Não mô cầu: Nhận biết sớm, phòng bệnh đúng để bảo vệ trẻ

Bệnh do não mô cầu có thể diễn tiến nhanh, đe dọa tính mạng. Nhận biết dấu hiệu bất thường, đưa trẻ đi khám kịp thời và phối hợp phòng ngừa tại trường học là những yếu tố quan trọng để bảo vệ trẻ.

PV: Thưa bác sĩ Trương Hữu Khanh, bệnh do não mô cầu là gì? Vì sao cùng một loại vi khuẩn nhưng có người chỉ mang vi khuẩn, trong khi người khác lại bị viêm màng não, nhiễm trùng huyết và có thể tử vong nhanh chóng?

Bác sĩ Trương Hữu Khanh: Bệnh do não mô cầu do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra. Đây là vi khuẩn gram âm, có thể tồn tại trong vùng hầu họng mà không gây triệu chứng. Những trường hợp này được gọi là người lành mang trùng. Khi tiếp xúc gần, vi khuẩn có thể truyền từ người này sang người khác.

Bệnh cảnh do não mô cầu khá đa dạng. Vi khuẩn có thể gây viêm họng, viêm màng não hoặc xâm nhập vào máu gây nhiễm trùng huyết cấp tính. Đặc biệt, khi vào máu, vi khuẩn sinh sôi rất nhanh, có thể gây suy tuyến thượng thận và sốc. Chỉ trong vài giờ hoặc trong 24 giờ đầu, người bệnh đã có thể chuyển sang tình trạng rất nặng.

Vì vậy, phát hiện sớm có ý nghĩa quan trọng. Nếu không được nhận diện và điều trị tích cực kịp thời, người bệnh có thể tử vong.

PV: Với khả năng diễn tiến nhanh như vậy, những dấu hiệu nào cần khiến phụ huynh đưa trẻ đến bệnh viện ngay? Việc phát hiện và điều trị sớm có ý nghĩa thế nào đối với khả năng cứu sống, hạn chế di chứng cho trẻ thưa bác sĩ?

Bác sĩ Trương Hữu Khanh: Cần đặc biệt chú ý khi trẻ sốt đột ngột, mệt nhiều, lừ đừ và diễn tiến nhanh ngay trong những giờ đầu. Nếu lần bệnh này trẻ có biểu hiện khác hẳn những lần trước, tình trạng xấu đi chỉ trong vài giờ, phụ huynh phải đưa trẻ đi khám sớm.

Với nhiễm trùng huyết do não mô cầu, cần chú ý các chấm xuất huyết, tử ban. Có thể quan sát thấy chấm xuất huyết ở mắt, sau đó xuất hiện ở những vị trí khác, đặc biệt là hai chi dưới. Trẻ sốt đột ngột, lừ đừ kèm dấu hiệu này phải được đưa đến bệnh viện ngay, vì bệnh có thể diễn tiến theo từng giờ, từng phút.

Điều quan trọng trong điều trị là phát hiện sớm và nhận diện kịp thời nguy cơ sốc. Bác sĩ phải đánh giá được người bệnh có thể tiến triển đến sốc hoặc đang trong tình trạng sốc để xử trí nhanh bằng kháng sinh, truyền dịch, thuốc vận mạch và các biện pháp hồi sức phù hợp. Không nên buông xuôi chỉ vì thấy người bệnh quá nặng.

Khi đến muộn, những vùng tử ban có thể hoại tử, gây tổn thương ngón chân, ngón tay, thậm chí cả chi. Phát hiện và điều trị sớm có ý nghĩa rất lớn trong việc hạn chế những tổn thương này.

PV: Như vậy thì ngoài các biện pháp xử lý khi đã xuất hiện ca bệnh, vắc xin có vai trò thế nào trong phòng ngừa chủ động? Trẻ đã tiêm từ nhỏ có cần tiêm nhắc lại khi bước vào tuổi vị thành niên không?

Bác sĩ Trương Hữu Khanh: Bên cạnh phát hiện sớm ca bệnh và dự phòng cho người tiếp xúc gần, vắc xin là một biện pháp phòng bệnh cần được quan tâm.

Đối với não mô cầu, nhóm tuổi vị thành niên rất đáng chú ý. Đây là giai đoạn các em giao lưu, tiếp xúc và sinh hoạt tập thể nhiều hơn. Những khảo sát trên thế giới cũng ghi nhận tỷ lệ người lành mang trùng ở nhóm này cao hơn. Vì vậy, khi nghĩ đến tiêm ngừa, cần quan tâm bảo vệ nhóm tuổi này, tránh chỉ chú trọng tiêm lúc nhỏ mà bỏ trống giai đoạn lớn hơn.

Ngay cả khi đã tiêm từ nhỏ, đến tuổi vị thành niên vẫn cần quan tâm việc tiêm nhắc. Lúc này, kháng thể có thể giảm, trong khi mức độ giao lưu, tiếp xúc tăng lên, kéo theo khả năng mang trùng và lây truyền.

Tuy nhiên, phòng bệnh cần kết hợp nhiều biện pháp. Ngoài tiêm chủng, vẫn phải chú ý vệ sinh cá nhân, rửa tay, mang khẩu trang phù hợp, phát hiện sớm ca bệnh và thực hiện dự phòng theo hướng dẫn của ngành y tế.

PV: Theo bác sĩ, khi chùm ca bệnh đã được cơ quan y tế xác định là kiểm soát tốt, phụ huynh và nhà trường cần phối hợp như thế nào để vừa bảo đảm an toàn cho trẻ đến lớp, vừa tránh tâm lý hoang mang?

Bác sĩ Trương Hữu Khanh: Trước hết, phụ huynh cần hiểu rằng việc ngành y tế điều tra, rà soát người tiếp xúc là hoạt động cần thiết để phòng ngừa và kiểm soát bệnh. Khi các trường hợp liên quan đã được xác định, người cần dự phòng đã được dùng thuốc và người bệnh được điều trị, phụ huynh nên phối hợp với hướng dẫn của cơ quan y tế, tránh quá hoang mang.

Khi tình hình đã được kiểm soát, theo tôi, không cần thiết chuyển sang học trực tuyến. Điều cần làm là tiếp tục theo dõi sức khỏe, thực hiện các biện pháp vệ sinh và phòng lây nhiễm trong sinh hoạt.

Về phía nhà trường, ban giám hiệu, giáo viên và nhân viên y tế phải bình tĩnh. Khi nhà trường bình tĩnh, cung cấp thông tin rõ ràng thì phụ huynh mới yên tâm.

Giáo viên và nhân viên y tế trường học cũng cần tìm hiểu cách lây truyền, dấu hiệu nhận biết sớm của bệnh. Nếu trong lớp có học sinh sốt, cần quan sát xem trẻ có mệt nhiều, lừ đừ bất thường hay không để phối hợp với gia đình đưa trẻ đi khám kịp thời. Sự chủ động của nhà trường và phụ huynh có vai trò quan trọng trong bảo vệ học sinh.

- Xin cảm ơn chia sẻ của bác sĩ!