS. Lê Minh cho rằng, gia đình và nhà trường cần đồng hành chặt chẽ hơn, đặt kỳ vọng phù hợp với năng lực của từng em, ghi nhận sự tiến bộ thay vì chỉ nhìn vào thành tích.

Bên cạnh việc học, học sinh cũng cần được nghỉ ngơi, vận động, tham gia các hoạt động trải nghiệm và có không gian để chia sẻ những cảm xúc của mình.

Vụ việc tại Bệnh viện Nhi Trung ương là lời nhắc nhở rằng phía sau những bảng điểm đẹp đôi khi là những áp lực âm thầm mà người lớn khó nhận ra. Với học sinh THCS, điều các em cần không chỉ là những mục tiêu cao hơn, mà còn là một gia đình biết lắng nghe, một nhà trường biết đồng hành và một môi trường học tập đủ an toàn để các em được trưởng thành mà không phải lớn lên cùng nỗi sợ./.