Sau các vụ bạo hành trẻ em: Cần hỗ trợ nhiều hơn cho cha mẹ trẻ

Vụ bé gái 4 tuổi tử vong do bị bạo hành tại Hà Nội những ngày qua tiếp tục gióng lên hồi chuông về khoảng trống hỗ trợ dành cho các bậc cha mẹ trẻ. Nhiều trường hợp bước vào hành trình nuôi con khi chưa được chuẩn bị đầy đủ về tâm lý, kỹ năng sống và điều kiện kinh tế - xã hội, trong khi áp lực cuộc sống và sự thiếu hụt mạng lưới hỗ trợ có thể khiến những căng thẳng trong gia đình gia tăng, tác động trực tiếp đến trẻ em.

Khi con trẻ trở thành nơi trút bỏ bế tắc 

Chia sẻ với PV Tạp chí Trẻ em Việt Nam, TS.BS Vũ Thị Kim Hoa, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam, nguyên Phó Cục trưởng Cục Trẻ em nhận định, khi những người mẹ còn quá trẻ bước vào hành trình làm cha mẹ trong khi chưa đủ trưởng thành về tâm lý, thiếu kỹ năng và điều kiện sống ổn định, con cái rất dễ trở thành “nơi trút” những bế tắc và căng thẳng. 

“Áp lực kinh tế và sự thiếu hụt mạng lưới hỗ trợ đang đẩy không ít phụ huynh vào 'vòng xoáy' mất kiểm soát cảm xúc. Trong cơn bế tắc, trẻ em thường trở thành đối tượng trực tiếp hứng chịu những hành vi tiêu cực như bạo hành ngôn từ, thân thể hoặc sự bỏ mặc kéo dài, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền được bảo vệ của trẻ”, TS.BS Vũ Thị Kim Hoa nói.

Đặc biệt, với các bà mẹ vị thành niên, khó khăn thường đến cùng lúc từ nhiều phía. Có những trường hợp mang thai sớm khiến nhiều em phải dừng việc học, mất cơ hội nghề nghiệp, không có thu nhập ổn định và rơi vào vòng luẩn quẩn của khó khăn kinh tế. Khi chưa đủ trưởng thành về tâm lý nhưng đã phải gánh trách nhiệm làm mẹ, các em rất dễ rơi vào trạng thái kiệt sức, hoang mang và bế tắc. 

Thực trạng đau lòng là đứa trẻ không phải nguyên nhân của vấn đề nhưng lại là người trực tiếp gánh chịu hậu quả từ những áp lực xã hội đang bủa vây người lớn. Những tổn thương này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe, sự an toàn trước mắt mà còn để lại tác động lâu dài tới tâm lý, cảm xúc và sự phát triển của trẻ trong tương lai.

Theo TS.BS Vũ Thị Kim Hoa, giải pháp không chỉ nằm ở hỗ trợ kinh tế, mà then chốt là phải thiết lập mạng lưới hỗ trợ cho các bà mẹ trẻ, từ tư vấn tâm lý, kỹ năng làm cha mẹ, kỹ năng quản lý cảm xúc. Chỉ khi người lớn được "giải vây" khỏi những áp lực quá sức, quyền được lớn lên an toàn của trẻ mới thực sự được đảm bảo.

Kỹ năng làm cha mẹ cần được chuẩn bị từ trước khi sinh con

Nhiều bậc cha mẹ hiện nay bước vào hành trình nuôi dạy con khi chưa có đủ sự chuẩn bị về tâm lý, kỹ năng và kiến thức cần thiết. Trong bối cảnh áp lực kinh tế, công việc và đời sống ngày càng lớn, không ít phụ huynh rơi vào trạng thái căng thẳng, mất kiểm soát cảm xúc và vô tình trút áp lực lên con cái. Vì vậy, việc hỗ trợ cha mẹ từ sớm không chỉ giúp nâng cao chất lượng chăm sóc trẻ mà còn góp phần phòng ngừa bạo lực, xâm hại và những tổn thương tâm lý trong gia đình.

Theo TS.BS Vũ Thị Kim Hoa, kỹ năng làm cha mẹ không nên chỉ bắt đầu khi một người đã có con, mà cần được chuẩn bị từ sớm như một kỹ năng sống quan trọng. Việc trang bị kiến thức về chăm sóc, nuôi dạy trẻ, quản lý cảm xúc hay áp dụng các phương pháp kỷ luật tích cực cần được thực hiện từ giai đoạn tiền hôn nhân, tiếp tục trong thai kỳ và duy trì trong suốt quá trình đồng hành cùng con trưởng thành.

Để làm được điều đó, bà cho rằng cần mở rộng nhiều hình thức hỗ trợ dành cho cha mẹ trẻ như các lớp tiền hôn nhân, lớp học kỹ năng làm cha mẹ, hoạt động tư vấn tại trường học, cơ sở y tế và cộng đồng. Bên cạnh đó, cần tăng cường truyền thông về nuôi dạy con tích cực trên mạng xã hội, truyền hình và các nền tảng số để phụ huynh dễ tiếp cận hơn với kiến thức khoa học về chăm sóc, giáo dục trẻ em.

Thời gian qua, Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam cũng triển khai nhiều hoạt động đồng hành cùng cha mẹ, trong đó có chương trình “Làm cha mẹ tích cực” nhằm thúc đẩy phương pháp kỷ luật tích cực trong đời sống gia đình. Chương trình tập trung giúp phụ huynh hiểu đặc điểm tâm lý của trẻ theo từng độ tuổi, nhận diện nhu cầu và hành vi của con, đồng thời rèn luyện kỹ năng giao tiếp tích cực, kiểm soát cảm xúc và xử lý tình huống mà không sử dụng bạo lực.

Thông qua các lớp tập huấn tại cộng đồng, trường học, các nhóm cha mẹ và mô hình hỗ trợ trực tiếp, nhiều phụ huynh đã dần thay đổi nhận thức và cách nuôi dạy con. Thay vì quát mắng hay áp đặt, nhiều gia đình bắt đầu chú trọng việc lắng nghe, tôn trọng cảm xúc của trẻ và xây dựng môi trường giao tiếp tích cực hơn trong gia đình.

Ngoài việc hỗ trợ cha mẹ, TS.BS Vũ Thị Kim Hoa cho rằng cần tăng cường giáo dục kỹ năng sống và kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ em. Trẻ cần được trang bị khả năng nhận diện nguy cơ, biết lên tiếng khi bị tổn thương và chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ từ người tin cậy hoặc các cơ quan bảo vệ trẻ em khi cần thiết./.