COVID-19 trở lại trước năm học mới: Chuyên gia chỉ dấu hiệu cha mẹ không nên bỏ qua

Trước diễn biến số ca mắc COVID-19 ở trẻ em có xu hướng tăng trở lại tại Hà Nội, đặc biệt trong bối cảnh học sinh sắp quay trở lại trường, phóng viên Tạp chí Trẻ em Việt Nam đã trao đổi với ThS.BS Lê Thị Văn, Khoa Bệnh Nhiệt đới, Bệnh viện Nhi Hà Nội về tình hình dịch bệnh, những dấu hiệu cảnh báo cũng như cách chăm sóc, bảo vệ trẻ trước COVID-19 và các bệnh hô hấp đang lưu hành.

PV: Thưa bác sĩ, thời gian gần đây Bệnh viện Nhi Hà Nội ghi nhận số lượng trẻ mắc COVID-19 đến khám và nhập viện thay đổi như thế nào so với trước đây?

ThS.BS Lê Thị Văn: Trong khoảng vài tuần trở lại đây, chúng tôi ghi nhận số trẻ mắc COVID-19 có xu hướng tăng nhẹ so với giai đoạn trước. Tuy nhiên, phần lớn các trường hợp đều có triệu chứng nhẹ, chưa ghi nhận những ca diễn biến nặng bất thường. Xu hướng này cũng phù hợp với tình hình dịch tễ chung khi số ca mắc trong cộng đồng tại Hà Nội tăng lên nhưng vẫn đang được kiểm soát.

Độ tuổi mắc bệnh khá đa dạng, từ trẻ nhỏ đến học sinh phổ thông. Tuy nhiên, nhóm trẻ mẫu giáo và nhà trẻ vẫn chiếm tỷ lệ cao nhất vì các em có nhiều cơ hội tiếp xúc gần, tạo điều kiện để virus lây lan trong môi trường lớp học.

Thực tế tại bệnh viện cho thấy, nếu như trong tháng 6 chỉ ghi nhận lác đác vài trường hợp COVID-19 thì sang tháng 7, số trẻ có triệu chứng hô hấp được phát hiện dương tính tăng lên rõ rệt. Ban đầu, nhiều trường hợp có tiền sử đi du lịch cùng gia đình nên chúng tôi chủ động xét nghiệm sàng lọc. Sau đó, ngay cả những trẻ không đi đâu, chỉ sinh hoạt tại gia đình hoặc đi học mầm non cũng có kết quả dương tính. Điều này cho thấy virus đã lưu hành rộng hơn trong cộng đồng.

PV: Các triệu chứng của trẻ mắc COVID-19 trong đợt này có gì khác so với những đợt dịch trước, thưa bác sĩ?

ThS.BS Lê Thị Văn: So với giai đoạn đầu của đại dịch, các biến thể hiện nay thường gây bệnh nhẹ hơn. Phần lớn trẻ có biểu hiện sốt, ho, đau họng, sổ mũi và mệt mỏi. Một số trường hợp xuất hiện triệu chứng tiêu hóa như nôn hoặc tiêu chảy.

Các biến chứng nặng như viêm phổi, suy hô hấp hiện ít gặp hơn. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa phụ huynh có thể chủ quan. Mỗi trẻ có cơ địa khác nhau và vẫn có những nhóm có nguy cơ diễn biến nặng cần được theo dõi sát.

Điều đáng lưu ý là nhiều trẻ trong đợt này than đau họng nhiều hơn. Đây cũng là triệu chứng khiến phụ huynh dễ nhầm lẫn với viêm họng thông thường nếu không chú ý theo dõi các biểu hiện đi kèm.

PV: Những nhóm trẻ nào có nguy cơ cao khi mắc COVID-19 và phụ huynh cần lưu ý những dấu hiệu nào để đưa trẻ đến bệnh viện kịp thời?

ThS.BS Lê Thị Văn: Không phải tất cả trẻ mắc COVID-19 đều có nguy cơ như nhau. Những đối tượng cần đặc biệt theo dõi gồm trẻ dưới 1 tuổi, nhất là trẻ dưới 6 tháng tuổi; trẻ sinh non; trẻ suy dinh dưỡng hoặc béo phì; trẻ mắc bệnh tim bẩm sinh, bệnh phổi mạn tính như hen phế quản hoặc các bệnh mạn tính khác.

Bên cạnh đó còn có nhóm trẻ suy giảm miễn dịch, trẻ mắc ung thư hoặc đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch. Đây đều là những đối tượng có nguy cơ diễn biến nặng cao hơn khi nhiễm SARS-CoV-2.

Phụ huynh cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện các dấu hiệu như thở nhanh, thở gắng sức, rút lõm lồng ngực, tím môi hoặc đầu chi; trẻ li bì, khó đánh thức, co giật; bỏ bú, bỏ ăn; nôn nhiều, mất nước, tiểu ít; hoặc sốt cao kéo dài nhưng đáp ứng kém với thuốc hạ sốt.

Rất may, trong đợt tăng ca gần đây, số trẻ diễn biến nặng vẫn rất ít và chủ yếu rơi vào nhóm có bệnh nền hoặc mắc thêm các bệnh lý khác.

PV: Hiện nay nhiều loại virus đường hô hấp như cúm, RSV hay Adenovirus cũng đang lưu hành. Làm thế nào để phân biệt COVID-19 với các bệnh này?

ThS.BS Lê Thị Văn: Đây là vấn đề khiến nhiều phụ huynh băn khoăn. Thực tế, các virus đường hô hấp có rất nhiều triệu chứng chồng lấp nên rất khó phân biệt chỉ dựa vào biểu hiện lâm sàng.

Ví dụ, RSV thường nổi bật với triệu chứng ho nhiều, khò khè; Adenovirus thường gây sốt cao kéo dài, có thể kèm viêm kết mạc hoặc các triệu chứng tiêu hóa. Trong khi đó, COVID-19 thường gặp sốt, đau họng và ho. Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng biểu hiện điển hình.

Chính vì vậy, việc chẩn đoán cần dựa trên thăm khám của bác sĩ kết hợp với xét nghiệm trong những trường hợp cần thiết.

PV: Có phải mọi trẻ nghi mắc COVID-19 đều cần xét nghiệm không, thưa bác sĩ?

ThS.BS Lê Thị Văn: Không. Đối với những trẻ khỏe mạnh, triệu chứng nhẹ, việc điều trị triệu chứng và theo dõi diễn biến thường là đủ, không nhất thiết phải xét nghiệm ngay.

Tuy nhiên, xét nghiệm sẽ được chỉ định đối với các trường hợp có nguy cơ cao, trẻ phải nhập viện hoặc khi cần xác định căn nguyên gây bệnh trong các ổ dịch có nhiều trẻ mắc triệu chứng tương tự để phục vụ công tác kiểm soát dịch.

Test nhanh COVID-19 hiện vẫn là phương pháp sàng lọc ban đầu đơn giản, thuận tiện. Trong những trường hợp cần đánh giá chuyên sâu hơn, bác sĩ có thể chỉ định các kỹ thuật như PCR hoặc các xét nghiệm phù hợp khác.

PV: Với những trẻ mắc COVID-19 thể nhẹ và điều trị tại nhà, phụ huynh cần chăm sóc như thế nào?

ThS.BS Lê Thị Văn: Điều quan trọng nhất là cho trẻ nghỉ ngơi đầy đủ, uống đủ nước và duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý. Nên lựa chọn thức ăn mềm, dễ tiêu nhưng vẫn bảo đảm đầy đủ năng lượng và dưỡng chất.

Khi trẻ sốt cần sử dụng thuốc hạ sốt đúng loại, đúng liều và đúng khoảng cách giữa các lần dùng theo hướng dẫn của bác sĩ. Đồng thời vệ sinh mũi bằng nước muối sinh lý để giúp trẻ dễ chịu hơn.

Điều chúng tôi luôn nhấn mạnh là phụ huynh tuyệt đối không tự ý sử dụng kháng sinh vì COVID-19 là bệnh do virus gây ra, kháng sinh không có tác dụng nếu chưa có bằng chứng bội nhiễm vi khuẩn. Tương tự, không nên tự ý dùng thuốc corticoid hoặc truyền dịch khi chưa có chỉ định chuyên môn.

Trong suốt quá trình chăm sóc, gia đình cần theo dõi sát các dấu hiệu cảnh báo đã được bác sĩ hướng dẫn. Nếu trẻ xuất hiện bất kỳ biểu hiện bất thường nào, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá kịp thời.

PV: Trước thềm năm học mới, bác sĩ có khuyến cáo gì dành cho phụ huynh và các nhà trường nhằm hạn chế nguy cơ lây lan COVID-19 cũng như các bệnh hô hấp khác?

ThS.BS Lê Thị Văn: Khi năm học mới bắt đầu, trẻ sẽ tiếp xúc nhiều hơn trong lớp học nên nguy cơ lây truyền các bệnh hô hấp, trong đó có COVID-19 cũng tăng lên.

Phụ huynh không nên cho trẻ đến trường khi đang sốt hoặc có biểu hiện nhiễm khuẩn hô hấp cấp. Đồng thời cần hướng dẫn trẻ rửa tay thường xuyên, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, duy trì chế độ ăn uống cân đối, ngủ đủ giấc và vận động phù hợp để nâng cao sức đề kháng.

Đối với nhà trường, cần bảo đảm lớp học thông thoáng, tăng cường vệ sinh bề mặt, bàn ghế, đồ chơi và các khu vực tập trung đông trẻ. Giáo viên cần phát hiện sớm những học sinh có biểu hiện sốt, ho để thông báo cho gia đình và phối hợp xử trí kịp thời.

COVID-19 hiện vẫn là bệnh truyền nhiễm đường hô hấp cần được theo dõi. Tuy nhiên, phụ huynh cũng không nên quá hoang mang. Điều quan trọng là nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo, chăm sóc trẻ đúng cách và chủ động thực hiện các biện pháp phòng bệnh. Đối với những trẻ chưa được tiêm vaccine phòng COVID-19 theo khuyến cáo, việc phòng bệnh chủ động, giữ gìn vệ sinh cá nhân và tăng cường sức đề kháng vẫn đóng vai trò đặc biệt quan trọng./.