Sữa học đường: Dinh dưỡng phù hợp phải đi cùng an toàn thực phẩm
Bài viết này trong chuyên đề Dinh dưỡng học đường
Mỗi cha mẹ đều mong muốn con lớn lên khỏe mạnh, phát triển chiều cao, trí tuệ và có đủ thể lực để học tập, vui chơi. Để đáp ứng mục tiêu đó, dinh dưỡng cần được quan tâm ngay từ những năm đầu đời và duy trì xuyên suốt quá trình trưởng thành của trẻ. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), giai đoạn đầu đời có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển não bộ, trong đó dinh dưỡng phù hợp và môi trường chăm sóc tích cực là những yếu tố thiết yếu.
Ở lứa tuổi học đường, một chế độ ăn đa dạng, cân đối, kết hợp vận động thể chất và nghỉ ngơi hợp lý sẽ góp phần hỗ trợ trẻ phát triển toàn diện. Trong đó, sữa tươi và các chế phẩm từ sữa có thể bổ sung protein, canxi cùng những dưỡng chất cần thiết, nhưng cần được lựa chọn và sử dụng phù hợp với nhu cầu dinh dưỡng của từng trẻ.
Ở lứa tuổi học đường, trẻ cần được cung cấp đầy đủ năng lượng và dưỡng chất để đáp ứng nhu cầu tăng trưởng, học tập và vận động. Tuy nhiên, không phải cứ bổ sung nhiều thực phẩm giàu dinh dưỡng là trẻ sẽ phát triển tốt hơn. Điều quan trọng là lựa chọn thực phẩm phù hợp và bảo đảm sự cân đối trong khẩu phần hằng ngày.
Phân tích về vai trò của sữa trong bữa phụ học đường, ThS.BS. Phạm Thị Ngọc, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Sữa Việt Nam, cho biết sữa cung cấp protein, canxi và nhiều dưỡng chất khác, góp phần hỗ trợ sự phát triển của hệ xương, cơ bắp và các mô trong cơ thể. Việc bổ sung sữa có thể hữu ích với những trẻ có khẩu phần ăn chưa cân đối hoặc có nguy cơ thiếu hụt một số vi chất dinh dưỡng.
Ưu điểm nổi bật nhất của sữa là cung cấp protein, canxi và một số vitamin, khoáng chất cần thiết cho cơ thể. Tùy thành phần của từng sản phẩm, việc bổ sung sữa có thể góp phần đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng và hỗ trợ phát triển hệ xương của trẻ.
Tuy nhiên, sự phát triển thể chất của trẻ là kết quả của sự tổng hòa nhiều yếu tố, bao gồm dinh dưỡng, vận động, giấc ngủ, di truyền và môi trường sống. Do đó, nếu chỉ duy trì thói quen uống sữa nhưng lại bỏ ngỏ các yếu tố còn lại, trẻ khó có thể phát triển tối đa tiềm năng thể trạng.
Chẳng hạn, sữa cung cấp hàm lượng canxi dồi dào, nhưng nếu trẻ thiếu vitamin D, ít vận động ngoài trời hoặc thiếu các hoạt động thể lực phù hợp, quá trình hấp thu canxi và phát triển hệ xương sẽ bị ảnh hưởng đáng kể và không đạt hiệu quả tối ưu.
Do vậy, để sữa phát huy tối đa công dụng, việc sử dụng cần được đặt trong một lối sống lành mạnh. Phụ huynh nên kết hợp cho trẻ uống sữa hợp lý với một chế độ ăn đa dạng phong phú như tăng cường rau xanh, trái cây, thực phẩm giàu đạm, đồng thời khuyến khích trẻ vận động thể chất thường xuyên và đảm bảo ngủ đủ giấc theo đúng độ tuổi. Đây mới là nền tảng để trẻ phát triển toàn diện.
Cùng ở độ tuổi học đường nhưng mỗi trẻ có thể có nhu cầu dinh dưỡng khác nhau, tùy thuộc vào thể trạng, sức khỏe và mức độ vận động. Bởi vậy, việc lựa chọn sữa cho bữa phụ tại trường không nên chỉ dựa vào thói quen, sở thích hay một định mức áp dụng chung cho tất cả học sinh.
Theo ThS.BS. Phạm Thị Ngọc, loại sữa và lượng sử dụng cần được cân nhắc dựa trên độ tuổi, tình trạng dinh dưỡng và nhu cầu thực tế của từng trẻ. Với trẻ có thể trạng bình thường, nên ưu tiên sản phẩm phù hợp với lứa tuổi và chú ý lượng đường bổ sung. Trẻ suy dinh dưỡng, nhẹ cân hoặc có nhu cầu đặc biệt cần được đánh giá để lựa chọn sản phẩm phù hợp; trong khi trẻ thừa cân, béo phì cần được quan tâm đến tổng năng lượng và lượng đường trong khẩu phần.
Về lượng dùng, khẩu phần sữa ở trường cần được tính toán nằm trong tổng lượng sữa và chế phẩm từ sữa mà trẻ tiêu thụ suốt cả ngày (bao gồm cả ở nhà). Tránh áp dụng máy móc một định mức chung cho tất cả học sinh, mà cần linh hoạt dựa trên khuyến nghị dinh dưỡng theo từng nhóm tuổi.
Sữa được đưa vào bữa phụ học đường cần đáp ứng ba yêu cầu cơ bản: phù hợp về dinh dưỡng, bảo đảm chất lượng và an toàn thực phẩm, có nguồn gốc rõ ràng. Đây cũng là cơ sở để nhà trường đánh giá sản phẩm, thay vì chỉ lựa chọn theo thương hiệu hoặc giá thành.
Đáng chú ý, một sản phẩm sữa có thương hiệu quen thuộc chưa đủ để bảo đảm mọi khâu cung ứng và sử dụng tại trường đều an toàn. Để hạn chế nguy cơ mất an toàn thực phẩm, nhà trường cần xem xét đồng thời chất lượng dinh dưỡng, hồ sơ pháp lý, nguồn gốc xuất xứ và khả năng kiểm soát chất lượng của đơn vị cung cấp.
Theo ThS.BS. Phạm Thị Ngọc, sữa được đưa vào bữa phụ học đường cần đáp ứng ba yêu cầu cơ bản: phù hợp về dinh dưỡng, bảo đảm chất lượng và an toàn thực phẩm, có nguồn gốc rõ ràng. Đây cũng là cơ sở để nhà trường đánh giá sản phẩm, thay vì chỉ lựa chọn theo thương hiệu hoặc giá thành.
Trước hết, sản phẩm phải đáp ứng các quy định pháp luật hiện hành về sản xuất, công bố và lưu thông thực phẩm. Cơ sở sản xuất cần đáp ứng các điều kiện an toàn thực phẩm theo quy định; nguyên liệu sử dụng phải bảo đảm an toàn, có nguồn gốc rõ ràng. Nhãn sản phẩm cần thể hiện đầy đủ, chính xác các thông tin theo quy định, đặc biệt là thành phần, giá trị dinh dưỡng, hạn sử dụng, hướng dẫn bảo quản và cảnh báo dị ứng nếu có.
Nhà trường cũng cần kiểm tra hồ sơ pháp lý, thông tin truy xuất nguồn gốc và năng lực kiểm soát chất lượng của doanh nghiệp cung cấp, thay vì chỉ dựa vào thương hiệu hoặc giá thành sản phẩm.
Bên cạnh đó, nhà trường nên ưu tiên những nhà cung cấp có hệ thống quản lý chất lượng và an toàn thực phẩm được kiểm soát chặt chẽ. Các tiêu chuẩn như HACCP, ISO 22000 hoặc FSSC 22000 có thể là căn cứ tham khảo để đánh giá năng lực quản lý an toàn thực phẩm của doanh nghiệp, nhưng không thay thế việc kiểm tra các điều kiện và hồ sơ pháp lý bắt buộc.
Một khâu quan trọng khác là kiểm soát quá trình vận chuyển, tiếp nhận và bảo quản sữa. Khi nhận hàng, nhà trường cần kiểm tra tình trạng bao bì, hạn sử dụng, thông tin lô sản xuất và các dấu hiệu bất thường. Điều kiện bảo quản phải tuân thủ hướng dẫn của nhà sản xuất và phù hợp với từng loại sản phẩm. Chẳng hạn, sữa thanh trùng cần được bảo quản lạnh theo yêu cầu, trong khi sữa tiệt trùng chưa mở bao bì có thể bảo quản ở điều kiện thường nếu nhãn sản phẩm cho phép.
Cuối cùng, nhà trường cần bảo đảm vệ sinh trong quá trình phân phát và tổ chức cho học sinh sử dụng sữa. Giáo viên, nhân viên phụ trách phải kiểm tra sản phẩm trước khi đưa đến tay trẻ, hướng dẫn các em sử dụng đúng cách và có quy trình xử lý khi phát hiện sản phẩm có dấu hiệu bất thường. Nếu xảy ra sự cố liên quan đến chất lượng hoặc an toàn thực phẩm, nhà trường cần kịp thời dừng sử dụng sản phẩm nghi ngờ, lưu giữ thông tin liên quan và phối hợp với đơn vị cung cấp, cơ quan chức năng để xác minh, xử lý.
Theo số liệu từ Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), tính từ năm 2025 đến ngày 11/10/2026, lực lượng Quản lý thị trường trên toàn quốc đã kiểm tra gần 200 vụ việc liên quan đến nhóm hàng sữa, xử phạt vi phạm hành chính khoảng [điền số tiền chính xác sau khi xác minh]. Các hành vi vi phạm được phát hiện chủ yếu liên quan đến hàng nhập lậu, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ, vi phạm quy định về nhãn mác, hạn sử dụng và niêm yết giá.
Dù những số liệu trên phản ánh yêu cầu tăng cường quản lý thị trường đối với mặt hàng sữa nói chung, không đồng nghĩa các sản phẩm sử dụng trong trường học đều tiềm ẩn vi phạm. Tuy nhiên, với thực phẩm được đưa vào bữa ăn của học sinh, việc kiểm soát chất lượng cần được thực hiện chặt chẽ ở từng khâu, từ lựa chọn nhà cung cấp, xác minh nguồn gốc, vận chuyển, bảo quản đến khi sản phẩm được đưa đến tay trẻ.
Theo ThS.BS. Phạm Thị Ngọc, việc chuẩn hóa chuỗi cung ứng và ứng dụng công nghệ số giúp các bên liên quan theo dõi hành trình sản phẩm, nhận diện lô hàng và hỗ trợ phát hiện, xử lý nguy cơ mất an toàn thực phẩm.
Trong đó, mã QR kết nối với hệ thống truy xuất nguồn gốc có thể hỗ trợ nhà trường, phụ huynh tiếp cận thông tin sản phẩm, đồng thời tạo thuận lợi cho cơ quan quản lý trong quá trình giám sát và thu hồi khi xảy ra sự cố. Tuy nhiên, việc gắn mã QR không đồng nghĩa với sản phẩm đã được bảo đảm an toàn. Thông tin truy xuất cần được xác thực, cập nhật thường xuyên và có khả năng kiểm chứng để thực sự phát huy hiệu quả.
Từ yêu cầu đó, bác sĩ Phạm Thị Ngọc đề xuất xây dựng mô hình trường học “dinh dưỡng thông minh” dựa trên ba nền tảng: dinh dưỡng khoa học, an toàn thực phẩm và ứng dụng công nghệ số.
Theo đó, nhà trường cần từng bước xây dựng hệ thống quản lý dinh dưỡng học đường, hỗ trợ thiết kế thực đơn phù hợp với từng nhóm tuổi, theo dõi giá trị dinh dưỡng của các bữa ăn và đánh giá định kỳ tình trạng phát triển thể chất của học sinh. Dữ liệu về chiều cao, cân nặng và các chỉ số dinh dưỡng cần được quản lý chặt chẽ, sử dụng đúng mục đích nhằm phục vụ công tác chăm sóc sức khỏe trẻ em.
Song song với đó, công nghệ số cần được ứng dụng vào kiểm soát an toàn thực phẩm thông qua hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử, giám sát nhiệt độ bảo quản, quản lý hạn sử dụng và cảnh báo nguy cơ trong chuỗi cung ứng. Việc lựa chọn nhà cung cấp thực phẩm cũng cần dựa trên các tiêu chí chất lượng rõ ràng, khuyến khích áp dụng những hệ thống quản lý an toàn thực phẩm như HACCP, ISO 22000 và các tiêu chuẩn phù hợp.
Bên cạnh công nghệ, vai trò giám sát thường xuyên của chính quyền, cơ quan quản lý, nhà trường và phụ huynh cũng rất quan trọng. Sự phối hợp giữa ngành Giáo dục và ngành Y tế cũng cần được tăng cường nhằm ứng dụng chuyển đổi số trong phân tích khẩu phần, nhận diện nguy cơ thiếu hoặc thừa dinh dưỡng và đề xuất điều chỉnh phù hợp với từng nhóm học sinh./.









